Άγιος Ιωάννης ο Θαυματουργός, Αρχιεπίσκοπος Νοβογορδίας

Μια νύχτα ένας επίσκοπος του Νόβγκοροντ εγκλώβισε έναν δαίμονα μέσα σε χάλκινη λεκάνη νερού και τον ανάγκασε να τον μεταφέρει ως άλογο μέχρι τους Αγίους Τόπους. Την ίδια νύχτα ο ίδιος ιεράρχης προσκύνησε τον Πανάγιο Τάφο στα Ιεροσόλυμα και επέστρεψε στο κελί του πριν χαράξει η αυγή. Ο Άγιος Ιωάννης γεννήθηκε στο μεγάλο Νόβγκοροντ από ευσεβείς γονείς, τον Νικόλαο και τη Χριστίνα, οι οποίοι ανέθρεψαν τα παιδιά τους με φόβο Θεού.

Από μικρός αφιερώθηκε στον Κύριο και ζούσε με σύνεση και αγνότητα κοντά στον αδελφό του Γαβριήλ. Όταν έφτασε σε ώριμη ηλικία, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος στον ναό του ιερομάρτυρα Βλασίου και υπηρετούσε τα θεία με μεγάλη ευλάβεια και ακρίβεια. Μετά την κοίμηση των γονέων του, αποφάσισε μαζί με τον αδελφό του να ιδρύσουν μοναστήρι προς τιμήν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Με την πατρική κληρονομιά έκτισαν πρώτα έναν ξύλινο ναό και κατόπιν επιχείρησαν να ανεγείρουν και πέτρινη εκκλησία. Τα έξοδα όμως αποδείχθηκαν δυσβάστακτα και τα δύο αδέλφια εξάντλησαν τους πόρους τους πριν ολοκληρωθεί το έργο. Η θλίψη τους ήταν μεγάλη, η πίστη τους όμως παρέμεινε αμετακίνητη και ζωντανή στον Κύριο.

Μέσα στη δοκιμασία τους κατέφυγαν στην Παναγία και την παρακαλούσαν θερμά να τους ενισχύσει στο ιερό τους εγχείρημα. Η Δέσποινα του Ουρανού τους φανερώθηκε σε όνειρο και τους βεβαίωσε ότι σύντομα θα έλθει ολόκληρη η αναγκαία βοήθεια. Το ίδιο πρωί, μόλις βγήκαν από τη μονή, αντίκρισαν εμπρός στην πύλη ένα πανέμορφο άλογο, στολισμένο με χαλινάρι και σέλα από καθαρό χρυσάφι.

Δίπλα στη σέλα κρέμονταν δύο σακιά γεμάτα, αλλά κανείς αναβάτης δεν φαινόταν να αναζητεί το ζώο. Όταν τα αδέλφια κατέβασαν τα σακιά, βρήκαν στο ένα χρυσό μέχρι επάνω και στο άλλο ασήμι, ενώ το άλογο χάθηκε στη στιγμή. Με τη βοήθεια της Θεοτόκου ολοκλήρωσαν τον πέτρινο ναό και προίκισαν τη μονή με χωράφια και χρήματα για τη συντήρησή της.

Στο ίδιο αυτό μοναστήρι έλαβαν αργότερα και το μοναχικό σχήμα, ο Ιωάννης μετονομάσθηκε σε Ηλία και ο Γαβριήλ σε Γρηγόριο. Πέρασαν τη ζωή τους με νηστείες, προσευχές και ασκητικούς αγώνες, αρέσοντας στον Θεό και στους ανθρώπους της εποχής τους. Όταν εκοιμήθη ο αρχιεπίσκοπος Αρκάδιος, ο ταπεινός Ηλίας εκλέχθηκε ομόφωνα ως διάδοχός του από κλήρο και λαό της πόλεως.

Αν και ο ίδιος έκρινε τον εαυτό του ανάξιο τόσο μεγάλης αρχιερωσύνης, αναγκάστηκε να υπακούσει στη φωνή της Εκκλησίας και χειροτονήθηκε αρχιεπίσκοπος από τον μητροπολίτη Κιέβου Ιωάννη. Ποίμαινε με αγάπη και αγιότητα τα λογικά πρόβατα της επαρχίας του και έγραψε ποιμαντικές επιστολές γεμάτες πατρική φροντίδα προς όλους. Παρακαλούσε τους κληρικούς να μην προσκολλώνται στον κόσμο, να φυλάγουν το ποίμνιο από τη μέθη και να δέχονται με πραότητα όσους έρχονταν να εξομολογηθούν.

Συνιστούσε ακόμη τη μελέτη των ιερών βιβλίων και απαγόρευε τα βαριά επιτίμια σε ορφανά και αδυνάτους της Εκκλησίας. Έδινε ιδιαίτερη προσοχή στις πνευματικές συνομιλίες με ιερείς και λαϊκούς, σώθηκαν δε περίπου τριάντα διδαχές του για τα ιερά μυστήρια. Στις παραινέσεις προς μοναχούς δίδασκε ότι ο μοναχός πρέπει πάντοτε να φυλάει τη μνήμη του θανάτου και να μένει νεκρός για τον κόσμο.

Παρομοίαζε τη μοναχική ζωή με βόδι που τραβάει το άροτρο μέσα στην κοιλάδα της ταπεινώσεως, για να καρποφορήσει η ψυχή. Συμβούλευε τους αδελφούς να μη ζητούν ποτέ ανθρώπινη δόξα και να μην πέσουν από τα ύψη όπως κάποτε ο Εωσφόρος. Κατά τον χειμώνα του χιλιοστού εκατοστού εβδομηκοστού έτους από Χριστού γεννήσεως, το Νόβγκοροντ βρέθηκε σε φοβερό κίνδυνο από μεγάλη στρατιωτική επιδρομή.

Ο ηγεμόνας του Σούζνταλ Ρωμανός μαζί με άλλους εβδομήντα δύο πρίγκιπες περικύκλωσαν την πόλη και τη στενοχωρούσαν επί τρεις ολόκληρες ημέρες. Οι κάτοικοι ολιγοψύχησαν, οι δυνάμεις τους εξαντλήθηκαν και η μόνη ελπίδα τους ήταν οι προσευχές του αγίου αρχιερέα τους. Την τρίτη νύχτα ο Ιωάννης προσευχόταν με δάκρυα μπροστά στην εικόνα του Χριστού και άκουσε φωνή να τον προστάζει κάτι θαυμαστό.

Έπρεπε να πάρει την εικόνα της Θεοτόκου από τον ναό του Σωτήρος στην οδό Ιλίνα και να τη μεταφέρει στα τείχη. Με τον τρόπο αυτό, του είπε η ουράνια φωνή, θα έβλεπε αμέσως τη σωτηρία ολόκληρης της πόλεως. Όταν το ξημέρωμα έστειλε τον πρωτοδιάκονο να φέρει τη θαυματουργή εικόνα, εκείνη δεν κουνήθηκε καθόλου από τη θέση της.

Ο αρχιεπίσκοπος έσπευσε με όλον τον ιερό κλήρο στον ναό και άρχισε δέηση μπροστά στην εικόνα. Όταν οι ψάλτες έψαλλαν το κοντάκιο «Προστασία των Χριστιανών», η εικόνα κινήθηκε μόνη της και ο λαός φώναξε με δάκρυα «Κύριε, ελέησον». Ο άγιος πήρε στα χέρια του την εικόνα της Παναγίας και την ανέβασε στα τείχη της πόλεως απέναντι στους εχθρούς.

Την ίδια στιγμή οι πολιορκητές πύκνωσαν την επίθεση και έριχναν βέλη σαν βροχή εναντίον των αμυνομένων κατοίκων. Τότε η εικόνα γύρισε το πρόσωπό της προς την πόλη και από τα μάτια της Θεοτόκου άρχισαν να τρέχουν δάκρυα. Ο άγιος μάζευε με ευλάβεια τα δάκρυα της Παναγίας επάνω στο φελόνιό του και φώναξε δυνατά προς τον λαό.

Είπε ότι από ξύλο ξερό αναβλύζουν δάκρυα και πως η Βασίλισσα δείχνει τη μεσιτεία της στον Υιό της. Ξαφνικά σκοτάδι κάλυψε τους εχθρούς, ταραχή και φόβος έπεσε επάνω τους και άρχισαν να αλληλοσκοτώνονται μέσα στη σύγχυση. Οι πολίτες του Νόβγκοροντ άνοιξαν τις πύλες, όρμησαν με τα όπλα τους και νίκησαν ολοσχερώς τα στρατεύματα των επιδρομέων.

Από εκείνη την ημέρα ο άγιος ιεράρχης καθιέρωσε επίσημη εορτή του θαυμαστού Σημείου της Παναγίας στις είκοσι επτά Νοεμβρίου. Πάνω από όλα όμως φρόντιζε ο άγιος για την πνευματική προκοπή και την παρηγοριά των φτωχών οικογενειών μετά τη φοβερή δοκιμασία. Μοίραζε τροφή και ελεημοσύνη σε χήρες και ορφανά της περιοχής του Νόβγκοροντ.

Μια νύχτα, καθώς προσευχόταν κατά τη συνήθειά του, ο διάβολος μπήκε στη χάλκινη νιπτήρα του κελιού του για να τον τρομάξει με θόρυβο. Ο άγιος κατάλαβε αμέσως την πανουργία και έκανε επάνω από το σκεύος το σημείο του τιμίου Σταυρού. Ο δαίμονας έμεινε φυλακισμένος μέσα στο νερό, καιγόταν από τη δύναμη του Σταυρού και τελικά παρακάλεσε με κλάμα να ελευθερωθεί.

Ο άγιος τον υποχρέωσε να γίνει αμέσως άλογο σελωμένο και να τον μεταφέρει εκείνη τη νύχτα στους Αγίους Τόπους. Καθισμένος επάνω του βρέθηκε σε λίγη ώρα μπροστά στον ναό της Αναστάσεως, όπου οι κλειστές θύρες άνοιξαν από μόνες τους. Τα κεριά και οι κανδήλες άναψαν αυτομάτως, ώστε να προσκυνήσει με δάκρυα τον Πανάγιο Τάφο και το Τίμιο Ξύλο.

Κατόπιν επέστρεψε στο Νόβγκοροντ την ίδια νύχτα με τον ίδιο θαυμαστό τρόπο μέσα από τον αέρα. Ο πονηρός όμως τον εκβίαζε να μη φανερώσει σε κανέναν το ταξίδι, αλλιώς θα προκαλούσε μεγάλο πειρασμό εναντίον του. Όταν αργότερα διηγήθηκε σε σύναξη κληρικών το γεγονός, χωρίς να ονομάσει τον εαυτό του, ο δαίμονας ετοίμασε την εκδίκησή του.

Σκόρπιζε γυναικεία ρούχα και κοσμήματα μέσα στο κελί, ώστε όσοι έρχονταν να σκανδαλίζονται και να καχυποπτεύονται τον άγιο ιεράρχη. Κάποτε ο πονηρός μεταμορφώθηκε σε γυναίκα και πέρασε μπροστά στο πλήθος, σαν να έφευγε βιαστικά από το κελί του αρχιεπισκόπου. Οι Νοβογορδίτες θόρυβησαν, τον έσυραν με βρισιές μέχρι τον ποταμό Βόλχωφ και τον τοποθέτησαν επάνω σε μια σχεδία.

Σκόπευαν με τον τρόπο αυτό να τον διώξουν από την πόλη ως άνθρωπο ανάξιο του αρχιερατικού θρόνου. Η σχεδία όμως, αντί να κατεβεί με το ρεύμα, άρχισε να ανηφορίζει αντίθετα προς αυτό και να κινείται μόνη της. Κατευθυνόταν προς τη μονή του Αγίου Γεωργίου που βρισκόταν σε απόσταση τριών μιλίων από την πόλη.

Όταν οι κάτοικοι αντίκρισαν το θαύμα, έσχισαν τα ρούχα τους από τη μετάνοια και έτρεχαν στις όχθες παρακαλώντας τον. Ο πράος ποιμένας τους συγχώρεσε όλους με χαρά και προσευχήθηκε όπως ο πρωτομάρτυρας Στέφανος να μη λογαριασθεί σε εκείνους το αμάρτημα. Επέστρεψε με δόξα στον θρόνο του και δίδασκε στους πιστούς να εξετάζουν προσεκτικά κάθε έργο τους.

Λίγο πριν την κοίμησή του παρέδωσε το ωμοφόριο και πήρε το μέγα σχήμα, λαμβάνοντας πάλι το βαπτιστικό του όνομα. Παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο και ενταφιάστηκε στον ναό της Αγίας Σοφίας του Νόβγκοροντ, αφήνοντας διάδοχο τον αδελφό του Γρηγόριο. Από τα άφθαρτα λείψανά του πηγάζουν συνεχώς ιάματα σε όσους προστρέχουν με πίστη στη χάρη του.