Δύο αδέρφια, ο Γάλβιος και ο Κάνδιδος, έκλεψαν με ιερό δόλο την Εσθήτα της Παναγίας από ένα μικρό σπίτι κοντά στη Ναζαρέτ. Η ίδια αυτή Εσθήτα έσωσε αργότερα την Κωνσταντινούπολη από αναρίθμητες πολιορκίες βαρβάρων. Ζούσαν στα χρόνια του αυτοκράτορα Λέοντος του Μεγάλου και της συζύγου του Βερίνας, στα μέσα του πέμπτου αιώνα μετά Χριστόν.

Οι δύο αδελφοί άφησαν την αίρεση του Αρείου και ξεκίνησαν προσκύνημα στους Αγίους Τόπους με βαθιά κατάνυξη. Φτάνοντας στη Γαλιλαία, βρήκαν κατάλυμα στο σπίτι μιας ηλικιωμένης Εβραίας, που ζούσε ενάρετα και προσευχόταν νύχτα και μέρα. Μέσα στο σπιτικό της παρατήρησαν ένα ιδιαίτερο δωμάτιο, όπου έκαιγαν πολλά καντήλια και θυμίαζαν ευωδιαστά λιβάνια.

Γύρω από εκείνο τον χώρο ξενυχτούσαν άρρωστοι και παράλυτοι, περιμένοντας θεραπεία από τις θαυματουργές ενέργειες. Οι δύο ξένοι ικέτευσαν την οικοδέσποινα να τους αποκαλύψει το μυστικό αυτής της κρυφής ευλογίας. Η γερόντισσα στην αρχή σιωπούσε, αλλά τελικά υποχώρησε μπροστά στην ευλάβειά τους και μίλησε.

Τους εξήγησε λοιπόν ότι μέσα στο δωμάτιο φυλασσόταν η Τιμία Εσθήτα της Μητέρας του Κυρίου. Λίγο πριν την Κοίμησή της, η Παναγία είχε χαρίσει αυτό το ιερό ένδυμα σε μία ευσεβή Εβραία προγόνισσά της. Από εκείνη την ώρα η Εσθήτα περνούσε από παρθένο σε παρθένο, με όρκο φύλαξης και αγνότητας, για αιώνες ολόκληρους.

Οι δύο αδελφοί συγκλονίστηκαν και έμειναν όλη τη νύχτα σε προσευχή μπροστά στην ιερή λάρνακα. Στο μυαλό τους όμως άναψε μία τολμηρή σκέψη, να μεταφέρουν τον ανεκτίμητο θησαυρό στη βασιλεύουσα πόλη. Μέτρησαν προσεκτικά τις διαστάσεις της κιβωτού και το είδος του ξύλου, και έφυγαν για τα Ιεροσόλυμα.

Εκεί παρήγγειλαν σε μαραγκό μία πανομοιότυπη κιβωτό, φτιαγμένη από παλιό ξύλο. Επιστρέφοντας από την Αγία Πόλη, ζήτησαν ξανά φιλοξενία και άδεια ολονύχτιας προσευχής στο ιερό δωμάτιο. Μέσα στη βαθιά νύχτα, με φόβο και τρόμο, αντάλλαξαν τις δύο κιβωτούς προσεκτικά.

Σκέπασαν τη νέα με χρυσοΰφαντο κάλυμμα και την άφησαν στη θέση της παλιάς. Φτάνοντας στην Κωνσταντινούπολη, οι δύο αδελφοί δεν θέλησαν αρχικά να αποκαλύψουν τίποτε σε κανέναν. Έκτισαν στο σπίτι τους έναν μικρό ναό προς τιμήν των Αποστόλων Πέτρου και Μάρκου και έκρυψαν εκεί τη θεία λάρνακα.

Όμως τα θαύματα που γίνονταν γύρω από την Εσθήτα δεν μπορούσαν να μείνουν κρυφά για πολύ. Έτσι παρουσιάστηκαν στον αυτοκράτορα Λέοντα και τη βασίλισσα Βερίνα, αλλά και στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γεννάδιο. Όλοι μαζί άνοιξαν με ευλάβεια τη λάρνακα και αντίκρισαν την Εσθήτα ολόκληρη και άφθαρτη μετά από τόσους αιώνες.

Με δάκρυα ασπάστηκαν το ιερό ένδυμα και επιβεβαίωσαν την αυθεντικότητα του θησαυρού. Ο αυτοκράτορας έκτισε νέο περικαλλή ναό στις Βλαχέρνες, κοντά στην ακρογιαλιά, αφιερωμένο στη Θεομήτορα. Στις δύο Ιουλίου του τετρακοσίου πενήντα οκτώ, ο άγιος Γεννάδιος μετέφερε πανηγυρικά την Εσθήτα μέσα σε ολοκαίνουργια λειψανοθήκη.

Η Εσθήτα ήταν πορφυρό βασιλικό ύφασμα από λεπτό μάλλινο νήμα, μονόχρωμο και απλό στη μορφή. Παρέμενε άφθαρτη μέσα στους αιώνες, ως ζωντανή μαρτυρία της αειπαρθενίας της Μητέρας του Θεού. Αργότερα τοποθετήθηκαν στην ίδια λειψανοθήκη και το μαφόριο μαζί με τμήμα της Τιμίας Ζώνης.

Πολλές φορές η Παναγία έσωσε με την Εσθήτα της την πόλη που της είχε εμπιστευθεί τον ιερό αυτόν θησαυρό. Έτσι συνέβη στις πολιορκίες των Αβάρων το έτος εξακόσια είκοσι έξι, των Περσών το εξακόσια εβδομήντα επτά, και των Αράβων το επτακόσια δεκαεπτά. Ιδιαίτερη όμως σημασία είχαν τα γεγονότα του έτους οκτακόσια εξήντα, όταν ο ρωσικός στόλος του πρίγκιπα Άσκολντ εμφανίστηκε αιφνιδίως μπροστά στα τείχη.

Διακόσια και πλέον πλοία ρήμαξαν τις παράκτιες περιοχές της Μαύρης Θάλασσας και του Βοσπόρου με φοβερή ορμή. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ ο Τρίτος διέκοψε την εκστρατεία του εναντίον των Αράβων και έσπευσε στην πρωτεύουσα. Όλη τη νύχτα προσευχόταν γονυπετής επάνω στις πέτρινες πλάκες του ναού των Βλαχερνών με δάκρυα μετανοίας.

Ο άγιος Πατριάρχης Φώτιος καλούσε το ποίμνιό του σε νηστεία, μετάνοια και θερμή ικεσία προς τη Θεοτόκο. Μετά από ολονύχτια αγρυπνία, οι κληρικοί λιτάνευσαν την Τιμία Εσθήτα γύρω από τα τείχη της Πόλης. Βούτηξαν την άκρη της στα νερά του Βοσπόρου και ύστερα τη μετέφεραν στην Αγία Σοφία.

Η Παναγία προστάτευσε την πρωτεύουσα και κατασίγασε την οργή των Ρώσων πολεμιστών. Συνομολογήθηκε έντιμη ανακωχή και ο Άσκολντ έλυσε την πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως. Στις δύο Ιουλίου του ίδιου έτους, η θαυματουργή Εσθήτα επέστρεψε με μεγαλοπρέπεια στη λειψανοθήκη των Βλαχερνών.

Σε ανάμνηση εκείνης της θαυμαστής σωτηρίας, ο άγιος Φώτιος θέσπισε την ετήσια εορτή της Καταθέσεως. Λίγους μήνες αργότερα έφτασε στην Κωνσταντινούπολη ρωσική αντιπροσωπεία για να συνάψει συνθήκη ειρήνης και φιλίας. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συμφωνίας ήταν η αποστολή ορθοδόξου ιεραποστολής προς τη Ρωσική γη.

Λίγο πριν, ο άγιος Κύριλλος ο Φιλόσοφος είχε δημιουργήσει το σλαβικό αλφάβητο και είχε μεταφράσει το Ευαγγέλιο. Ο άγιος Φώτιος έστειλε στο Κίεβο τον Κύριλλο μαζί με τον αδελφό του Μεθόδιο, για να κηρύξουν την πίστη. Οι δύο ισαπόστολοι πέρασαν τον χειμώνα στη Χερσώνα και την άνοιξη βρέθηκαν στον Δνείπερο, κοντά στον Άσκολντ.

Ο πρίγκιπας στάθηκε μπροστά σε μεγάλη επιλογή, ανάμεσα σε Ιουδαίους, Μουσουλμάνους και Ορθοδόξους κήρυκες. Με τον φωτισμό του αγίου Κυρίλλου διάλεξε τελικά την Ορθοδοξία και βαπτίστηκε με το όνομα Νικόλαος. Πολλοί από τους αυλικούς του ακολούθησαν τον δρόμο του Αγίου Βαπτίσματος.

Έτσι η εορτή της Καταθέσεως σημαδεύει και την πρώτη γέννηση της Ρωσικής Εκκλησίας. Ο Πατριάρχης Φώτιος διόρισε στο Κίεβο τον Μητροπολίτη Μιχαήλ, και η νεοσύστατη Μητρόπολη εντάχθηκε στους καταλόγους του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Σε εγκύκλιό του, λίγα χρόνια αργότερα, ο άγιος Φώτιος κατέταξε το Βάπτισμα των Ρώσων και των Βουλγάρων στα μεγαλύτερα έργα της αρχιερατικής του διακονίας.

Η προσπάθεια όμως του Άσκολντ να ριζώσει αμέσως τον Χριστιανισμό στη Ρωσική γη δεν τελεσφόρησε. Οι οπαδοί της παλιάς ειδωλολατρίας ήταν πολλοί, και η πριγκιπική εξουσία ακόμη αδύναμη. Στη σύγκρουσή του με τον ειδωλολάτρη Όλεγκ, οι Κιεβινοί πρόδωσαν τον πρίγκιπά τους.

Ο μακάριος Άσκολντ δολοφονήθηκε ύπουλα και έλαβε μαρτυρικό τέλος από μισθοφόρους εκτελεστές. Η αγία Όλγα έκτισε αργότερα ναό του Αγίου Νικολάου επάνω στον τάφο του. Το ιερό έργο των αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου συνεχίστηκε στη Μοραβία και τη Βουλγαρία με μεγάλη καρποφορία.

Η Τιμία Εσθήτα φυλασσόταν στις Βλαχέρνες μέχρι περίπου το έτος οκτακόσια είκοσι. Ο ναός των Βλαχερνών κάηκε αργότερα, ανοικοδομήθηκε, και ξανακάηκε από απροσεξία τον Ιανουάριο του χίλια τετρακόσια τριάντα τέσσερα. Στα τέλη του δέκατου τέταρτου αιώνα τμήμα της Εσθήτος μεταφέρθηκε στη Ρωσία από τον άγιο Διονύσιο του Σούζνταλ.

Η Τιμία Εσθήτα, που είχε σώσει την Κωνσταντινούπολη, βοήθησε αργότερα και τη Μόσχα να γλιτώσει από την καταστροφή. Το καλοκαίρι του χίλια τετρακόσια πενήντα ένα οι Τάταροι του Μαζοβσί πλησίασαν απειλητικά τα τείχη της πόλης. Ο άγιος Ιωνάς, Μητροπολίτης Μόσχας, εμψύχωνε τους υπερασπιστές με αδιάλειπτη προσευχή και ιερές ακολουθίες.

Τη νύχτα της δευτέρας Ιουλίου, αναφέρει το χρονικό, μέσα στο στρατόπεδο των Τατάρων ξέσπασε μεγάλη σύγχυση και πανικός. Οι εχθροί εγκατέλειψαν τα λάφυρά τους και έφυγαν βιαστικά μέσα σε πλήρη αταξία. Σε ανάμνηση της θαυμαστής αυτής λύτρωσης, ο άγιος Ιωνάς έκτισε ναό της Καταθέσεως μέσα στο Κρεμλίνο.

Ο πρώτος ναός κάηκε, αλλά στη θέση του υψώθηκε νέος, αφιερωμένος επίσης στην ίδια εορτή της Παναγίας. Αυτός ο ναός παρέμεινε για αιώνες ο κύριος ναός των Μητροπολιτών και Πατριαρχών της Ρωσίας. Πολλοί μεγάλοι υμνογράφοι ύφαναν εξαίρετους ύμνους γύρω από το θαύμα της Εσθήτος των Βλαχερνών.

Δύο ομιλίες του αγίου Φωτίου σώθηκαν μέχρι σήμερα, η μία λίγο πριν και η άλλη λίγο μετά την πολιορκία. Με τη θαυματουργή Εσθήτα συνδέεται και η σύνθεση του ξακουστού Ακαθίστου Ύμνου προς την Υπεραγία Θεοτόκο. Έτσι η Πάναγνη Μητέρα παραμένει αιώνιο σκέπασμα και προστασία κάθε ορθοδόξου ψυχής.