Ιωάννης ο Φιλόσοφος της Τσιμτσιμέλι

Στη Βουλγαρία, μέσα στα κελιά της φημισμένης γεωργιανής μονής Πετριτσόνι, ένας νέος μαθητής διαμόρφωνε τη σκέψη που θα γονιμοποιούσε αργότερα όλη τη θεολογική γραμματεία της πατρίδας του. Ο Ιωάννης της Τσιμτσιμέλι έμελλε να γίνει ο μεταφραστής που θα έφερνε στη γεωργιανή γλώσσα τα ερμηνευτικά έργα του Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας και του Μητροφάνους Σμύρνης. Λίγα στοιχεία διασώθηκαν για τον βίο του, όμως όσα γνωρίζουμε φανερώνουν έναν λόγιο μοναχό βαθιά αφοσιωμένο στην ορθόδοξη παράδοση.

Έζησε στα τέλη του ενδέκατου και στις αρχές του δωδέκατου αιώνα μετά Χριστόν, σε μια εποχή πνευματικής άνθησης για τη Γεωργία. Η μονή που τον δέχτηκε ως μαθητή βρισκόταν στη σημερινή Βουλγαρία και ήταν γνωστή πλέον με το όνομα Μπατσκόβο. Εκεί ο νεαρός Ιωάννης μελέτησε ελληνικά, φιλοσοφία και πατερική θεολογία με πάθος και προσευχή.

Το λογοτεχνικό σχολείο της μονής φημιζόταν για τη ζωντανή σχέση του με τη βυζαντινή πνευματική κληρονομιά. Από εκείνα τα χρόνια διαμορφώθηκε η μετέπειτα πορεία του ως μεταφραστή και διδασκάλου της Εκκλησίας. Ο νους του τρέφονταν συνεχώς από τα κείμενα των Πατέρων, ενώ η καρδιά του ζούσε μέσα στη λειτουργική ζωή του μοναστηριού.

Ένας ιστορικός σημειώνει με θαυμασμό τον επικήδειο λόγο που εκφώνησε ο Ιωάννης για τον κοιμηθέντα βασιλιά Δημήτριο της Γεωργίας. Στο κείμενο εκείνο ο Φιλόσοφος περιέγραψε με λαμπρότητα τη δόξα, την τιμή και τον ηρωισμό του αγίου βασιλιά. Το μεταφραστικό του έργο όμως ήταν εκείνο που τον καθιέρωσε ως θεμελιωτή της γεωργιανής θεολογικής φιλολογίας.

Μετέφρασε δύο σπουδαία υπομνήματα στο βιβλίο του Εκκλησιαστή με μεγάλη ακρίβεια και φιλολογική ευαισθησία. Το πρώτο ανήκε στον Μητροφάνη, μητροπολίτη Σμύρνης κατά τα μέσα του ενάτου αιώνα μετά Χριστόν. Αυτό το σπάνιο υπόμνημα σώζεται σήμερα μόνο στη γεωργιανή μετάφραση που εκπόνησε ο Ιωάννης.

Το δεύτερο υπόμνημα είχε γράψει ο Ολυμπιόδωρος ο Αλεξανδρεύς, διάκονος του έκτου αιώνα και ερμηνευτής πολλών βιβλικών κειμένων. Δεν πρέπει να συγχέεται με τον ομώνυμο νεοπλατωνικό φιλόσοφο της ίδιας εποχής. Ο Ιωάννης μετέφρασε επίσης τις ερμηνείες του μακαρίου Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας στα κατά Μάρκον και κατά Λουκάν Ευαγγέλια.

Έτσι τοποθέτησε στα χέρια του γεωργιανού λαού πολύτιμα κλειδιά για την κατανόηση της Αγίας Γραφής. Τα έργα αυτά αποτέλεσαν θεμέλιο για κάθε μεταγενέστερη θεολογική μελέτη στη χώρα του. Ο επιφανής ιστορικός και αρχιεπίσκοπος Τιμόθεος Γκαμπασβίλι, που έζησε κατά τον δέκατο όγδοο αιώνα, μνημονεύει τον όσιο στο σπουδαίο έργο του με τίτλο Προσκύνημα.

Εκεί αναφέρει ότι ο Ιωάννης της Τσιμτσιμέλι εικονιζόταν ανάμεσα στους αγίους πατέρες στις τοιχογραφίες της μονής του Τιμίου Σταυρού στην Ιερουσαλήμ. Η παρουσία του σε εκείνες τις αγιογραφίες μαρτυρεί πόσο βαθιά ριζωμένη ήταν η τιμή προς το πρόσωπό του στη γεωργιανή παράδοση. Στο δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα ο ιστορικός Μωυσής Γιανασβίλι έγραψε για τον όσιο στην Ιστορία της Γεωργιανής Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ο Ιωάννης διηύθυνε λογοτεχνική σχολή στο χωριό Γκρέμι, στην περιοχή της Καχετίας. Εκεί συγκέντρωνε γύρω του μαθητές και τους μετέδιδε όσα είχε διδαχθεί στη μονή Πετριτσόνι. Στο σχολείο του διδάσκονταν φιλοσοφία και θεολογία με αυστηρή και συστηματική μέθοδο.

Οι μαθητές μάθαιναν επίσης ελληνικά, συριακά και αραβικά, ώστε να μπορούν να προσεγγίζουν τα ιερά κείμενα στις πρωτότυπες γλώσσες. Με τον τρόπο αυτό ο Ιωάννης φύτεψε σπόρους γνώσης που καρποφόρησαν για αιώνες. Κοιμήθηκε οσίως και ειρηνικά, αφήνοντας πίσω του παρακαταθήκη σοφίας και αγιότητας για ολόκληρη τη γεωργιανή Εκκλησία.