Ο Άγιος Γαβριήλ, ο πρίγκιπας του Πσκοφ

Όταν οι Πολωνοί του Στέφανου Μπατόρι έσπασαν τα τείχη του Πσκοφ το χίλια πεντακόσια ογδόντα ένα, οι κάτοικοι έφεραν τα λείψανα ενός πρίγκιπα στο πεδίο της μάχης και ο εχθρός υποχώρησε αμέσως. Ο ίδιος αυτός πρίγκιπας, ο Βσεβολόδος που στο βάπτισμα ονομάστηκε Γαβριήλ, είχε διωχθεί από τους ίδιους τους Νοβγκοροντιανούς που κάποτε αγάπησε και ευεργέτησε γενναιόδωρα. Γεννήθηκε στο Νόβγκοροντ και ήταν εγγονός του ξακουστού Βλαδίμηρου Μονομάχου, υιός του αγίου πρίγκιπα Μστισλάβου του Μεγάλου.

Όταν ο παππούς του παραχώρησε στον πατέρα του τη συμβασιλεία στο Κίεβο, ο νεαρός Γαβριήλ έμεινε στο Νόβγκοροντ ως αντιπρόσωπος και κυβερνήτης της περιοχής. Από νωρίς έδειξε τη θεοφοβία και την πραότητα που θα χαρακτήριζαν όλη του τη ζωή. Κυβέρνησε με δικαιοσύνη, αγάπη και σύνεση, όπως αρμόζει στους ορθοδόξους ηγεμόνες της Ρωσικής γης.

Φρόντιζε με στοργή τις χήρες και τα ορφανά, υποστήριζε τους φτωχούς και έτρεφε τους πεινασμένους με αφθονία. Σε μια φοβερή πείνα άνοιξε όλα τα θησαυροφυλάκιά του και ξόδεψε όσα είχε για να σώσει τον λαό από τον θάνατο. Ταυτόχρονα αγαπούσε με ζήλο τους ναούς, τους μοναχούς και τον ιερό κλήρο.

Μαζί με τον αρχιεπίσκοπο Νόβγκοροντ Νίφωνα ανήγειρε πολλούς ναούς σε όλη την περιοχή της δικαιοδοσίας του. Έκτισε τον καθεδρικό του Αγίου Γεωργίου στη μονή Γιούριεφ και τον περίφημο ναό του Τιμίου Προδρόμου στην εμπορική πλατεία, στο Πετριάτινο Ντβορίστσε. Ο ναός αυτός χτίστηκε στη μνήμη του πρωτότοκου υιού του Ιωάννη, ο οποίος είχε κοιμηθεί σε νηπιακή ηλικία.

Τον στόλισε με πολύτιμες εικόνες, με ακριβό ευαγγέλιο και με όλα τα απαραίτητα λειτουργικά βιβλία. Με ειδική γραπτή εντολή εξασφάλισε τη συντήρηση του ναού και του κλήρου από τους δασμούς της αγοράς. Από το ίδιο εισόδημα ένα σημαντικό μέρος προοριζόταν και για τον καθεδρικό της Αγίας Σοφίας.

Υπήρξε ταυτόχρονα γενναίος πολεμιστής και προστάτης των συνόρων της πατρίδας του. Εκστράτευσε νικηφόρα εναντίον των φυλών Γιαμ και Τσουντ που απειλούσαν τα εδάφη του. Ποτέ όμως δεν σήκωσε το σπαθί για χρήματα, για δόξα ή για προσωπική εξουσία.

Έτσι περπατούσε καθημερινά τον δρόμο της αρετής και της πραότητας. Ο λαός τον αγαπούσε και τον αναγνώριζε ως αληθινό πατέρα και υπερασπιστή της πόλης του. Το έτος χίλια εκατόν τριάντα δύο κοιμήθηκε στο Κίεβο ο πατέρας του Μστισλάβος και τον θρόνο ανέλαβε ο θείος του Γιαροπόλκος.

Εκείνος, εκπληρώνοντας την τελευταία επιθυμία του αδελφού του, μετέθεσε τον Γαβριήλ στο Περεγιασλάβλ, που θεωρούνταν η σημαντικότερη πόλη μετά το Κίεβο. Οι νεότεροι όμως υιοί του Μονομάχου, ο Γεώργιος ο Μακροχέρης και ο Ανδρέας ο Αγαθός, φοβήθηκαν ότι ο ανεψιός θα γινόταν διάδοχος του Κιέβου. Σήκωσαν αμέσως τα όπλα εναντίον του και βάδισαν προς το Περεγιασλάβλ με μεγάλη δύναμη.

Ο άγιος, αποφεύγοντας τον αδελφικό αιματοχυσμό, παραχώρησε την πόλη και επέστρεψε ταπεινά στο Νόβγκοροντ χωρίς αντίσταση. Οι Νοβγκοροντιανοί όμως τον υποδέχτηκαν με δυσφορία, γιατί θεώρησαν ότι τους είχε εγκαταλείψει. Ο πρίγκιπας προσπάθησε να αποκαταστήσει τη σχέση με νικηφόρα εκστρατεία εναντίον των Τσουντ το επόμενο έτος.

Όμως μια σκληρή χειμωνιάτικη εκστρατεία εναντίον του Σούζνταλ απέτυχε και ο λαός τον κατηγόρησε αμέσως για την ήττα. Η συνέλευση των πολιτών αποφάσισε να τον ανατρέψει και να τον εξορίσει χωρίς οίκτο. Τον κράτησαν με την οικογένειά του φυλακισμένο στο αρχιερατικό μέγαρο για ενάμιση μήνα συνολικά.

Όταν έφτασε ο νέος πρίγκιπας Σβιατοσλάβος, τον άφησαν επιτέλους ελεύθερο. Έτσι έλαβε την εξορία από τα ίδια τα παιδιά του τόπου του. Ο άγιος επέστρεψε ξανά στο Κίεβο και ο θείος του Γιαροπόλκος του παραχώρησε την περιοχή του Βισγκοροντ κοντά στην πρωτεύουσα.

Εκεί, στον τόπο όπου είχε ζήσει η αγία Όλγα, παρέμεινε για σύντομο χρονικό διάστημα ως κυβερνήτης. Σύντομα όμως οι κάτοικοι του Πσκοφ, θυμούμενοι τις παλαιότερες εκστρατείες του και τη δικαιοσύνη του, του έστειλαν επίσημους απεσταλμένους. Τον προσκάλεσαν να γίνει ο πρώτος πρίγκιπας της πόλης τους, εκλεγμένος ελεύθερα από τη θέληση του λαού.

Ο άγιος δέχτηκε με χαρά και ξεκίνησε αμέσως για τη γενέτειρα γη της αγίας Όλγας. Στον δρόμο πέρασε από το Πόλοτσκ, όπου ο πρίγκιπας Βασίλκος βγήκε να τον υποδεχτεί με αδελφικό ασπασμό και πλούσια δώρα. Στο Πσκοφ τον περίμενε ολόκληρος ο λαός με τον κλήρο, με τους τιμίους σταυρούς και με μεγάλη πανηγυρική χαρά.

Άρχισε αμέσως να κυβερνά με σύνεση και να φροντίζει για την πνευματική προκοπή της πόλης. Θεμελίωσε τον πρώτο πέτρινο ναό προς τιμήν της Αγίας Τριάδος, στη θέση της παλαιάς ξύλινης εκκλησίας της αγίας Όλγας. Στις εικόνες απεικονίζεται συχνά να κρατά αυτόν ακριβώς τον ναό στα χέρια του.

Οι γειτονικοί λατινόφρονες λαοί φοβούνταν και μόνο το όνομά του και δεν τολμούσαν να επιτεθούν. Κυβέρνησε το Πσκοφ μόλις έναν χρόνο και έπεσε σε βαριά σωματική αρρώστια στη μικρή ηλικία των σαράντα έξι ετών. Κοινώνησε τα Άχραντα Μυστήρια του Χριστού, έδωσε την ευλογία του στους οικείους και στους πολίτες και παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο.

Η κοίμησή του συνέβη την Πέμπτη της Τυρινής Εβδομάδος, στις ένδεκα Φεβρουαρίου του έτους χίλια εκατόν τριάντα οκτώ. Όλη η πόλη συγκεντρώθηκε στην κηδεία και ο θρήνος του λαού έπνιγε τη φωνή της χορωδίας των ψαλτών. Οι Νοβγκοροντιανοί έστειλαν αρχιερέα από την Αγία Σοφία για να μεταφέρει τα λείψανα πίσω στην πόλη τους με τιμές.

Ο άγιος όμως δεν θέλησε να αναπαυθεί εκεί όπου τον είχαν διώξει με τόση σκληρότητα. Το φέρετρο δεν κουνήθηκε από τη θέση του, όσο και αν προσπάθησαν οι απεσταλμένοι. Οι Νοβγκοροντιανοί έκλαψαν με μετάνοια και ζήτησαν μόνο ένα μικρό κομμάτι των λειψάνων για προστασία.

Με τις προσευχές τους έπεσε από το χέρι του αγίου ένα νύχι ως πολύτιμο δώρο. Οι Πσκοβίτες απέθεσαν το σώμα του στον ναό του αγίου Δημητρίου του Μυροβλύτη. Στον τάφο έβαλαν την ασπίδα και το σπαθί του ως σταυρωμένο σύμβολο της προστασίας της πόλης.

Σαράντα δύο χρόνια αργότερα τα λείψανά του βρέθηκαν άφθαρτα και ανέβλυσαν αμέσως ποικίλες ιάσεις στους πιστούς προσκυνητές. Το έτος χίλια εκατόν ενενήντα δύο ο άγιος εμφανίστηκε σε όραμα σε έναν θεοφοβούμενο άνθρωπο και του φανέρωσε το θέλημά του. Του είπε να γνωστοποιήσει στις αρχές να μεταφέρουν τα λείψανα στον ναό της Αγίας Τριάδος, γιατί εκεί θέλει να αναπαύεται.

Πρόσθεσε επίσης ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός του είχε εμπιστευθεί την πόλη του Πσκοφ για να τη φυλάσσει αιωνίως. Τότε τα τίμια λείψανα μεταφέρθηκαν με ευλάβεια και πανηγυρικότητα στον καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδος. Εκεί καθιερώθηκε ειδικό παρεκκλήσιο προς τιμήν του ίδιου του θαυματουργού πρίγκιπα.

Από τότε ο δεσμός του αγίου με την πόλη της αγίας Όλγας έμεινε αδιάκοπος και ζωντανός μέσα στους αιώνες. Στην πολιορκία του Πσκοφ από τον Στέφανο Μπατόρι, όταν τα τείχη είχαν ήδη σπάσει, οι κάτοικοι έφεραν τα λείψανα στο πεδίο. Οι Πολωνοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν μπροστά στην ορατή προστασία του αγίου τους.

Στις είκοσι δύο Απριλίου του χίλια οκτακόσια τριάντα τέσσερα, ανήμερα του Πάσχα, τα λείψανα μεταφέρθηκαν σε νέα λαμπρή λάρνακα. Κατά την εμφάνιση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας της Σκέπης του Πσκοφ, ο άγιος Γαβριήλ εμφανίστηκε ανάμεσα στους ουράνιους υπερασπιστές της πόλης. Έτσι παραμένει μέχρι σήμερα ακοίμητος φύλακας και θαυματουργός της αγαπημένης του γης.