Όσιος Αντώνιος της Όπτινα

Δέκα φορές μέσα στην παιδική του ηλικία ο μικρός Αλέξανδρος βρέθηκε μπροστά στον θάνατο, πότε πνιγμένος στο νερό και πότε με σπασμένο κρανίο από πτώση. Στα δεκατρία του χρόνια, μαθαίνοντας πως οι αδελφοί του Τιμόθεος και Ιωνάς είχαν γίνει μοναχοί στο Σάρωφ, τους έγραψε ότι ποθούσε κι εκείνος την ίδια ζωή. Ο μελλοντικός όσιος γεννήθηκε στις εννέα Μαρτίου του χίλια επτακόσια ενενήντα πέντε στην πόλη Ρομάνωφ της επαρχίας Γιαροσλάβλ.

Ο πατέρας του Ιωάννης Πούτιλωφ έδινε στα παιδιά του το όνομα του αγίου που τιμάται την όγδοη ημέρα μετά τη γέννησή τους. Έτσι ο Αλέξανδρος πήρε το όνομα του ιερομάρτυρα Αλεξάνδρου, επισκόπου Ρώμης. Τα παιδιά μορφώθηκαν στο σπίτι, γιατί οι γονείς φοβόντουσαν τις κακές επιρροές των σχολείων.

Ο μικρός Αλέξανδρος ήταν ήσυχος και ταπεινός, αποστρεφόταν τα θορυβώδη παιχνίδια και αγαπούσε τα πνευματικά βιβλία. Στην οικογένειά του υπήρχε ήδη μοναχική παράδοση. Ο προπάππος του Ιωήλ ήταν ιεροδιάκονος στη μονή του Σερπούχωφ, ενώ η εξαδέλφη του Μαξιμίλλα ήταν μοναχή στη μονή του Ευαγγελισμού της Μόσχας.

Ο Θεός φύλαξε τη ζωή του παιδιού, προβλέποντας γι’ αυτόν κάτι καλύτερο. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο νεαρός Αλέξανδρος εργάστηκε στη Μόσχα κοντά στον έμπορο Καρπίσεφ, όπου είχαν δουλέψει και οι μεγαλύτεροι αδελφοί του. Έμεινε εκεί μόνο τρία χρόνια, όμως θυμόταν πάντοτε όλους τους αγίους τόπους και τις θαυματουργές εικόνες της πόλης.

Στις δύο Σεπτεμβρίου του χίλια οκτακόσια δώδεκα προσπάθησε να φύγει από τη Μόσχα κατά την εισβολή του Ναπολέοντα, αλλά ήταν πλέον αργά. Ένας Πολωνός έφιππος του στράφηκε με πιστόλι και του πήρε τα χρήματα. Αργότερα Γάλλοι στρατιώτες τον λήστεψαν και τον κράτησαν αιχμάλωτο δέκα ολόκληρες ημέρες.

Στις δύσκολες εκείνες στιγμές παρηγορούνταν με τα λόγια του ιερού Χρυσοστόμου, ότι τα χειρότερα βάσανα της γης δεν συγκρίνονται με τα ελάχιστα της κολάσεως. Όταν έμαθε πως ρωσικά στρατεύματα βρίσκονταν κοντά στη Μόσχα, δραπέτευσε στις δώδεκα Σεπτεμβρίου, μέσα στη βροχή. Συναντήθηκε με Ρώσους και συγγενείς του, βάδιζαν μέσα από δάση και βάλτους τη νύχτα, και την ημέρα κρύβονταν από τους Γάλλους.

Έφτασε τελικά στο Ροστώφ, σε συγγενικό σπίτι, και πήρε εργασία παρόμοια με εκείνη της Μόσχας. Στο Ροστώφ αγαπούσε να επισκέπτεται τη μονή του Αγίου Ιακώβου, όπου φυλάσσονταν τα λείψανα του αγίου Δημητρίου του Ροστώφ. Στα τέλη του χίλια οκτακόσια δεκαπέντε φρόντισε πρώτα τον γάμο του αδελφού του Βασιλείου με μια ευσεβή νύφη, και έπειτα ταξίδεψε στη Μόσχα προσκυνώντας ναούς και μονές.

Παρακαλούσε την Παναγία και τους αγίους να ευλογήσουν την επιθυμία του να γίνει μοναχός. Από εκεί κατευθύνθηκε στην Καλούγκα και έπειτα στα δάση του Ροσλάβλ, όπου ζούσε ο αδελφός του πατήρ Μωυσής. Συμβουλεύτηκε τον αδελφό του για την επιθυμία του να εισέλθει στο Σάρωφ και αποφάσισε να μείνει κοντά του ως την άνοιξη.

Έγινε δόκιμος στις δεκαπέντε Ιανουαρίου του χίλια οκτακόσια δεκαέξι. Μαζί με τον πατέρα Μωυσή πήγε προσκύνημα στο Κίεβο, και επιστρέφοντας επισκέφθηκαν πολλές μονές και συνομίλησαν με γέροντες. Καμία μονή δεν τράβηξε την καρδιά του.

Όταν γύρισαν στα δάση του Ροσλάβλ, κατάλαβε πως δεν ήθελε να αποχωριστεί τον αδελφό του. Έμεινε εκεί κοντά του είκοσι τέσσερα χρόνια. Αν και τα παιδικά χρόνια του ήταν γεμάτα αρρώστιες, ο Αλέξανδρος είχε σωματική δύναμη και αφοσιώθηκε σε ασκητικούς αγώνες που φαίνονταν υπεράνθρωποι.

Οι αδελφοί σηκώνονταν τα μεσάνυχτα και διάβαζαν όλο τον κύκλο των ακολουθιών χωρίς παραλείψεις, και έτσι ο Αλέξανδρος έμαθε καλά το Τυπικό της Εκκλησίας. Αντέγραφε πατερικά κείμενα με το χέρι και βοηθούσε τον αδελφό του να συντάξει κανόνες χριστιανικής ζωής από διάφορες πηγές. Από ευλάβεια στα πνευματικά βιβλία οι αδελφοί παρέμεναν όρθιοι όταν τα διάβαζαν ή τα αντέγραφαν.

Ο Αλέξανδρος στεκόταν τόσες ώρες, ώστε τα πόδια του τραυματίστηκαν και τον πόνεσαν σε όλη του τη ζωή. Ως ο νεότερος της συνοδείας, σηκωνόταν πρώτος για να ξυπνήσει τους άλλους. Έκοβε ξύλα, κουβαλούσε νερό, εργαζόταν στον κήπο και τηρούσε τον κανόνα της προσευχής του.

Μετά από τέσσερα χρόνια δοκιμασίας, στις δύο Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι, ο πατήρ Αθανάσιος τον έκειρε μοναχό με το όνομα Αντώνιος. Από τότε βρέθηκε υπό την πνευματική καθοδήγηση του πατρός Μωυσέως. Το χίλια οκτακόσια είκοσι ένα ο επίσκοπος Καλούγκας Φιλάρετος αποφάσισε να ιδρύσει σκήτη στη μονή της Όπτινα για ησυχαστές.

Πρόσφερε στον πατέρα Μωυσή την ευκαιρία να την οργανώσει και εκείνος δέχτηκε. Στις τρεις Ιουνίου του ίδιου έτους ο πατήρ Μωυσής έφυγε από τα δάση του Ροσλάβλ με τον Αντώνιο και τους μοναχούς Ιλαρίωνα και Σαββάτιο. Στις έξι Ιουνίου έφτασαν στην Όπτινα.

Διάλεξαν τόπο κοντά στην ανατολική πλευρά της μονής, καθάρισαν το δάσος και έκτισαν κελλί και ναό αφιερωμένο στον Τίμιο Πρόδρομο. Ο Μωυσής τοποθετήθηκε ηγούμενος, και στις είκοσι τέσσερις Αυγούστου του χίλια οκτακόσια είκοσι τρία ο Αντώνιος χειροτονήθηκε διάκονος. Όταν το χίλια οκτακόσια είκοσι πέντε ο αδελφός του έγινε προϊστάμενος της μονής, ανέλαβε ο Αντώνιος τη σκήτη.

Για δεκατέσσερα χρόνια άνθισε υπό την καθοδήγησή του και προσέλκυσε σοφούς γέροντες. Το χίλια οκτακόσια είκοσι εννέα ήρθε ο άγιος Λεωνίδας με πέντε μαθητές του, και το χίλια οκτακόσια τριάντα τέσσερα ο άγιος Μακάριος από τη μονή Πλόσανσκ. Έτσι εισήχθη στην Όπτινα η αρχαία παράδοση της γεροντικής.

Στα πρώτα χρόνια η ζωή στη σκήτη ήταν πολύ δύσκολη, καθώς οι μοναχοί ήταν λίγοι. Ο πατήρ Αντώνιος κουβαλούσε μόνος του νερό και ξύλα, εργαζόταν στα κτήματα, καθάριζε μονοπάτια, υπηρετούσε στον ναό και υποδεχόταν τους επισκέπτες. Η σκληρή εργασία τον έκανε να εκτιμά την απλή τροφή της τράπεζας.

Άν και ήταν προϊστάμενος, δεν έπαιρνε ποτέ απόφαση χωρίς την ευλογία του γέροντά του Μωυσή. Όλη η ζωή του σημαδεύτηκε από πολλές ασθένειες. Τα πόδια του πονούσαν από την ολονύκτια στάση, ενώ είχε προβλήματα στα μάτια και έχασε για λίγο και την όρασή του.

Το χίλια οκτακόσια τριάντα έξι, ενώ έτρεχε για την αναστάσιμη ακολουθία, χτύπησε το δεξί του πόδι σε έναν κορμό. Τα τραύματα μετατράπηκαν σε ανοιχτές πληγές που τον κράτησαν στο κελλί του έξι ολόκληρους μήνες. Δεχόταν τα πάντα με ταπείνωση, πιστεύοντας πως η αρρώστια θεραπεύει τις αδυναμίες της ψυχής.

Ευχαριστούσε τον Θεό γιατί η ασθένεια του χάριζε περισσότερο χρόνο για μελέτη πνευματικών βιβλίων. Στις τριάντα Νοεμβρίου του χίλια οκτακόσια τριάντα εννέα ο επίσκοπος Καλούγκας Νικόλαος τον τοποθέτησε ηγούμενο της μονής Μαλογιαροσλάβετς. Παρά τη βαθιά του λύπη, υπάκουσε.

Έτσι τρεις αδελφοί Πούτιλωφ ήταν τότε ηγούμενοι μονών: ο Μωυσής στην Όπτινα, ο Αντώνιος στο Μαλογιαροσλάβετς και ο Ησαΐας στο Σάρωφ. Η ζωή στη νέα μονή του φάνηκε σαν πολυσύχναστη πόλη, και οι μοναχοί δεν είχαν την ομοψυχία της Όπτινα. Επιπλέον η ασθένεια τον εμπόδιζε να επιβλέπει τα πάντα.

Μέσα στη θλίψη του εμφανίστηκε σε όνειρο ο άγιος Μητροφάνης του Βορονέζ, τον ευλόγησε και του είπε να εργάζεται, να προσεύχεται και να μη βαρυγκωμά. Έγραφε επιστολές στον επίσκοπο και στον αδελφό του ζητώντας ν’ απαλλαγεί από τα καθήκοντά του. Ο πατήρ Μωυσής όμως τον επιτίμησε αυστηρά, λέγοντας ότι έβαζε το θέλημά του πάνω από το θέλημα του Θεού.

Ο Αντώνιος δέχτηκε τον έλεγχο και έμαθε να σηκώνει με πραότητα τον σταυρό του. Το χίλια οκτακόσια πενήντα τρία ο επίσκοπος Γρηγόριος Καλούγκας του επέτρεψε επιτέλους να αποσυρθεί στην Όπτινα. Στις δώδεκα Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια πενήντα τρία επέστρεψε στην αγαπημένη του Όπτινα, και του δόθηκε κελλί κοντά στον αδελφό του.

Οι σωματικές δοκιμασίες συνεχίστηκαν, αλλά τις άντεχε με υπομονή υποδειγματική. Πήγαινε σε όλες τις ακολουθίες και έτρωγε με τους αδελφούς. Επειδή στεκόταν παρατεταμένα όρθιος, τα πόδια του γέμισαν πληγές.

Ο συγγραφέας Κιερεέφσκι του είπε πως εκπληρωνόταν σε αυτόν ο λόγος «όν αγαπά Κύριος παιδεύει», και ο Γέροντας απάντησε με τα λόγια του ψαλμωδού «πολλαί αι μάστιγες του αμαρτωλού». Δεν παραπονέθηκε ποτέ. Όταν δεν μπορούσε να πάει στον ναό, διάβαζε στο κελλί του τις ίδιες ακολουθίες την ώρα που τελούνταν.

Λίγοι μόνο γνώριζαν τα πνευματικά χαρίσματα που του είχε δωρίσει ο Θεός. Λέγεται ότι έβλεπε οράματα και πως όταν λειτουργούσε, το πρόσωπό του ακτινοβολούσε τόση χάρη που οι άνθρωποι ένιωθαν την ψυχή τους να μεταμορφώνεται. Η αγαπημένη του ασχολία ήταν η μελέτη, και δώρισε στη βιβλιοθήκη της μονής πάνω από δύο χιλιάδες βιβλία, τα οποία είχε διαβάσει ένα προς ένα.

Είχε αξιοθαύμαστη μνήμη, καθώς θυμόταν όχι μόνο όσα διάβαζε, αλλά και ποιοι τον είχαν επισκεφθεί και τι ακριβώς είχαν συζητήσει. Γνώριζε να ισορροπεί την αυστηρότητα με τη συμπάθεια προς την ανθρώπινη αδυναμία. Δεν ευλογούσε όμως κανέναν να ξεφεύγει από τους κανόνες της Εκκλησίας.

Όταν το χίλια οκτακόσια εξήντα δύο εκοιμήθη ο πατήρ Μωυσής, ο Αντώνιος βυθίστηκε σε βαθιά θλίψη. Τις πρώτες σαράντα ημέρες έμεινε κλεισμένος στο κελλί διαβάζοντας αδιάλειπτα το Ψαλτήρι για τον αδελφό του. Σχεδόν για έναν χρόνο απέφευγε τους ανθρώπους και προσευχόταν συνεχώς, και είπε μάλιστα σε λίγους πως διατηρούσε πνευματική επικοινωνία με τον αδελφό του και μετά την κοίμηση.

Το χίλια οκτακόσια εξήντα τρία ταξίδεψε προσκυνηματικά στα λείψανα του αγίου Τύχωνος Ζαντόνσκ και του αγίου Μητροφάνους Βορονέζ. Επιστρέφοντας στην Όπτινα άρχισε να ετοιμάζεται για την έξοδό του από τον κόσμο. Στις εννέα Μαρτίου του χίλια οκτακόσια εξήντα πέντε, σε ηλικία εβδομήντα ετών, έλαβε το Μέγα και Αγγελικό Σχήμα.

Από τότε προετοιμαζόταν συνειδητά για τη συνάντηση με τον Κύριο. Στις είκοσι τέσσερις Ιουνίου του χίλια οκτακόσια εξήντα πέντε, εορτή του Γενεσίου του Προδρόμου και πανηγύρι της σκήτης, λειτούργησε για τελευταία φορά. Σιγά σιγά εξασθενούσε, και τον Ιούλιο τον χτύπησε τύφος.

Παρότι δεν μπορούσε σχεδόν να κοιμηθεί, εξακολουθούσε να δέχεται επισκέπτες, να συμβουλεύει και να αποκαλύπτει σε μερικούς ότι πλησίαζε ο θάνατός του. Έλαβε το Ευχέλαιο στις είκοσι μία Ιουλίου και κοινωνούσε καθημερινά των αχράντων Μυστηρίων. Ζήτησε να ραντίζεται με αγιασμό των Θεοφανείων, καθώς και το κρεβάτι και το κελλί του, και αυτό του χάριζε μεγάλη παρηγοριά.

Έλεγε πως είναι αναγκαίος ο ραντισμός, γιατί συνοδεύεται από τη χάρη του Θεού. Δεν φοβόταν τον θάνατο, αλλά τον περίμενε με χαρά και ειρήνη, παραδίδοντας τον εαυτό του στο θέλημα του Κυρίου. Ζήτησε να ετοιμαστούν τα ταφικά του ενδύματα και άρχισε να μοιράζει τα υπάρχοντά του ως ενθύμιο.

Στις έξι Αυγούστου, μετά τη λειτουργία της Μεταμορφώσεως, αδελφοί ήλθαν στο κελλί του και έψαλαν το απολυτίκιο της εορτής. Την επομένη ζήτησε να ντυθεί την πλήρη στολή του σχημαμοναχού, αλλά λόγω εξάντλησης δεν στάθηκε δυνατό· τοποθέτησαν επάνω του το σχήμα και αυτό τον ικανοποίησε. Το βράδυ ζήτησε να δει τον προϊστάμενο πατέρα Ισαάκ, ο οποίος τον ευλόγησε για το τελευταίο του ταξίδι.

Έπειτα ζήτησε να κτυπήσει η καμπάνα τρεις φορές, κάτι ασυνήθιστο, γιατί συνήθως γίνεται μετά τον θάνατο. Όμως ο ίδιος είχε ορίσει αυτή τη συνήθεια σε συλλογή ευχών για τους ετοιμοθανάτους που είχε συντάξει το χίλια οκτακόσια εξήντα τρία. Διαβάστηκε επάνω του ο Κανόνας εις Ψυχορραγούντα.

Όταν τελείωσε, ο Γέροντας έμεινε σιωπηλός, και ξαφνικά έστρεψε το βλέμμα δεξιά και αριστερά με απειλητικό τρόπο, υψώνοντας μάλιστα και το αριστερό του χέρι. Οι παρόντες τρόμαξαν, νομίζοντας πως έβλεπε όσα εκείνοι δεν μπορούσαν. Ένας πνευματικός πατέρας τον ευλόγησε τρεις φορές με χειροσταυρό.

Ο όσιος αναστέναξε τρεις φορές και παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο. Η κηδεία έγινε στις δέκα Αυγούστου, με πλήθος κόσμου. Ο αρχιεπίσκοπος όρισε να ταφεί δίπλα στον αδελφό του, στο παρεκκλήσι του καθολικού της μονής, όπου αναπαύονται οι άγιοι Γέροντες της Όπτινα.