Ο Άγιος Ιωαννίκιος ο Πνευματικός του Αγίου Όρους της Κοιμήσεως

Μικρό παιδί ακόμη, ο μικρός Τρόφιμος είδε με τα μάτια του μια ολόκληρη πέτρινη εκκλησία να φανερώνεται σε ένα έρημο χωράφι κοντά στο πατρικό του. Όταν άγγιξε την πόρτα της, το θαυμαστό κτίσμα εξαφανίστηκε και εκείνος βρέθηκε μόνος μέσα στο γρασίδι, αμίλητος από τη συγκίνηση. Γεννήθηκε στα χρόνια χίλια οκτακόσια είκοσι τρία, στην επαρχία του Ορλώφ της Ρωσίας, μέσα σε μια πολυμελή οικογένεια αγροτών του Στέμματος.

Στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Τρόφιμος και από μικρός φλεγόταν για την εκκλησία. Τα Σαββατοκύριακα ικέτευε τη μητέρα του να τον πάρει στη Θεία Λειτουργία, μα ο δρόμος ήταν δύσκολος και ένα σαθρό γεφύρι πάνω στο ρέμα συχνά τους εμπόδιζε. Όταν τον άφηναν στο σπίτι, έκλαιγε πικρά από στέρηση του ναού, και έλεγε αργότερα ότι τον τραβούσε εκεί μια δύναμη ακαταμάχητη.

Στην αρχή οι γονείς του δεν έδωσαν σημασία στη διήγησή του και τη θεώρησαν παιδικό όνειρο. Ο πατέρας του όμως την ανέφερε στη σύναξη του χωριού, και ένας γέροντας ομολόγησε ότι είχε δει και εκείνος εκκλησία στο ίδιο σημείο τα ξημερώματα. Οι χωρικοί άκουσαν με προσοχή το παιδί, σημάδεψαν με τέσσερις πασσάλους τον τόπο και άρχισαν να μαζεύουν χρήματα.

Σε λίγα χρόνια υψώθηκε εκεί λαμπρός ναός προς τιμήν της εικόνας της Παναγίας του Καζάν, που έμοιαζε εκπληκτικά με τον ναό του οράματος. Στα δεκαέξι του χρόνια ο νεαρός Τρόφιμος είδε σε όνειρο μοναχούς με μανδύες, που τον καλούσαν να τους ακολουθήσει στη μέση της εκκλησίας. Πίστεψε πως ήταν θέλημα Θεού να αφιερωθεί στη μοναχική ζωή και ζήτησε την ευχή των γονιών για να φύγει.

Όταν εκείνοι αρνήθηκαν, ξεκίνησε κρυφά, ξυπόλητος και με ένα κομμάτι ψωμί στο ταγάρι του βοσκού, με προορισμό την Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Τόλσεφ. Στην πόρτα τον υποδέχθηκε ο Ιερομόναχος Ιάκωβος, παλαιός υποτακτικός του Γέροντα Σεραφείμ του Σαρώφ. Ο Ηγούμενος, για να δοκιμάσει τη βούλησή του, παρίστανε τον αυστηρό και ζήτησε ράβδους για να τον τιμωρήσει.

Ο νέος όμως ξάπλωσε αμέσως καταγής με τέτοια ταπείνωση, ώστε ο Γέροντας συγκινήθηκε και τον δέχτηκε στην αδελφότητα. Έμεινε τρεις μήνες υποτακτικός στο κελί όπου είχε ζήσει ο Άγιος Τύχων ο Ζαντόνσκι. Σύντομα ο πατέρας του τον ανάγκασε να γυρίσει σπίτι· του έδεσε τα πόδια ώστε να μη φύγει ξανά.

Μόνο μετά τον θάνατο του πατέρα ελευθερώθηκε από εκείνη τη βαριά υποταγή. Η μητέρα του τον ευλόγησε τότε με μια εικόνα του Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, που έμελλε να φυλάξει ως θησαυρό. Με τα έγγραφά του στο χέρι προσκύνησε τους αγίους τόπους του Κιέβου.

Έπειτα έφτασε στην Ερημία του Αγίου Όρους, στην επαρχία του Χαρκώβου, την δεκάτη Οκτωβρίου του έτους χίλια οκτακόσια σαράντα πέντε. Ο Ηγούμενος Αρσένιος δέχτηκε τον Τρόφιμο στη μονή και τον ανέθεσε στον Ιερομόναχο Θεοδόσιο, πνευματικό των μοναχών και αυστηρό ασκητή. Στην αρχή ο Γέροντας τον δοκίμαζε με δολώματα: άφηνε λεφτά, τσάι ή μέλι στο τραπέζι, για να δει αν ο νέος θα τα άγγιζε.

Επειδή ποτέ δεν αγγίχτηκε τίποτε, ο Θεοδόσιος τον εμπιστεύτηκε εντελώς και τον πήρε ως κελιώτη του. Έμαθε στον υποτακτικό του να επικαλείται τον γλυκύτατο Ιησού με την ευχή, και ζήτησε από τον πατέρα Φιλόθεο να του διδάξει ανάγνωση και γραφή. Ο Τρόφιμος μελετούσε με δίψα το Ψαλτήρι, τα Ευαγγέλια και τις Πράξεις των Αποστόλων, και έκοβε από τον ύπνο του για να προλαβαίνει.

Ο Θεοδόσιος κοιμόταν στο πάτωμα και δεν επέτρεψε στον νέο να σκοτώσει τους κοριούς που τον τσιμπούσαν. Έλεγε ότι το τσίμπημά τους τού θύμιζε τον ακοίμητο σκώληκα της κολάσεως και τον έφερνε σε μετάνοια. Στα χίλια οκτακόσια πενήντα ο Τρόφιμος έγινε ρασοφόρος με το όνομα Τίμων, και του ανατέθηκε η εποπτεία των ιερών σπηλαίων.

Μετά την κοίμηση του πολυαγαπητού Γέροντα, διακόνησε τον έγκλειστο Ιερομόναχο Ιωάννη στο σπήλαιο της ησυχίας. Στις δύο Απριλίου του έτους χίλια οκτακόσια πενήντα τέσσερα έλαβε το μέγα και αγγελικό σχήμα και μετονομάστηκε Ιωαννίκιος. Στη συνέχεια ανέλαβε το διακόνημα του σκευοφύλακα και αργότερα χειροτονήθηκε διάκονος της ιεράς μονής.

Σε έναν περίπατο στο πυκνό δάσος, ο Ιωαννίκιος βρήκε μια σπηλιά που κάποιος είχε σκεπάσει με ζεστά βρύα. Μέσα της βρήκε ένα μικρό φούρνο, ένα Ψαλτήρι, λίγο ξερό ψωμί και μια καντήλα που έκαιγε μπροστά σε εικόνα. Ο ένοικος, ένας ψηλός λιπόσαρκος ασκητής με λευκό αγροτικό υποκάμισο, τον αναγνώρισε αμέσως και ομολόγησε το όνομά του.

Λεγόταν Λεόντιος και ζούσε στην ερημία είκοσι ολόκληρα χρόνια ως φυγάς στρατιώτης χωρίς ταυτότητα. Παρακάλεσε τον Ιωαννίκιο να μην τον φανερώσει στον Ηγούμενο, και την άλλη μέρα είχε κιόλας χωθεί η είσοδος της σπηλιάς με χώμα. Χρόνια αργότερα, ένας χωρικός έφερε στον Άγιο μερικές οκάδες κερί, ως ύστατο αίτημα του Λεοντίου να καούν λαμπάδες για την ανάπαυση της ψυχής του.

Ο Αρχιμανδρίτης Αρσένιος ίδρυσε τότε Σκήτη προς τιμήν του Μεγάλου Αρσενίου, και έστειλε εκεί τον Ιωαννίκιο ως διάκονο. Το διακόνημα ταίριαζε στη φυσική του έφεση για την ησυχία και την ασκητική σιωπή. Στη Σκήτη όμως ο νέος διάκονος πιέστηκε από τους ασκητικούς κόπους, έχασε βάρος και άρχισε να βγάζει αίμα.

Έμεινε έξι μήνες κατάκοιτος στο νοσοκομείο της μονής, ώστε ο γιατρός έχασε κάθε ελπίδα ζωής. Τότε είδε την εικόνα του Αχειροποίητου να φωτίζει το πρόσωπό του με γλυκιά ευωδία, και άκουσε φωνή να του λέει να σηκωθεί μισοϋγιής και να ωφελήσει τους πλησίον. Στις είκοσι τέσσερις Αυγούστου του έτους χίλια οκτακόσια εξήντα τέσσερα, ο Ιωαννίκιος χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε το βάρος των εξομολογήσεων όλων των προσκυνητών.

Σε μεγάλες εορτές κοινωνούσαν εκεί από δύο χιλιάδες έως και πέντε χιλιάδες πιστοί, και ο ασθενικός εκείνος ιερέας ξεπερνούσε σε αντοχή τους υγιείς συλλειτουργούς του. Ο Κύριος του χάρισε ιδιαίτερο χάρισμα: κέρδιζε την εμπιστοσύνη των ψυχών και διέκρινε αμέσως τις πνευματικές τους αρρώστιες. Διδάχτηκε από τον σοφό Γέροντα Κυπριανό να βάζει μετάνοιες σε όσες γυναίκες καυχιόνταν για οράματα και ψεύτικα θαύματα.

Έτσι τις απομάκρυνε από τη ματαιοδοξία και τις έστρεφε σε γνήσια αυτογνωσία. Μισούσε την υποκρισία και την επίπλαστη αγιότητα, μα σε όσους μετανοούσαν ειλικρινά απέφευγε τις βαριές επιτιμίες. Έλεγε πως η στέρηση της Θείας Κοινωνίας πληγώνει τον αδύναμο χριστιανό αντί να τον στηρίζει.

Μια νύχτα ένας χωρικός τον φώναξε επίμονα στο ετοιμοθάνατο αδέλφι του, που στεκόταν ακόμη όρθιος και κοινώνησε λίγο πριν παραδώσει το πνεύμα του. Σε άλλη περίπτωση είδε μια νέα γυναίκα μπροστά στον καθρέφτη να βάζει το μαντίλι της και να ζητάει Μετάληψη. Εκείνος τη μάλωσε ως υγιή, μα όταν εκείνη κοινώνησε με ευλάβεια, ξάπλωσε αμέσως και εκοιμήθη.

Έναν αρχοντικό γέροντα με καρκίνο που του είχε φάει το πρόσωπο τον κοινωνούσε με κουτάλι μακριάς λαβής, εκεί που ο ενοριακός εφημέριος αρνιόταν να πλησιάσει. Με την ευλογία του Γέροντα Κυπριανού, ο Άγιος άρχισε να διαβάζει εξορκισμούς και να χρίει με άγιο έλαιο όσους έπασχαν από πονηρά πνεύματα. Πολλοί έφερναν τους πάσχοντες με την ελπίδα να θεραπευθούν από τη θαυματουργή εικόνα του Αγίου Νικολάου.

Ο Ιωαννίκιος προετοιμαζόταν με νηστεία και προσευχή, και υπέμεινε με πραότητα τις βρισιές και τους ξυλοδαρμούς από τους ίδιους τους πάσχοντες. Κάποτε δύο δυνατοί άντρες έφεραν με δυσκολία έναν τεράστιο Κοζάκο στρατιώτη από τον ποταμό Κουμπάν, που ούρλιαζε σαν αρκούδα, λύκος και χοίρος μαζί. Ο τρομερός εκείνος άντρας άρπαξε τον Άγιο και τον σήκωσε στον ώμο, μα ο Ιωαννίκιος, με την επίκληση του Ονόματος του Ιησού, υπερίσχυσε εύκολα.

Τον κράτησε ακίνητο στο χώμα ώσπου ξέρασε αιματηρό αφρό και ελευθερώθηκε εντελώς από το πονηρό πνεύμα. Στους πανηγυρισμούς της Μεταθέσεως των Λειψάνων του Αγίου Νικολάου, μια ετοιμόγεννη αρχόντισσα από το Ροστόφ γέννησε μέσα στον ξενώνα της μονής. Ο πατέρας Ιωαννίκιος έστειλε τον ενοριακό ιερέα να βαπτίσει το βρέφος, και ο ίδιος έγινε ανάδοχός του από συμπόνια προς την ξένη οικογένεια.

Αγαπούσε τα παιδιά και τους ταπεινούς σαλούς, όπως τον Θεόφιλο, τον διά Χριστόν σαλό της μονής. Μετά την κοίμηση του Κυπριανού, ο Αρχιμανδρίτης Γερμανός τον επέλεξε ως δικό του πνευματικό, και έτσι ανυψώθηκε στα μάτια όλης της αδελφότητας. Το κελί του ήταν φτωχικό και γεμάτο βιβλία, με την καντήλα να καίει πάντοτε μπροστά στις άγιες εικόνες.

Δίδασκε ότι η συχνή προσέλευση στα Άχραντα Μυστήρια μεταμορφώνει τον σαρκικό άνθρωπο σε πνευματικό, και ότι όποιος αρνείται την Κοινωνία αρέσει στον αρχέκακο εχθρό. Δεχόταν μόνο μικρά και ευτελή δώρα, και τα πολύτιμα τα παρέδιδε όλα στη μονή κατά τον αυστηρό κοινοβιακό κανόνα. Προτιμούσε μικρά Ψαλτήρια και Ευαγγέλια, σαν αυτά που φτιάχνουν για τα παιδιά, διότι έμοιαζε νήπιο στην απλότητα.

Μια φορά έπεσε στο πηγάδι της μονής όταν πήγε να βοηθήσει έναν δόκιμο, και μόνο η τροχαλία τον κράτησε από να πνιγεί. Άλλη φορά γλίστρησε ανάμεσα στο τρένο και την αποβάθρα, και μόνο η λεπτή του κράση τον έσωσε. Από τότε αισθανόταν τον θάνατο κοντά και παρακαλούσε τους φίλους του να μνημονεύουν τους γονείς του, Νικήτα και Μάρθα.

Στη μία Φεβρουαρίου του έτους χίλια οκτακόσια ογδόντα δύο τον επισκέφθηκε ο Γερμανός και τον βρήκε βαριά άρρωστο από οξεία πνευμονία. Στις οκτώ Φεβρουαρίου έλαβε το Άγιο Ευχέλαιο και στις δέκα του ίδιου μήνα, στις επτά το βράδυ, παρέδωσε ειρηνικά το πνεύμα του. Το λείψανό του παρέμεινε άφθαρτο μέσα στο πλήθος, και τάφηκε στο υπόγειο σπηλαιώδες ναΰδριο της μονής.

Η Εκκλησία τον δόξασε επίσημα στις δώδεκα Ιουλίου του έτους δύο χιλιάδες οκτώ.