Οι Άγιοι Ιεράρχες του Νόβγκοροντ στην Αγία Σοφία

Στις τέσσερις Οκτωβρίου του έτους χίλια τετρακόσια τριάντα εννέα, ο Άγιος Ιωάννης εμφανίστηκε στον Αρχιεπίσκοπο Ευθύμιο και του ζήτησε ειδική μνημόνευση των κεκοιμημένων στον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας. Λίγο αργότερα, αποκαλύφθηκαν τα άφθαρτα λείψανα του ίδιου του Αγίου Ιωάννου μέσα στον περίφημο αυτόν ναό του Νόβγκοροντ. Η εντολή του Αγίου αφορούσε τους Ρώσους πρίγκιπες, τους Αρχιεπισκόπους της πόλεως και όλους τους Ορθοδόξους Χριστιανούς που είχαν ταφεί εκεί.

Η μνημόνευση όρισε ως ημέρα τέλεσης την εορτή του Ιερομάρτυρος Ιεροθέου, πρώτου Επισκόπου Αθηνών, που τιμάται στις τέσσερις Οκτωβρίου. Έτσι θεσπίστηκε η Σύναξη που εξυμνεί τη δόξα των Ιεραρχών αυτής της αγιοτόκου ρωσικής μητροπόλεως. Ο ιστορικός Γκολουμπίνσκυ σημειώνει πως οι Ιεράρχες αυτοί παρέμεναν άγνωστοι κατά την εποχή της αγιοκατατάξεώς τους και τοποθετεί την καθιέρωση της κοινής τους εορτής ανάμεσα στη Σύνοδο της Μόσχας του έτους χίλια πεντακόσια σαράντα εννέα και στη σύσταση της Ιεράς Συνόδου της Ρωσικής Εκκλησίας.

Η παρατήρησή του προέρχεται από το έργο του για την ιστορία της αγιοκατατάξεως, που εκδόθηκε στη Μόσχα το έτος χίλια εννιακόσια τρία. Η Σύναξη συνδέεται έτσι άμεσα με την παράδοση της Αγίας Σοφίας του Νόβγκοροντ. Η σύναξη περιλαμβάνει μια λαμπρή χορεία αγίων ποιμένων που διακόνησαν την Εκκλησία του Νόβγκοροντ επί αιώνες ολόκληρους.

Πρώτος αναφέρεται ο Άγιος Ιωακείμ από την Κορσούν, ο πρώτος Επίσκοπος της πόλεως, που ποίμανε τον λαό από το έτος εννιακόσια ογδόντα οκτώ έως το χίλια τριάντα. Ακολουθεί ο Άγιος Λουκάς ο Εβραίος, που εκοιμήθη το έτος χίλια εξήντα, και ο Άγιος Γερμανός, που διακόνησε ως το χίλια ενενήντα έξι. Μνημονεύονται επίσης ο Άγιος Αρκάδιος, ο Άγιος Γρηγόριος, που εκοιμήθη το χίλια εκατόν ενενήντα τρία, ο Άγιος Μαρτύριος και ο Άγιος Αντώνιος, που έφυγαν από τον πρόσκαιρο τούτο βίο μέσα στον δωδέκατο και δέκατο τρίτο αιώνα.

Στον κατάλογο ανήκουν ακόμη ο Άγιος Βασίλειος ο Χωλός, που εκοιμήθη το χίλια τριακόσια πενήντα δύο, ο Άγιος Συμεών, που έφυγε το χίλια τετρακόσια είκοσι ένα, και ο Άγιος Γεννάδιος. Τέλος, η Σύναξη τιμά τον Άγιο Ποιμένα, που αρχιεράτευσε μέχρι το χίλια πεντακόσια εβδομήντα ένα, και τον Άγιο Αφθόνιο, μητροπολίτη, ο οποίος εκοιμήθη το χίλια εξακόσια πενήντα τρία. Τα ιερά λείψανα των περισσοτέρων από αυτούς τους Ιεράρχες τάφηκαν ή μεταφέρθηκαν εντός του καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας στο Νόβγκοροντ.

Εξαίρεση αποτελούν ο Άγιος Γερμανός, ο Άγιος Γεννάδιος και ο Άγιος Ποιμήν, των οποίων τα λείψανα δεν ευρίσκονται μέσα στον φημισμένο αυτόν ναό. Για τον λόγο αυτόν, ορισμένες πηγές δεν συγκαταριθμούν τα ονόματά τους στη Σύναξη, αν και η ευρύτερη παράδοση τους εντάσσει κανονικά στη χορεία των Νοβγκοροντιανών Ιεραρχών. Πέρα από τους ήδη αναφερθέντες, η Εκκλησία τιμά και άλλους ιερούς ποιμένες της ίδιας πόλεως με ξεχωριστές μνήμες μέσα στο εκκλησιαστικό έτος.

Ξεχωρίζουν ο Άγιος Νικήτας ο Ερημίτης, που εορτάζεται στις τριάντα μία Ιανουαρίου, και ο Άγιος Νήφων, του οποίου η μνήμη επιτελείται στις οκτώ Απριλίου. Τιμάται επίσης ο Άγιος Ιωάννης, ο αρχιεπίσκοπος που φανερώθηκε στον Άγιο Ευθύμιο, με μνήμη στις επτά Σεπτεμβρίου. Ακολουθούν ο Άγιος Θεόκτιστος, ο Άγιος Μωυσής και ο Άγιος Ευθύμιος, με μνήμες στον Δεκέμβριο, στον Ιανουάριο και στον Μάρτιο αντιστοίχως, καθώς και οι Άγιοι Ιωνάς και Σεραπίων.

Οι δύο μεγάλες εορτές της Συνάξεως συνδέονται με ιστορικά πρόσωπα της ίδιας περιοχής που σφράγισαν την πνευματική της ταυτότητα. Η εορτή των τεσσάρων Οκτωβρίου θεσπίστηκε σε ανάμνηση του ευσεβούς πρίγκιπα Βλαδίμηρου Γιαροσλάβιτς του Νόβγκοροντ, που εκοιμήθη το έτος χίλια πενήντα δύο. Η Σύναξη των Ιεραρχών στις δέκα Φεβρουαρίου τελείται σε σύνδεση με τη μνήμη της οσίας πριγκίπισσας Άννης του Νόβγκοροντ, η οποία εκοιμήθη το έτος χίλια πενήντα έξι.

Έτσι η τοπική Εκκλησία ενώνει σε μια κοινή λατρευτική σύναξη τους αρχιερείς που την ποίμαναν και τους ευσεβείς ηγεμόνες που στήριξαν το έργο τους. Ο ναός της Αγίας Σοφίας γίνεται έτσι το πνευματικό κέντρο όπου σμίγουν η εκκλησιαστική και η πολιτική ιστορία του τόπου. Μέσα στους τοίχους του φυλάσσονται τα λείψανα των Ιεραρχών και η μνήμη των πιστών ηγεμόνων ως ζωντανή παρακαταθήκη.

Οι ορθόδοξοι του Νόβγκοροντ προστρέχουν στη μεσιτεία τους με βαθιά ευλάβεια. Η κοινή τους εορτή γίνεται έτσι αφορμή στηριγμού της πίστεως και πηγή ευλογίας για κάθε γενιά πιστών της Ρωσικής Εκκλησίας.