Όσιος Σεραπίων του Πσκωφ, ο σιωπηλός συνασκητής του Ευφροσύνου

Ένας αντιγραφέας του βίου του τον αποκάλεσε «άταφο νεκρό», τόσο αυστηρά κρατούσε την ακτημοσύνη του μέσα στην έρημο του Πσκωφ. Πενήντα πέντε ολόκληρα χρόνια έζησε δίπλα στον γέροντά του Ευφροσύνο, κρατώντας απαρασάλευτη σιωπή και υπακοή μέχρι τέλους. Καταγόταν από το Γιούριεφ, τη σημερινή πόλη του Τάρτου, που τότε βρισκόταν κάτω από τη γερμανική κυριαρχία.

Οι αρχές της περιοχής πάσχιζαν με κάθε τρόπο να σβήσουν την Ορθοδοξία από τις ψυχές των κατοίκων. Οι γονείς του ανήκαν σε μια ρωσική ενορία αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο και τον ανέθρεψαν με βαθιά ευλάβεια. Από μικρός μελέτησε προσεκτικά την Αγία Γραφή και γνώριζε τα νοήματά της σε βάθος.

Πολλές φορές μάλιστα μπήκε σε ανοιχτές συζητήσεις για να υπερασπιστεί την πίστη των πατέρων του. Όταν όμως οι ξένοι θέλησαν να τον αναγκάσουν με τη βία να αλλαξοπιστήσει, ο νεαρός Σεραπίων δεν λύγισε. Πήρε τον δρόμο της φυγής και κατευθύνθηκε προς την έρημο του Τόλβσκ, κοντά στην πόλη του Πσκωφ.

Εκεί είχε ήδη αρχίσει την προσευχητική του εργασία ο ασκητής Ευφροσύνος, και κοντά του ο νέος βρήκε καταφύγιο και πνευματικό πατέρα. Κάτω από τη φροντίδα του γέροντα Ευφροσύνου, ο Σεραπίων άρχισε σιγά σιγά να μαθαίνει τη σοφία της ερημικής ζωής. Σύντομα όμως δοκιμάστηκε από έντονους λογισμούς και πειρασμούς που του τάραξαν τη νηπιακή του πνευματική ηλικία.

Χωρίς ευλογία αποφάσισε να εγκαταλείψει τον οδηγό του και να ζήσει εντελώς μόνος του στην πλήρη μοναξιά. Ο Κύριος όμως δεν άφησε τον άπειρο δόκιμο να χαθεί μέσα στο δικό του θέλημα και στην ανυπακοή. Χτύπησε σοβαρά στο πόδι και αναγκάστηκε να μείνει ακίνητος, σκεπτόμενος όσα είχε τολμήσει να κάνει.

Μετάνιωσε τότε για την αυθάδειά του και επέστρεψε ταπεινός στον γέροντα, ζητώντας συγχώρεση και νέα ευλογία. Λίγο αργότερα αξιώθηκε να λάβει το Μεγάλο Σχήμα και να ενταχθεί στους τέλειους μοναχούς της ερήμου. Από εκείνη τη στιγμή έμεινε κοντά στον Ευφροσύνο για πενήντα πέντε ολόκληρα χρόνια, χωρίς ποτέ να φύγει από κοντά του.

Κράτησε αυστηρά τον όρκο της σιωπής και απέφευγε τις περιττές κουβέντες με τους αδελφούς. Όσοι τον γνώρισαν θαύμαζαν την ταπείνωση και την υπακοή που έδειχνε ακόμη και στα πιο μικρά καθήκοντα της αδελφότητας. Σιγά σιγά άρχισαν να συγκεντρώνονται γύρω από τον γέροντα Ευφροσύνο αρκετοί αδελφοί που ζητούσαν την πνευματική του καθοδήγηση.

Για χάρη τους ο γέροντας έκτισε έναν ναό αφιερωμένο στους Τρεις Ιεράρχες και τους έδωσε τάξη σκητιωτικής ζωής. Ο Σεραπίων εφάρμοζε με ζήλο όλα όσα του παρήγγειλε ο πνευματικός του πατέρας και έγινε ζωντανό υπόδειγμα για τους υπόλοιπους μοναχούς. Φύλαξε με τόση αυστηρότητα τον όρκο της ακτημοσύνης, ώστε ένας αντιγραφέας του βίου του τον ονόμασε «άταφο νεκρό» μέσα στη μονή.

Δεν κρατούσε τίποτα δικό του και αντιμετώπιζε τα υλικά πράγματα σαν να μην υπήρχαν ποτέ για εκείνον. Κάθε προσβολή που δεχόταν την υπέμενε με εξαιρετική ταπείνωση και πραότητα ψυχής, χωρίς ποτέ να κατηγορήσει άλλον. Έριχνε πάντοτε το φταίξιμο στον εαυτό του και έσπευδε πρώτος να ζητήσει συγχώρεση από εκείνον που τον είχε στενοχωρήσει.

Αισθανόταν βαθιά μέσα του τη δύναμη της κοινής προσευχής της Εκκλησίας και την ωφέλεια που χαρίζει στους πιστούς. Έλεγε μάλιστα πως «η τάξη των δώδεκα Ψαλμών» που ψάλλεται μόνη στο κελί δεν μπορεί να φτάσει ένα «Κύριε, ελέησον» μέσα στον ναό. Ο όσιος Σεραπίων εκοιμήθη οσιακά την όγδοη ημέρα του Σεπτεμβρίου, κατά τη μεγάλη εορτή του Γενεσίου της Υπεραγίας Θεοτόκου.

Επειδή η ημέρα της κοιμήσεώς του συμπίπτει με μία από τις δώδεκα Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές της Εκκλησίας, η μνήμη του μεταφέρθηκε στις επτά Σεπτεμβρίου. Για χάρη του οσίου συντέθηκαν αργότερα ιδιαίτερο τροπάριο και κοντάκιο, ώστε οι πιστοί να τον τιμούν με ύμνους. Ο ίδιος ο γέροντας Ευφροσύνος παρέδωσε το σώμα του μαθητή του στη γη, με δάκρυα και προσευχή.

Από τους πολλούς ασκητικούς του κόπους ο όσιος είχε γίνει, όπως λέει ο βιογράφος, μονάχα «κόκαλα σκεπασμένα με δέρμα». Ωστόσο ο Σεραπίων δεν χωρίστηκε από τον πνευματικό του πατέρα ούτε μετά τον θάνατό του. Τα ιερά τους λείψανα τοποθετήθηκαν το ένα δίπλα στο άλλο, μέσα στη μονή που τους είχε ενώσει στη ζωή.

Αργότερα συντέθηκε κοινή ακολουθία προς τους οσίους Ευφρόσυνο και Σεραπίωνα, η οποία ψάλλεται στις δεκαπέντε Μαΐου. Σε αυτήν ο Σεραπίων δοξάζεται ως ο πρώτος συνασκητής, ως «συνοδοιπόρος και φίλος» του οσίου Ευφροσύνου.