Ο Πατριάρχης που προτίμησε το ράσο από το θρόνο

Γιος του βασιλιά της Καχετίας Λεβάν του Πρώτου, ο Νικόλαος Μπατονισβίλι άφησε τα ανάκτορα και τη βασιλική πορφύρα για να φορέσει το ταπεινό μοναχικό ράσο. Αργότερα, χάρισε στην εκκλησία της Θεοτόκου του Μετέχι ένα χειρόγραφο Ευαγγέλιο, αντιγραμμένο το χίλια σαράντα εννέα μετά Χριστόν, δεμένο με δέρμα και στολισμένο με περίτεχνες μικρογραφίες. Έζησε σε μια δύσκολη και αιματοβαμμένη εποχή, όταν οι Πέρσες είχαν εισβάλει στην ανατολική Γεωργία και ρήμαζαν τη χώρα.

Ο πατέρας του, ο Λεβάν ο Πρώτος, βασίλεψε στην Καχετία από το χίλια πεντακόσια είκοσι έως το χίλια πεντακόσια εβδομήντα τέσσερα. Ο νεαρός πρίγκιπας, παρά την υψηλή του καταγωγή, αρνήθηκε τη λάμψη του παλατιού και τα πλούτη της κληρονομιάς του. Διάλεξε με τη θέλησή του τη μοναχική ζωή, βρίσκοντας στον γλυκό και ελαφρύ ζυγό του Χριστού την αληθινή του χαρά.

Ταυτόχρονα, στάθηκε πιστός σύντροφος και πολύτιμος στυλοβάτης του μεγαλύτερου αδελφού του, του βασιλιά Αλεξάνδρου του Δευτέρου, ο οποίος βασίλεψε από το χίλια πεντακόσια εβδομήντα τέσσερα έως το χίλια εξακόσια πέντε. Η αδελφική τους συνεργασία στήριξε τον λαό σε χρόνια σκληρά και αβέβαια, όταν η επιβίωση του γεωργιανού έθνους κρεμόταν από μια κλωστή. Κατά θεία ευδοκία, ο Νικόλαος ανέβηκε στον υψηλότερο εκκλησιαστικό θρόνο της πατρίδας του και αναγορεύτηκε Πατριάρχης πάσης Γεωργίας.

Το γεωργιανό χρονικό, γνωστό ως Βίος του Καρτλί ή Καρτλίς Τσχοβρέμπα, καταγράφει με ακρίβεια την ημέρα της ενθρόνισής του, η οποία ήταν Σάββατο, στις είκοσι οκτώ Φεβρουαρίου του χίλια πεντακόσια ογδόντα τέσσερα. Με το ανώτατο ιεραρχικό αξίωμα στα χέρια του, με τη βασιλική του καταγωγή και με την προσωπική του ακεραιότητα, στάθηκε υποδειγματικός ηγέτης για το έθνος του. Αγωνίστηκε με όλες του τις δυνάμεις να φυτέψει σπόρους χριστιανικής αγάπης ανάμεσα στις ορθόδοξες χώρες της εποχής του.

Στο πλαίσιο αυτό, αλληλογραφούσε με τον Πατριάρχη Μόσχας Ιώβ, ο οποίος ποίμανε τη ρωσική Εκκλησία από το χίλια πεντακόσια ογδόντα έξι έως το χίλια πεντακόσια ενενήντα. Μάλιστα, σε μια κίνηση φιλίας και αδελφικής εκτίμησης, του έστειλε δώρο ένα εκλεκτό άλογο. Φρόντισε επίσης για τον στολισμό των ιερών ναών της πατρίδας του, χαρίζοντας πολύτιμα κειμήλια.

Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζει το χειρόγραφο Ευαγγέλιο που πρόσφερε στον ναό της Θεοτόκου του Μετέχι, ένα έργο μεγάλης λειτουργικής και καλλιτεχνικής αξίας. Ο φημισμένος ιστορικός και Αρχιεπίσκοπος Τιμόθεος Γκαμπασβίλι, ο οποίος έζησε τον δέκατο όγδοο αιώνα, μας διασώζει σημαντικές μαρτυρίες για τον Άγιο. Στο γνωστό του έργο με τον τίτλο Προσκύνημα, ο Αρχιεπίσκοπος Τιμόθεος αναφέρει ότι στην τράπεζα της Ιεράς Μονής Ιβήρων στο Άγιον Όρος υπάρχει αγιογραφημένη εικόνα του Αγίου Πατριάρχη Νικολάου.

Η παρουσία της εικόνας στο αθωνικό αυτό μοναστήρι μαρτυρεί τους στενούς πνευματικούς δεσμούς που είχε ο γεωργιανός λαός με τον αγιώνυμο τόπο. Ο ίδιος ιστορικός περιγράφει και μια άλλη τράπεζα στο ίδιο μοναστήρι, την οποία είχε ανεγείρει ο Ασοτάν Μουχράν Μπατόνι, ένας ευσεβής Γεωργιανός άρχοντας. Στο σημείο αυτό, ο Επίσκοπος Τιμόθεος καταθέτει με σεβασμό τη δική του πεποίθηση και σημειώνει χαρακτηριστικά τα εξής λόγια.

Εκεί, πιστεύω, ότι αναπαύθηκε ο Πατριάρχης Νικόλαος Μπατονισβίλι, ολοκληρώνοντας έτσι την επίγεια πορεία του. Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις δεκαοκτώ Φεβρουαρίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο Άγιος αρχιεράτευσε ως Πατριάρχης της Γεωργίας από το χίλια πεντακόσια ογδόντα τέσσερα μέχρι το χίλια πεντακόσια ενενήντα ένα, αφήνοντας φωτεινή παρακαταθήκη ταπείνωσης και αγάπης στον λαό του.