Άγιος Αμβρόσιος ο Ομολογητής, Καθολικός Πατριάρχης πάσης Γεωργίας

Με θάρρος ασυμβίβαστο στάθηκε μπροστά στους μπολσεβίκους και τους είπε πως η ψυχή του ανήκει στον Θεό και η καρδιά του στην πατρίδα του. Ο Καθολικός Πατριάρχης πάσης Γεωργίας Αμβρόσιος έστειλε υπόμνημα στη Διάσκεψη της Γένουας, υπερασπιζόμενος τα δικαιώματα της Εκκλησίας και του λαού του απέναντι στο σοβιετικό καθεστώς. Κατά κόσμον ονομαζόταν Μπεσαρίων Χελάια και γεννήθηκε το έτος χίλια οκτακόσια εξήντα ένα στη Γεωργία.

Έλαβε τη βασική του μόρφωση στη θεολογική σχολή της Σαμεγκρέλο και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Ιερατικό Σεμινάριο της Τιφλίδας. Το ίδιο εκείνο έτος χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε ενοριακή διακονία στο Σοχούμι, στα βορειοδυτικά της Γεωργίας. Επί οκτώ χρόνια υπηρέτησε εκεί ως ιερέας, ενώ παράλληλα δίδασκε τη γεωργιανή γλώσσα στα σχολεία της περιοχής.

Ταυτόχρονα καθοδηγούσε διάφορες φιλανθρωπικές αδελφότητες, προσφέροντας τις δυνάμεις του στους φτωχούς και στους εμπερίστατους. Το έτος χίλια οκτακόσια ενενήντα έξι έχασε τη σύζυγό του και έμεινε χήρος, μέσα σε βαθιά οδύνη. Έναν χρόνο αργότερα ενεγράφη στη Θεολογική Ακαδημία του Καζάν, για να συνεχίσει τις θεολογικές του σπουδές σε ανώτερο επίπεδο.

Έτσι άρχισε μια νέα περίοδος μελέτης, προετοιμασίας και πνευματικής ωρίμανσης. Στο Καζάν ο πατήρ Αμβρόσιος παρακολούθησε με ζωηρό ενδιαφέρον την πνευματική και λογοτεχνική ζωή της πόλης, αλλά και το εθνικό κίνημα για την ανεξαρτησία της πατρίδας του. Μελέτησε σε βάθος την ιστορία της Γεωργίας μέσα από πρωτογενείς πηγές και συνέταξε αρκετές μελέτες πάνω στα ευρήματά του.

Η μελέτη του με τίτλο «Η πάλη χριστιανισμού και Ισλάμ στη Γεωργία» εντυπωσίασε έναν καθηγητή του τόσο πολύ, ώστε τον προέτρεψε να εμβαθύνει περισσότερο. Του πρότεινε μάλιστα να συνεχίσει την έρευνα και να την παρουσιάσει ως μεταπτυχιακή διατριβή. Το έτος χίλια εννιακόσια ένα ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Θεολογική Ακαδημία του Καζάν με εξαιρετική επιτυχία.

Την ίδια χρονιά εκάρη μοναχός και επέστρεψε στη Γεωργία, για να προσφέρει τις δυνάμεις του στην Εκκλησία της πατρίδας του. Μαζί με τους μεγαλύτερους εκπροσώπους του έθνους του, αγωνίστηκε ακούραστα για την αναγνώριση του αυτοκεφάλου της Ορθόδοξης Γεωργιανής Εκκλησίας. Η αφοσίωσή του στον σκοπό αυτό υπήρξε ασυμβίβαστη και ακλόνητη, γι’ αυτό και προκάλεσε την οργή των αρχών.

Ως τιμωρία για τη σταθερή του στάση, εξορίστηκε στη Ρωσία το έτος χίλια εννιακόσια πέντε, μακριά από την αγαπημένη του πατρίδα. Όταν επέστρεψε στη Γεωργία, ανυψώθηκε στον βαθμό του αρχιμανδρίτη και τοποθετήθηκε ηγούμενος της Ιεράς Μονής Χελίσι, που είχε ξεχωριστή ιστορία. Η μονή υπήρξε άλλοτε σπουδαίο κέντρο θεολογικής παιδείας στη Γεωργία, όμως είχαν περάσει πολλά χρόνια από εκείνη την ακμή της.

Οι μαθητές της λιγόστευαν με ταχύτητα και σύντομα θα έμενε εντελώς έρημη, χωρίς ζωή και χωρίς φωνή νέων. Με την ευλογία όμως του επισκόπου Λεωνίδα Ιμερετίας, που αργότερα έγινε Καθολικός Πατριάρχης πάσης Γεωργίας, ο Άγιος ανέλαβε δράση. Συγκέντρωσε στη μονή χαρισματικούς νέους, για να σπουδάσουν στο σεμινάριο, και άρχισε να τους διδάσκει την ψαλμωδία και την ανάγνωση του Ιερού Ευαγγελίου.

Αφιέρωσε επίσης πολύ χρόνο και κόπο στην αναζήτηση και αποκατάσταση των παλαιών χειρογράφων της Μονής Χελίσι, που κινδύνευαν να χαθούν. Κάποτε, καθώς διέσχιζε την αυλή, άκουσε έναν υπόκωφο ήχο που έβγαινε μέσα από το χώμα. Άρχισε να σκάβει στο σημείο εκείνο και ανακάλυψε ένα αρχαίο αντίτυπο των Ιερών Ευαγγελίων.

Επρόκειτο για το περίφημο «Ευαγγέλιο του Χελίσι», ένα ξακουστό γεωργιανό κειμήλιο, που χρονολογείται στον ένατο ή στον δέκατο αιώνα μετά τη γέννηση του Χριστού. Σύντομα ο Άγιος Αμβρόσιος εντάχθηκε στο Συνοδικό Συμβούλιο της Τιφλίδας και ενθρονίστηκε ηγούμενος της Μονής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην ίδια πόλη. Το έτος χίλια εννιακόσια οκτώ όμως κατηγορήθηκε άδικα ότι συμμετείχε σε συνωμοσία για τη δολοφονία του εξάρχου Νίκωνα.

Στερήθηκε το δικαίωμα να ιερουργεί και οι αρχές τον εξόρισαν στην Ιερά Μονή της Αγίας Τριάδος στο Ριαζάν. Εκεί έμεινε πάνω από έναν χρόνο υπό αυστηρή φρούρηση, μέσα σε στερήσεις και πικρή απομόνωση από τους δικούς του. Το έτος χίλια εννιακόσια δέκα αθωώθηκε από όλες τις κατηγορίες και επιτράπηκε ξανά να τελεί τη θεία λατρεία.

Το έτος χίλια εννιακόσια δεκαεπτά ο αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος επέστρεψε στη Γεωργία και ξανάπιασε τον αγώνα για το αυτοκέφαλο. Μέσα σε λίγους μήνες κηρύχθηκε επίσημα το αυτοκέφαλο της Γεωργιανής Εκκλησίας, εκπληρώνοντας έναν πολυετή πόθο του λαού. Χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Χκοντίδι και αργότερα μετατέθηκε στην επαρχία Τσκουμ-Αμπχαζέτι, για να ποιμάνει νέο λαό.

Το έτος χίλια εννιακόσια είκοσι ένα ενθρονίστηκε Καθολικός Πατριάρχης πάσης Γεωργίας, με την εμπιστοσύνη όλης της Εκκλησίας του. Σύντομα η σοβιετική κυβέρνηση εξαπέλυσε άγριο διωγμό εναντίον της Εκκλησίας, λίγο μετά την ενθρόνιση του Αγίου στον πατριαρχικό θρόνο. Περίπου χίλιοι διακόσιοι ναοί λεηλατήθηκαν, μετατράπηκαν σε άλλες χρήσεις ή κατεδαφίστηκαν ολοσχερώς από τα όργανα του καθεστώτος.

Πλήθος κληρικών συνελήφθησαν, εξορίστηκαν σε μακρινούς τόπους και αργότερα εκτελέστηκαν με τυφεκισμό. Στις επτά Φεβρουαρίου του έτους χίλια εννιακόσια είκοσι δύο, ο Πατριάρχης απέστειλε υπόμνημα στους εκπροσώπους της Διάσκεψης της Γένουας. Σε εκείνη τη συνάντηση συμμετείχαν αντιπρόσωποι τριάντα τεσσάρων εθνών, που συζητούσαν την οικονομική ανασυγκρότηση της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Ο Άγιος υπερασπίστηκε με σθένος τα δικαιώματα της Γεωργιανής Εκκλησίας και του έθνους του απέναντι στη βαρβαρότητα του καθεστώτος. Κάθε λέξη της έκκλησής του ήταν διαποτισμένη από αγωνία, όχι μόνο για την πατρίδα του αλλά για ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Διαβεβαίωσε τους ακροατές του πως ένα έθνος και ένα κράτος δίχως χριστιανική αρετή δεν μπορεί να έχει μέλλον.

Ζήτησε με πόνο τη βοήθεια των ξένων κυβερνήσεων σε εκείνη την ώρα της μεγάλης δυστυχίας του λαού του. Η παραλαβή ενός τέτοιου υπομνήματος ήταν πρωτοφανής για το μπολσεβικικό καθεστώς, που αντέδρασε με σκληρότητα στην τόλμη του ιεράρχη. Οι αρχές διέταξαν αμέσως τη σύλληψη του Αγίου Αμβροσίου, μη μπορώντας να ανεχθούν τη φωνή του.

Παρά τη σύλληψη, ο Άγιος εξακολούθησε άφοβα να καταγγέλλει τη συνενοχή της κυβέρνησης σε εγκλήματα, αδικίες και ιεροσυλίες. Σε μία από τις ανακρίσεις του απάντησε με τα εξής αξιομνημόνευτα λόγια στους μπολσεβίκους ανακριτές. Η ομολογία της πίστεως είναι πνευματική ανάγκη για κάθε έθνος, και ο διωγμός μεγαλώνει ακόμη περισσότερο την ανάγκη αυτή.

Η πίστη βαθαίνει, καθώς πιέζεται και συσσωρεύεται, και ξεσπά τελικά με νέα δύναμη και ζωή. Έτσι έγινε στο παρελθόν, και έτσι θα γίνει και στη χώρα μας, τόνισε με σιγουριά. Η Γεωργία δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν τον παγκόσμιο νόμο της πνευματικής ζωής.

Τα τελευταία λόγια του προς τους διώκτες του υπήρξαν λακωνικά και πέρασαν στην ιστορία. Είπε ότι η ψυχή του ανήκει στον Θεό και η καρδιά του στην πατρίδα του. Όσο για το σώμα του, μπορούσαν να κάνουν ό,τι ήθελαν, χωρίς να τον φοβίσουν.

Το δικαστήριο καταδίκασε τον Καθολικό Πατριάρχη πάσης Γεωργίας σε φυλάκιση επτά ετών, εννέα μηνών και είκοσι οκτώ ημερών. Στα τέλη του έτους χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα ο Άγιος και τα υπόλοιπα μέλη του Συνοδικού Συμβουλίου έλαβαν αμνηστία. Η σκληρή όμως δοκιμασία της φυλακής είχε ήδη κλονίσει ανεπανόρθωτα την υγεία του γέροντα ποιμένα.

Το γεωργιανό ποίμνιο έχασε τον πιστό ποιμενάρχη του το έτος χίλια εννιακόσια είκοσι επτά, βυθισμένο στο πένθος. Η μνήμη του όμως παρέμεινε ζωντανή στις καρδιές των πιστών, ως φωτεινό παράδειγμα ομολογίας και αυτοθυσίας. Το έτος χίλια εννιακόσια ενενήντα πέντε ο βίος του εξετάστηκε σε διευρυμένη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου της Γεωργιανής Εκκλησίας.

Η Σύνοδος αναγνώρισε επίσημα τα μεγάλα κατορθώματά του υπέρ της Εκκλησίας και του έθνους με βαθιά ευγνωμοσύνη. Ανακηρύχθηκε άγιος με την προσωνυμία «Άγιος Αμβρόσιος ο Ομολογητής», και η μνήμη του τιμάται στις δεκαέξι Μαρτίου. Η Εκκλησία τον τιμά ως άξιο διάδοχο των πρώτων ομολογητών της πίστεως, ως σταθερό υπερασπιστή της αλήθειας του Χριστού.

Στο πρόσωπό του βλέπουμε ζωντανή την αδιάκοπη δύναμη της Ορθοδοξίας μέσα στις πιο σκληρές περιστάσεις της ιστορίας. Είθε με τις πρεσβείες του να στηρίζεται κάθε διωκόμενος πιστός στην οδό της ομολογίας του Χριστού.