Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου

Δύο άνθρωποι ανέβηκαν στο ιερό για να προσευχηθούν, και ο ένας τους έφυγε δικαιωμένος ενώπιον του Θεού χωρίς καμία εξωτερική αρετή. Την ίδια Κυριακή ανοίγει στους ναούς το Τριώδιο, το λειτουργικό βιβλίο που συνοδεύει την πορεία προς τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και το Πάσχα. Η Εκκλησία μάς εισάγει σταδιακά σε μια περίοδο βαθιάς προετοιμασίας, με την παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου να δίνει τον πρώτο και θεμελιώδη τόνο.

Η Κυριακή αυτή έρχεται αμέσως μετά την Κυριακή του Ζακχαίου και στρέφει την προσοχή των πιστών στη στάση της καρδιάς. Ο εσπερινός του Σαββάτου σηματοδοτεί επίσημα την έναρξη του Τριωδίου μέσα στους ιερούς ναούς. Από εκείνη τη στιγμή αρχίζουν να ακούγονται οι κατανυκτικοί ύμνοι που προετοιμάζουν τις ψυχές για την πορεία της νηστείας.

Η Εκκλησία επιλέγει με σοφία αυτή τη συγκεκριμένη ευαγγελική περικοπή ως εισαγωγή στον αγώνα της Σαρακοστής. Δεν ξεκινά με κανόνες νηστείας ούτε με αυστηρές υποδείξεις άσκησης, αλλά με ένα μάθημα ταπείνωσης. Έτσι κάθε πιστός καλείται να εξετάσει πρώτα το φρόνημά του και έπειτα τις εξωτερικές του πράξεις.

Η πορεία προς το Πάσχα ξεκινά από την εσωτερική αλήθεια του ανθρώπου. Ο πρώτος άνθρωπος της παραβολής ήταν ένας Φαρισαίος που τηρούσε με ευλάβεια όλες τις θρησκευτικές υποχρεώσεις της εποχής του. Προσευχόταν τακτικά, νήστευε με συνέπεια και πρόσφερε χρήματα στον ναό για τις ανάγκες της λατρείας.

Όλα αυτά είναι πολύ καλά έργα και αξίζει να τα μιμείται κάθε άνθρωπος που αγαπά αληθινά τον Θεό. Όσοι από εμάς δεν εκπληρώνουμε με την ίδια συνέπεια αυτές τις υποχρεώσεις δεν έχουμε δικαίωμα να τον κρίνουμε για την πιστότητά του. Η αμαρτία του δεν βρισκόταν στα έργα του ούτε στην προσευχή ή στη νηστεία που έκανε.

Βρισκόταν στο ότι περιφρόνησε τον Τελώνη και θεώρησε τον εαυτό του δίκαιο εξαιτίας των εξωτερικών θρησκευτικών του τηρήσεων. Η εσωτερική του υπερηφάνεια ακύρωσε την αξία όλων όσων με τόσο κόπο έκανε στη ζωή του. Έτσι το μάθημα γίνεται ξεκάθαρο για κάθε πιστό που θέλει να αγωνιστεί στην πνευματική ζωή.

Τα καλά έργα δεν σώζουν τον άνθρωπο όταν συνοδεύονται από υπεροψία και καταφρόνηση των αδελφών. Η ευσέβεια χωρίς ταπείνωση μετατρέπεται σε εμπόδιο και απομακρύνει την ψυχή από τη χάρη του Θεού. Η Εκκλησία μας προτρέπει να φυλάμε την καρδιά μας από τον λογισμό της αυτοδικαίωσης.

Ο δεύτερος άνθρωπος ήταν ένας Τελώνης, εισπράκτορας φόρων, τον οποίο ο λαός μισούσε και περιφρονούσε. Στάθηκε όμως στο ιερό με βαθιά ταπείνωση και αυτή ακριβώς η ταπείνωση τον δικαίωσε ενώπιον του Θεού. Ο ίδιος ο Κύριος βεβαιώνει ότι κατέβηκε στο σπίτι του δικαιωμένος, σε αντίθεση με τον Φαρισαίο.

Το μάθημα που πρέπει να αποκομίσουμε είναι πολύ σαφές για όλους όσοι ακούν την παραβολή. Δεν διαθέτουμε ούτε την ευσέβεια του Φαρισαίου ούτε τη συντριβή του Τελώνη, μέσα από την οποία ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί. Καλούμαστε να δούμε τον εαυτό μας όπως πραγματικά είναι μέσα στο φως της διδασκαλίας του Χριστού.

Ζητούμε από Εκείνον να μας ελεήσει, να μας απαλλάξει από την αμαρτία και να μας οδηγήσει στον δρόμο της σωτηρίας. Η αυτογνωσία γίνεται έτσι το πρώτο σκαλοπάτι για κάθε ειλικρινή αγώνα μετανοίας. Όποιος αναγνωρίζει την πνευματική του πτωχεία ανοίγει τον δρόμο για την επίσκεψη της θείας χάριτος.

Η συντριβή της καρδιάς ελκύει τον έλεος του Θεού περισσότερο από κάθε εξωτερικό κατόρθωμα. Η Εκκλησία τοποθετεί την παραβολή στην αρχή του Τριωδίου ακριβώς για να μας διδάξει την αξία της ταπεινής προσευχής. Δύο εβδομάδες πριν από την επίσημη έναρξη της νηστείας, η Εκκλησία προτείνει στους πιστούς ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα πνευματικής προετοιμασίας.

Αυτή η περίοδος αποτελεί μέρος της πορείας μας προς τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τη Μεγάλη Εβδομάδα και το άγιο Πάσχα. Η Εκκλησία ορίζει την ανάγνωση του κατά Μάρκον Ευαγγελίου σε αυτές τις προκαταρκτικές ημέρες. Από τη Δευτέρα έως την Παρασκευή το ενδιαφέρον στρέφεται στα έσχατα και στα τελευταία γεγονότα της ζωής του Σωτήρα.

Οι πιστοί ακούν με κατάνυξη όσα αναφέρονται στον θάνατο και στην ταφή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Έτσι η ψυχή ετοιμάζεται σιγά σιγά να εισέλθει στο πένθιμο και συγχρόνως χαρμόσυνο κλίμα της Σαρακοστής. Η σταδιακή αυτή προετοιμασία δείχνει τη φιλάνθρωπη παιδαγωγία της Μητέρας Εκκλησίας προς τα τέκνα της.

Δεν μας ρίχνει αμέσως στον σκληρό αγώνα της νηστείας, αλλά μας προετοιμάζει με υπομονή. Πρώτα διδάσκει την ταπείνωση μέσα από τον Τελώνη και τον Φαρισαίο και έπειτα τη μετάνοια με τον Άσωτο Υιό. Στη συνέχεια μάς υπενθυμίζει την Κρίση και τέλος την έξωση των πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο.

Έτσι το Τριώδιο γίνεται σχολείο μετανοίας, ταπεινώσεως και ελπίδας για κάθε ορθόδοξο χριστιανό που αγωνίζεται.