Η Ανθούσα, η πορφυρογέννητη που αρνήθηκε τον θρόνο

Γεννήθηκε μέσα στα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης, κόρη του φοβερού εικονομάχου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Κοπρώνυμου και της τρίτης συζύγου του Ευδοκίας. Όταν η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία τη ζήτησε να συμβασιλεύσει μαζί της, εκείνη αρνήθηκε με αποφασιστικότητα κάθε κοσμική τιμή. Η γέννησή της συνδέθηκε με ένα γεγονός θαυμαστό, που έδωσε σ' αυτήν ακόμη και το όνομά της.

Ο πατέρας της είχε βασανίσει την οσία Ανθούσα της Μαντινείας, επειδή τιμούσε με ευλάβεια τις άγιες εικόνες. Σε μια εκστρατεία στην Παφλαγονία την έφερε ξανά μπροστά του και απείλησε με σκληρότερα βασανιστήρια, αν δεν αλλάξει φρονήματα. Εκείνη όμως παρέμεινε ασάλευτη στην ομολογία της προς τις σεπτές εικόνες του Κυρίου.

Ο αυτοκράτορας της ζήτησε τότε να προσευχηθεί για τη σύζυγό του Ευδοκία, που αντιμετώπιζε δυσκολίες στην εγκυμοσύνη της. Η οσία υποσχέθηκε προσευχή και προφήτευσε ότι τα παιδιά θα γεννηθούν με ασφάλεια και θα ζήσουν. Όταν ήρθαν στον κόσμο τα δίδυμα, στις είκοσι πέντε Ιανουαρίου του έτους επτακόσια πενήντα, το κορίτσι πήρε το όνομα Ανθούσα ως ευχαριστία.

Ο αδελφός της έγινε αργότερα ο αυτοκράτορας Λέων ο Χάζαρος, ενώ εκείνη βάδισε άλλον δρόμο. Μέσα στη λάμψη των ανακτόρων η νεαρή πορφυρογέννητη ζητούσε άλλη παρηγοριά για την ψυχή της. Ο πατέρας της προσπάθησε επανειλημμένα να την παντρέψει με νέο από επιφανές γένος, με κάλλος και μεγάλο πλούτο.

Εκείνη όμως κουβαλούσε βαθιά θλίψη στην καρδιά, γιατί ο πατέρας της ήταν εχθρός των αγίων εικόνων και πολέμιος της ορθής πίστεως. Δεν δεχόταν με κανέναν τρόπο σύζυγο που θα είχε τα ίδια φρονήματα με τον αυτοκρατορικό της πατέρα. Από τα νεανικά της χρόνια λαχταρούσε τον μοναχικό βίο και απέρριπτε όλες τις προτάσεις γάμου με σταθερή απόφαση.

Έμεινε λοιπόν άγαμη και αφιέρωσε τον χρόνο της σε έργα ελέους και φιλανθρωπίας προς τους πάσχοντες. Όταν πέθανε ο πατέρας της και απέκτησε πλήρη ελευθερία, μοίρασε όλη την περιουσία της στους φτωχούς και στους ορφανούς. Μεγάλο μέρος του πλούτου της το διέθεσε για να στολίσει ναούς και να ενισχύσει μοναστήρια και φιλανθρωπικά ιδρύματα της πρωτεύουσας.

Έγινε μητέρα για πλήθος ορφανών παιδιών και προστάτιδα των χηρών που στερούνταν στήριγμα. Αφοσιώθηκε ολόψυχα σε βίο ευσεβείας, με αδιάλειπτη προσευχή προς τον Κύριο και διαρκή μελέτη των ιερών Γραφών. Η ευσεβής αυτοκράτειρα Ειρήνη, σύζυγος του αδελφού της Λέοντος του Χαζάρου, την αγαπούσε και την τιμούσε με ιδιαίτερο σεβασμό.

Πολλές φορές της ζήτησε επίμονα να μείνει κοντά της στα ανάκτορα και να μοιραστεί μαζί της τη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας. Η Ανθούσα όμως αρνήθηκε αποφασιστικά κάθε εγκόσμια τιμή και δεν επιθυμούσε ούτε δόξα ούτε εξουσία στη ζωή της. Όσο διέμενε στα ανάκτορα, φορούσε εξωτερικά τα πλούσια ενδύματα που άρμοζαν σε αυτοκρατορική θυγατέρα, αλλά κάτω από αυτά κρατούσε τρίχινο σάκο πάνω στο σώμα της.

Έτρωγε ελάχιστη τροφή και έπινε μόνο νερό, ενώ τα μάτια της ήταν διαρκώς γεμάτα από δάκρυα κατανύξεως. Στα χείλη της ηχούσαν αδιάκοπα τα ιερά τροπάρια και οι ύμνοι της Εκκλησίας. Επιθυμώντας βίο ησυχαστικό και απομονωμένο, αποσύρθηκε τελικά από την κοσμική ζωή των ανακτόρων.

Εισήλθε στη μονή της Αγίας Ευφημίας και έλαβε το μοναχικό σχήμα από τα χέρια του αγίου Ταρασίου, του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. Έτσι η πορφυρογέννητη βασιλοπούλα ντύθηκε για πάντα το ταπεινό ράσο της ασκητικής πολιτείας του Χριστού. Στη συνέχεια ίδρυσε στην Κωνσταντινούπολη τη φημισμένη μονή της Ομονοίας, η οποία διακρίθηκε για τον αυστηρό μοναστικό της κανόνα.

Από την ώρα της κουράς της ποτέ δεν βγήκε η ίδια έξω από τα όρια του μοναστηριού της. Ούτε επέτρεπε σε καμία από τις αδελφές της να εξέρχεται από την ησυχία του ιερού περιβόλου τους. Δεν παρέλειπε ποτέ καμία ιερή ακολουθία και κανένα κοινό λειτουργικό σύναγμα του ναού της μονής.

Στερούσε από τον εαυτό της την ανάπαυση και αγρυπνούσε με πολλή προθυμία ολόκληρες νύχτες σε προσευχή. Τα δάκρυα της συντριβής έρρεαν αδιάκοπα από τα μάτια της, καθώς στεκόταν μπροστά στον Κύριο. Η ταπεινοφροσύνη της ξεπερνούσε κάθε ανθρώπινο μέτρο, αν και ήταν θυγατέρα αυτοκράτορος.

Διακονούσε όλες τις αδελφές της μονής με χαρά και αυταπάρνηση, χωρίς ποτέ να ζητήσει κάτι για τον εαυτό της. Σκούπιζε και καθάριζε τον ναό, κουβαλούσε νερό από την πηγή και έκανε όλα τα βαρύτερα διακονήματα. Στην τράπεζα ποτέ δεν καθόταν μαζί με τις άλλες αδελφές, αλλά υπηρετούσε εκείνες όση ώρα διαρκούσε το γεύμα.

Φρόντιζε επίσης να μη φεύγει ποτέ κανένας από τη μονή χωρίς να έχει λάβει την αναγκαία ελεημοσύνη και βοήθεια. Έζησε με τον τρόπο αυτόν όλη της τη ζωή, συγκεντρώνοντας μέσα της μεγάλο πλούτο αρετών και πνευματικών χαρισμάτων. Η ταπεινή και πραεία ασκήτρια αναπαύθηκε εν Κυρίω σε ηλικία πενήντα δύο ετών, μέσα στην ευωδία της οσιακής της πολιτείας.

Άλλες πηγές αναφέρουν ότι η κοίμησή της συνέβη όταν είχε φτάσει στα πενήντα επτά της χρόνια. Η οσία πορφυρογέννητη καταφρόνησε τις ψεύτικες λάμψεις και τις απατηλές τιμές των πρόσκαιρων βασιλειών της γης. Προτίμησε αντί αυτών τον αμάραντο στέφανο της αιώνιας Βασιλείας του Χριστού, που δεν παύει ποτέ.

Είναι αξιοθαύμαστο ότι η θυγατέρα ενός φανατικού εικονομάχου αυτοκράτορα έγινε λαμπρή υπερασπίστρια της αληθινής ευσέβειας. Ο πατέρας της δίωκε τους εικονόφιλους, εκείνη όμως έλαβε το όνομά της χάρη στην προσευχή μιας ομολογήτριας οσίας. Μέσα στην αυλή του Κοπρωνύμου ανέπτυξε φρόνημα αντίθετο από εκείνο των γονέων της και ολόψυχα ορθόδοξο.

Η εορτή της μνήμης της τιμάται κάθε χρόνο από την Εκκλησία στις δώδεκα Απριλίου με ιερή ευλάβεια. Μαζί με αυτήν τιμώνται και οι οσιομάρτυρες Μηνάς, Δαβίδ και Ιωάννης, που τους τόξευσαν οι Σαρακηνοί στην Παλαιστίνη.