Ο Ιερομάρτυρας Προτέριος Αλεξανδρείας

Τη Μεγάλη Σάββατο, την ώρα που η Εκκλησία έψαλλε τον Κανόνα του Πάσχα, αιρετικοί μονοφυσίτες όρμησαν μέσα στο βαπτιστήριο ενός ναού της Αλεξάνδρειας και κατέσφαξαν τον Πατριάρχη Προτέριο με αιχμηρά καλάμια. Μαζί του θανατώθηκαν άλλοι έξι πιστοί που τον συνόδευαν, ενώ το αίμα του αγίου χύθηκε την ίδια στιγμή που θυσιαζόταν για εμάς ο Χριστός, το αληθινό Πάσχα μας. Ο άγιος Προτέριος έζησε στην εποχή των αυτοκρατόρων Μαρκιανού και Πουλχερίας και διακρίθηκε ως πρεσβύτερος της Εκκλησίας της Αλεξάνδρειας για την αγιότητα του βίου του.

Ο νους του ήταν γεμάτος θεόπνευστη σοφία και η πίστη του παρέμενε ασάλευτη μέσα στις μεγάλες αναταραχές της εποχής. Όταν ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο της Αλεξάνδρειας ο αιρετικός Διόσκορος, η μονοφυσιτική πλάνη απλώθηκε ραγδαία σε όλη την Αίγυπτο. Ο Προτέριος όμως αντιστάθηκε γενναία και υπερασπίστηκε με σθένος την ορθή πίστη που είχε παραλάβει από τον προκάτοχο του Διοσκόρου, τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας.

Ο Διόσκορος επιχείρησε να τον προσεταιριστεί με κολακείες και του απένειμε μάλιστα το αξίωμα του πρωτοπρεσβυτέρου, χωρίς όμως καμία επιτυχία. Η μεγάλη ώρα της δικαίωσης ήρθε με την Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδο, η οποία συνήλθε στη Χαλκηδόνα την εποχή του αυτοκράτορα Μαρκιανού. Οι θεοφόροι πατέρες καταδίκασαν εκεί την αίρεση του Ευτυχούς και διακήρυξαν τη διδασκαλία ότι ο Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος.

Διακήρυξαν επίσης ότι οι δύο φύσεις του ενώνονται ασυγχύτως και αδιαιρέτως, ατρέπτως και αχωρίστως, μέσα στο ένα πρόσωπο του Λόγου. Ο αιρετικός Διόσκορος καθαιρέθηκε από το πατριαρχικό αξίωμα, αφορίστηκε από την Εκκλησία και εξορίστηκε στην πόλη Γάγγρα της Παφλαγονίας. Εκεί έμεινε λίγο καιρό ακόμη και τελείωσε άδοξα τη ζωή του.

Στη θέση του εκθρονισμένου αιρετικού οι ορθόδοξοι αρχιερείς, οι κληρικοί και ο ευσεβής λαός εξέλεξαν πατριάρχη Αλεξανδρείας τον άγιο Προτέριο. Ο νέος ποιμένας ήταν αληθινά άξιος του τόσο μεγάλου αξιώματος και ξεκίνησε αμέσως να κηρύσσει με παρρησία τα δόγματα της Συνόδου. Ωστόσο μεγάλο μέρος του λαού της Αλεξάνδρειας είχε ήδη ποτιστεί από το δηλητήριο της μονοφυσιτικής πλάνης.

Κάποιοι αιρετικοί κληρικοί τάραζαν συνεχώς τα πλήθη και υποδαύλιζαν τη διχόνοια εναντίον του νέου πατριάρχη. Επικεφαλής της ταραχής ξεχώρισαν ο πρεσβύτερος Τιμόθεος ο επονομαζόμενος Αίλουρος και ο διάκονος Πέτρος ο Μογγός, που ήταν παλαιοί φίλοι και υποστηρικτές του Διοσκόρου. Αυτοί απομακρύνθηκαν από την κοινωνία με τον άγιο Προτέριο και προκάλεσαν μέσα στην Εκκλησία της Αλεξάνδρειας μεγάλο σχίσμα.

Οι μονοφυσίτες τον αποκαλούσαν μοιχό, επειδή δέχτηκε τη νύφη του Διοσκόρου, την Εκκλησία της Αλεξάνδρειας, όσο εκείνος ζούσε ακόμη στην εξορία. Τον ονόμαζαν επίσης αιρετικό και ανάξιο της πατριαρχικής τιμής, και ο άγιος βρισκόταν διαρκώς υπό την απειλή της δολοφονίας. Αναγκάστηκε μάλιστα να ζητήσει στρατιωτική φρουρά, γιατί οι ταραχές απειλούσαν ακόμη και τους άρχοντες της πόλης.

Τότε ο ύπατος της Θηβαΐδας έφτασε στην Αλεξάνδρεια για να καταστείλει την εξέγερση, αλλά οι στασιαστές έβαλαν τους στρατιώτες του σε μεγάλο κίνδυνο. Οι στρατιώτες κατέφυγαν στον ναό του Σεράπιδος και κλείστηκαν εκεί μέσα ζητώντας προστασία. Οι μανιασμένοι μονοφυσίτες όμως περικύκλωσαν το οικοδόμημα, εισέβαλαν με βία και έκαψαν ζωντανούς όλους τους στρατιώτες που είχαν καταφύγει εκεί.

Ήταν μια πράξη τόσο φοβερή, που η είδηση συγκλόνισε ολόκληρη την αυτοκρατορία και έφτασε αμέσως στα αυτιά του Μαρκιανού. Ο ευσεβής αυτοκράτορας οργίστηκε δικαίως και έστειλε ισχυρή στρατιωτική δύναμη για να αποκαταστήσει την τάξη στην ταραγμένη πόλη. Διέταξε επίσης ότι το σιτάρι και τα δημητριακά, που έφταναν με τα πλοία από τις πόλεις της Αιγύπτου, δεν θα ξαναπήγαιναν πια στην Αλεξάνδρεια.

Όρισε αντί γι' αυτήν το Πηλούσιο ως κεντρικό λιμάνι και από εκεί τα μετέφερε όλα στη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη. Παράλληλα στέρησε από τους Αλεξανδρινούς τα δημόσια λουτρά και άλλα προνόμια που είχαν συνηθίσει επί πολλά χρόνια. Περιόρισε τις ελευθερίες των πολιτών και έκλεισε τα δημόσια θεάματα που γίνονταν στους χώρους ψυχαγωγίας.

Οι κάτοικοι λύγισαν κυρίως από την έλλειψη του ψωμιού και κατάλαβαν πόσο μεγάλο σφάλμα είχαν διαπράξει με τη στάση τους. Παρακάλεσαν τότε τον άγιο Προτέριο να μεσιτεύσει στον αυτοκράτορα και να εξασφαλίσει την επανόρθωση των κακών συνεπειών. Ο φιλάγαθος ποιμένας δέχτηκε αμέσως, ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη και μεσίτευσε υπέρ του ποιμνίου του.

Ο Μαρκιανός σπλαχνίστηκε τους Αλεξανδρινούς και ικανοποίησε όλα τα αιτήματα του αγίου ανδρός. Έτσι επέστρεψαν στους πολίτες οι παλιές τους ελευθερίες και το σιτάρι άρχισε πάλι να φτάνει κατευθείαν στην πόλη. Μετά την κοίμηση του ευσεβούς Μαρκιανού οι αιρετικοί σήκωσαν πάλι το κεφάλι τους και ξεκίνησαν νέες ταραχές εναντίον του ορθόδοξου πατριάρχη.

Ο πανούργος Τιμόθεος ο Αίλουρος, που ασχολιόταν και με τη μαγεία, βρήκε έναν διαβολικό τρόπο για να παρασύρει τους απλοϊκούς μοναχούς. Μια σκοτεινή και αφέγγαρη νύχτα ντύθηκε με μαύρα ρούχα και άρχισε να περιφέρεται στα κελιά των ασκητών της ερήμου. Φώναζε τον καθένα με το όνομά του και προσποιούνταν τη φωνή ουράνιου αγγέλου σταλμένου από τον ίδιο τον Θεό.

Έλεγε στους μοναχούς να μην έχουν εκκλησιαστική κοινωνία με τον Προτέριο και να αρνηθούν τις αποφάσεις της Χαλκηδόνας. Τους πρότρεπε επίσης να ανυψώσουν τον ίδιο τον Τιμόθεο στον πατριαρχικό θρόνο της Αλεξάνδρειας. Οι μοναχοί δεν κατάλαβαν την παγίδα του πονηρού και πίστεψαν ότι τους είχε επισκεφθεί αληθινός άγγελος Κυρίου.

Συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί, διηγήθηκαν ο ένας στον άλλον το ψεύτικο όραμα και κατευθύνθηκαν με μανία προς την Αλεξάνδρεια. Στην πόλη ο Τιμόθεος είχε ήδη συγκεντρώσει πλήθος στασιαστών, άλλους με δωροδοκίες και άλλους με υποσχέσεις. Όταν απουσίαζε ο ύπατος Διονύσιος στην Άνω Αίγυπτο, ξέσπασε με όλη του τη δύναμη η εξέγερση κατά του Προτερίου.

Ο άγιος πατριάρχης, βλέποντας την τρομερή αναταραχή και χωρίς καμία στρατιωτική προστασία, αποφάσισε να φύγει κρυφά από την πόλη. Έπεσε να κοιμηθεί σε μια απόμερη τοποθεσία και είδε στον ύπνο του τον προφήτη Ησαΐα, ο οποίος του είπε καθαρά να επιστρέψει στην Αλεξάνδρεια. Ο άγιος κατάλαβε αμέσως ότι το όραμα προφήτευε το μαρτυρικό του τέλος και υπάκουσε με χαρά στην ουράνια φωνή.

Γύρισε λοιπόν πίσω και κρύφτηκε μέσα στην ιερή κολυμβήθρα ενός ναού, όπου τον ανακάλυψαν οι μανιασμένοι αιρετικοί. Όρμησαν εκεί μέσα, τον κατέσφαξαν με τα αιχμηρά καλάμια τους και σκότωσαν μαζί του άλλους έξι πιστούς συνεργάτες του. Το έγκλημα τελέστηκε ανήμερα του Μεγάλου Σαββάτου, ενώ η Εκκλησία ετοιμαζόταν να γιορτάσει την Ανάσταση του Κυρίου.

Οι φονιάδες όμως δεν χόρτασαν αίμα και έδεσαν με σχοινί το σκήνωμα του ιερομάρτυρα. Το έσυραν στους δρόμους της πόλης, το κατακρεούργησαν με κάθε λογής όργανα και κάποιοι σαν θηρία το δάγκωναν με τα δόντια τους. Τελικά έκαψαν το πανάγιο λείψανο σε μεγάλη φωτιά και σκόρπισαν τη στάχτη στον αέρα.

Όταν ο αυτοκράτορας Λέων ο Θραξ πληροφορήθηκε το έγκλημα, τιμώρησε αυστηρά τους πρωταίτιους και έστειλε τον Αίλουρο στην εξορία της Γάγγρας. The file has been saved as **`02_28_Άγιος_Προτέριος_Αλεξανδρείας_Ελληνικά_Καθαρά.