Ο Άγιος Φλαβιανός ο Ομολογητής, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Τρεις μέρες μετά τον άγριο ξυλοδαρμό του μέσα σε εκκλησιαστική σύνοδο, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φλαβιανός παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό. Τον χτύπησαν με γροφιές, ραβδιά και σιδερένιες αλυσίδες επίσκοποι και μοναχοί, με πρωτεργάτη τον ίδιο τον Διόσκορο Αλεξανδρείας. Ο άγιος Φλαβιανός υπηρέτησε αρχικά ως σκευοφύλακας και πρεσβύτερος στη Μεγάλη Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως.

Μετά την κοίμηση του αγίου Πρόκλου ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο για την άμεμπτη και θεάρεστη ζωή του. Βασίλευε τότε ο Θεοδόσιος ο νεότερος μαζί με την αδελφή του Πουλχερία, που στήριζε με σύνεση την Εκκλησία. Στην αυλή όμως υπηρετούσε ένας ευνούχος ονόματι Χρυσάφιος, άνθρωπος γεμάτος δολιότητα και κρυφή κακία.

Ο Χρυσάφιος φρονούσε αιρετικά και αντιπαθούσε τον Φλαβιανό για την ορθόδοξη ομολογία του. Από την αρχή αντιστάθηκε στην εκλογή του και αναζητούσε αφορμή για να τον πλήξει. Επειδή είχε μεγάλη επιρροή στον αυτοκράτορα, υπέβαλε στον Θεοδόσιο την ιδέα να ζητήσει από τον νέο πατριάρχη πολύτιμο δώρο.

Ο άγιος έστειλε καθαρά καρβέλια ψωμιού ως ευλογία στον βασιλιά. Ο Χρυσάφιος αγανάκτησε και απαίτησε χρυσάφι, λέγοντας ότι μόνο τέτοιο δώρο ταιριάζει σε αυτοκράτορα. Ο πατριάρχης απάντησε ότι δεν διαθέτει χρυσάφι, γιατί καταφρόνησε όλους τους θησαυρούς του κόσμου τούτου.

Δήλωσε καθαρά πως ο εκκλησιαστικός πλούτος ανήκει στον Θεό και προορίζεται μόνο για τους φτωχούς. Όταν ο Χρυσάφιος επέμενε με αναίδεια, ο άγιος του έστειλε λίγα ιερά σκεύη από το θυσιαστήριο. Ήθελε έτσι να τον ντροπιάσει και να φανερώσει τη φιλαργυρία του μπροστά σε όλους.

Ο ευνούχος όμως οργίστηκε και άρχισε να συκοφαντεί τον πατριάρχη στον βασιλιά. Έλεγε ότι ο νεοεκλεγείς αρχιερέας περιφρονούσε την αυτοκρατορική του εξουσία. Επειδή η ευσεβής Πουλχερία προστάτευε τον Φλαβιανό, ο Χρυσάφιος έστρεψε και εναντίον της τις μηχανορραφίες του.

Όπλισε με δόλο την αυτοκράτειρα Ευδοκία απέναντι στην κουνιάδα της και επιδίωξε την απομάκρυνσή της. Πρότεινε μάλιστα στον βασιλιά να πειστεί ο πατριάρχης ώστε να κουρέψει μοναχή την αδελφή του. Έγινε μυστικό συμβούλιο και κάλεσαν εκεί τον άγιο, ώστε να συμφωνήσει στο σχέδιο.

Ο Φλαβιανός φανερά υποκρίθηκε συγκατάβαση, μέσα του όμως αρνιόταν την αδικία αυτή. Ειδοποίησε αμέσως κρυφά την Πουλχερία για όσα μηχανεύονταν εις βάρος της στα ανάκτορα. Εκείνη, βλέποντας την έχθρα τους, εγκατέλειψε μόνη της τη διοίκηση και αποτραβήχτηκε σε ησυχία.

Όταν το μάθαν στην αυλή, ο Χρυσάφιος έπεισε τον βασιλιά πως ο πατριάρχης πρόδωσε το μυστικό συμβούλιο και υποστήριξε την Πουλχερία. Έτσι κέρδισε νέα οργή κατά του αγίου, ενώ ταυτόχρονα προστάτευε τον αρχιμανδρίτη Ευτυχή. Ο Ευτυχής δίδασκε ότι στον Χριστό οι δύο φύσεις, η θεία και η ανθρώπινη, συγχέονται σε μία μόνο φύση.

Ο Χρυσάφιος ήταν πνευματικό τέκνο του και ανάδοχός του στο άγιο βάπτισμα, γι' αυτό τον υπερασπιζόταν με πάθος. Ο άγιος Φλαβιανός συγκάλεσε τοπική σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη και προσκάλεσε τον Ευτυχή να εκθέσει την πίστη του. Εκείνος προέβαλλε προφάσεις, λέγοντας πως δεν εξέρχεται από το μοναστήρι του και πως είναι γέροντας και βαριά άρρωστος.

Ο πατριάρχης όμως τον καλούσε ξανά και ξανά με αγάπη, ελπίζοντας στη μετάνοιά του και στην επιστροφή του. Ο Ευτυχής τελικά δέχτηκε, αφού πρώτα πέρασε από τα ανάκτορα και ζήτησε προστασία. Ο βασιλιάς του έστειλε για συνοδεία τον πατρίκιο Φλωρέντιο, άλλους αξιωματούχους και πλήθος στρατιωτών.

Έφτασε στη σύνοδο σαν να πήγαινε σε πόλεμο, περιστοιχισμένος από όπλα και κρατική δύναμη. Οι απεσταλμένοι του βασιλιά απαίτησαν εγγυήσεις, πως μετά τη συνεδρίαση ο Ευτυχής θα έφευγε ελεύθερος, χωρίς καμία καταδίκη. Οι πατέρες υποσχέθηκαν την ασφάλεια και ο Ευτυχής στάθηκε ενώπιον της συνόδου, για να απολογηθεί.

Διάβασαν τα βιβλία του γεμάτα αιρετικά διδάγματα, που είχε στείλει σε πολλά μοναστήρια και είχαν παρασύρει αδελφούς. Μετά από πολλές υπεκφυγές αναγκάστηκε να ομολογήσει προφορικά την πίστη του ενώπιον όλων των αρχιερέων. Είπε καθαρά πως ο Χριστός είχε δύο φύσεις πριν τη σάρκωση, αλλά μετά την ένσαρκη οικονομία διατήρησε μόνο μία.

Οι πατέρες απαίτησαν να αναθεματίσει την πλάνη του και να δεχτεί τα ορθόδοξα δόγματα της Εκκλησίας. Εκείνος αρνήθηκε μπροστά σε τριάντα δύο επισκόπους, είκοσι τρεις αρχιμανδρίτες και πολλούς ιερείς και διακόνους. Τότε ο άγιος Φλαβιανός μαζί με τους πατέρες τον καθαίρεσε από το ιερατικό αξίωμα και την ηγουμενία του.

Συντάχθηκε γραπτή απόφαση που τον αποκάλυπτε ως κοινωνό της πλάνης του Βαλεντίνου και του Απολιναρίου. Στη γραμμάτεια εκείνη υπέγραψε πρώτος ο επίσκοπος της νέας Ρώμης και κατόπιν όλοι οι άλλοι αρχιερείς. Ο Ευτυχής, αφού καθαιρέθηκε, έτρεξε αμέσως στην αυλή και ζήτησε ενίσχυση από τον Χρυσάφιο.

Ο πανίσχυρος ευνούχος ανέλαβε δράση, θέλοντας να εκδικηθεί για τον προστατευόμενό του και να πλήξει την Πουλχερία. Με την επιρροή του στον βασιλιά σχεδίαζε πλέον να ανατρέψει εντελώς τον δίκαιο πατριάρχη. Έγραψε λοιπόν επιστολή στον πατριάρχη Αλεξανδρείας Διόσκορο, άνθρωπο ικανό για κάθε δολιότητα και έντονα αιρετίζοντα.

Η επιστολή στάλθηκε στο όνομα του αυτοκράτορα και πρόσταζε σύγκληση οικουμενικής συνόδου στην Έφεσο, για ζητήματα πίστης. Ο Διόσκορος συγκέντρωσε δέκα ομοϊδεάτες επισκόπους, τον αρχιμανδρίτη Βαρσούμα και χίλιους μοναχούς, έτοιμους για ταραχή και βία. Στην Έφεσο συγκεντρώθηκαν εκατόν είκοσι οκτώ αρχιερείς από διάφορες επαρχίες, καθώς και ο άγιος Φλαβιανός ως κατηγορούμενος.

Ο βασιλιάς μάλιστα διέταξε να εμποδιστούν όσοι είχαν υπογράψει την καθαίρεση του Ευτυχή στην προηγούμενη σύνοδο. Άρχισε έτσι η ψευτοσύνοδος, στην οποία προήδρευε ο Διόσκορος και επικρατούσε η βία αντί της αλήθειας. Ο Ευτυχής διάβασε ομολογία πίστης με διφορούμενα λόγια και βρήκε προστάτες ανάμεσα στους περισσότερους πατέρες.

Ελάχιστοι στάθηκαν στο πλευρό του Φλαβιανού, καθώς οι πολλοί αγαπούσαν περισσότερο τη γήινη εύνοια από την ουράνια. Ο Θεοδόσιος, αν και ευσεβής, εξαπατήθηκε από τις πλεκτάνες του Χρυσάφιου, του Διοσκόρου και του ίδιου του Ευτυχή. Η αλήθεια σκεπάστηκε από το ψέμα, επειδή κοντά του δεν βρισκόταν πλέον η σοφή αδελφή του Πουλχερία.

Έτσι, μετά από πολλές φωνές και ταραχές, η αιρετική παράταξη επικράτησε στην παράνομη αυτή σύναξη. Διακήρυξαν ως δόγμα ότι ο Χριστός έχει μόνο μία φύση και αθώωσαν ψευδώς τον αιρετικό Ευτυχή. Τον δε αληθινά ορθόδοξο πατριάρχη Φλαβιανό κατεδίκασαν άδικα, χωρίς καν να του επιτρέψουν να μιλήσει για την υπεράσπισή του.

Ο Διόσκορος τον ανακήρυξε καθηρημένο, γυμνό από κάθε ιερατική και αρχιερατική εξουσία, και αποφάσισε την εξορία του. Σηκώθηκε τότε ο Ονησιφόρος, επίσκοπος Ικονίου, και μαζί με άλλους έπεσε στα γόνατα του Διοσκόρου παρακαλώντας. Του ζητούσαν να μην εκτελέσει την απόφαση, αφού ο Φλαβιανός δεν είχε κάμει τίποτε άξιο τέτοιας τιμωρίας.

Ο Διόσκορος όμως απάντησε υπερήφανα ότι ούτε αν του απειλούσαν την ίδια του τη γλώσσα θα άλλαζε γνώμη. Ο αρχιμανδρίτης Βαρσούμας φώναζε δυνατά να κοπεί στα δύο όποιος ομολογεί τις δύο φύσεις στον Χριστό. Όταν οι επίσκοποι συνέχισαν να ικετεύουν, ο Διόσκορος ζήτησε τους κόμητες και τους στρατιώτες.

Μπήκαν στον ναό οπλισμένοι άντρες με βαριές σιδερένιες αλυσίδες, μαζί με τους θρασείς μοναχούς του Βαρσούμα. Όρμησαν με μανία επάνω στον άγιο Φλαβιανό και τον χτυπούσαν, άλλοι με γροθιές και άλλοι με ραβδιά. Ο ίδιος ο Διόσκορος τον έριξε στη γη και τον ποδοπατούσε με αγριότητα μέσα στον ιερό χώρο.

Ύστερα τον φόρτωσαν ημιθανή με αλυσίδες, ενώ εξανάγκαζαν τους επισκόπους να υπογράψουν την καθαίρεση. Όσοι αρνούνταν κρατούνταν μέσα στον ναό υπό απειλή, μέχρι που υπέγραψαν, νικημένοι από τον φόβο τους. Αυτή η άνομη σύναξη έμεινε γνωστή στην εκκλησιαστική ιστορία ως ληστρική σύνοδος της Εφέσου.

Ο άγιος ομολογητής Φλαβιανός, τρεις ημέρες μετά τον φοβερό ξυλοδαρμό, παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο. Αντί για την εξορία που είχαν αποφασίσει οι διώκτες του, μεταβιβάστηκε αθόρυβα στις ουράνιες σκηνές. Έπαθε αθώος, όπως ο Άβελ, και ανέβηκε στον θρόνο της δόξας ως μάρτυρας της αληθινής πίστης.

Στη θέση του εκλέχτηκε νέος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ο άγιος Ανατόλιος, που συνέχισε την υπεράσπιση της Ορθοδοξίας. Λίγο αργότερα αποκαλύφθηκαν τα έργα και οι δολοπλοκίες του πανούργου Χρυσαφίου ενώπιον όλης της αυλής. Διώχτηκε με ντροπή από τα βασίλεια και χάθηκε με άδοξο τέλος, χωρίς κανείς να τον θρηνήσει.

Η αυτοκράτειρα Ευδοκία, συνένοχη στις ίντριγκες, φοβήθηκε την οργή του Θεοδοσίου και έφυγε για τα Ιεροσόλυμα. Ο ίδιος ο βασιλιάς κάλεσε με δάκρυα την Πουλχερία να επιστρέψει στα ανάκτορα και να βοηθήσει ξανά. Η αγία υπάκουσε στον αδελφό της και ανέλαβε πάλι τη φροντίδα των κρατικών και εκκλησιαστικών πραγμάτων.

Φρόντισε αμέσως να αποκατασταθεί η ορθόδοξη διδασκαλία και η τιμή των υπερασπιστών της αληθινής πίστης. Τα ιερά λείψανα του Φλαβιανού μεταφέρθηκαν με μεγάλη τιμή από την Έφεσο στη βασιλεύουσα πόλη. Ο Διόσκορος και ο Ευτυχής αναθεματίστηκαν αργότερα στην Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδο, που έγινε στη Χαλκηδόνα.

Έτσι η Εκκλησία του Χριστού δοξάστηκε, ομολογώντας τις δύο φύσεις ασύγχυτα και αδιαίρετα στον έναν Κύριο.