Η Παναγία η Τριχερούσα της Δαμασκού

Ένα κομμένο χέρι, ριγμένο στην αγορά της Δαμασκού ως ποινή προδοσίας, ενώθηκε ξανά με τον καρπό του ιδιοκτήτη του μπροστά στην εικόνα της Παναγίας. Σε ευχαριστία για το θαύμα, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός κάρφωσε στην εικόνα ένα ασημένιο χέρι, και έτσι έλαβε εκείνη το όνομα Τριχερούσα. Η ιστορία της εικόνας μάς μεταφέρει στον ένατο αιώνα, στα χρόνια της φοβερής εικονομαχίας, όταν οι αυτοκράτορες πολεμούσαν με μανία τις άγιες εικόνες των πιστών.

Ο άγιος Ιωάννης, λόγιος και ποιητής της Δαμασκού, υπερασπιζόταν με τα κείμενά του την τιμή των ιερών εικόνων. Ο εικονομάχος αυτοκράτορας Λέων ο Τρίτος ο Ίσαυρος, που βασίλεψε από το επτακόσια δεκαεπτά έως το επτακόσια σαράντα, τον συκοφάντησε με δόλο στον χαλίφη της Δαμασκού. Παρουσίασε πλαστά γράμματα και τον κατηγόρησε για προδοτικές ενέργειες σε βάρος του μουσουλμανικού κράτους.

Ο χαλίφης πίστεψε τη συκοφαντία και διέταξε αμέσως να κοπεί το δεξί χέρι του αγίου. Το άκοπο εκείνο μέλος, που έγραφε υπέρ της Ορθοδοξίας, κρεμάστηκε σε κοινή θέα μέσα στην αγορά της πόλης ως παράδειγμα τιμωρίας. Προς το βράδυ ο άγιος Ιωάννης ζήτησε από τον χαλίφη να του παραδώσει το κομμένο χέρι του και έλαβε την άδεια.

Έπειτα, μέσα στο κελί του, τοποθέτησε το χέρι στη φυσική του θέση και έπεσε γονατιστός μπροστά στην εικόνα της Παναγίας. Με δάκρυα παρακαλούσε τη Μητέρα του Κυρίου να θεραπεύσει το μέλος που είχε υπηρετήσει την αλήθεια της πίστης. Ύστερα από πολλή προσευχή τον πήρε ο ύπνος και είδε σε όραμα την Παναγία.

Εκείνη του υποσχέθηκε γρήγορη ίαση και του παρήγγειλε να εργάζεται χωρίς δισταγμό με το ίδιο χέρι για τη δόξα του Θεού. Όταν ξύπνησε, αντίκρισε το χέρι του εντελώς γερό, ενωμένο με τον καρπό, σαν να μην είχε ποτέ κοπεί. Από ευγνωμοσύνη ο άγιος έφτιαξε ένα ασημένιο ομοίωμα χεριού και το προσάρμοσε επάνω στην εικόνα της Θεοτόκου.

Από εκείνη τη μέρα η ιερή αυτή εικόνα ονομάστηκε Τριχερούσα, για να θυμίζει αιώνια το μεγάλο θαύμα. Ορισμένοι αγιογράφοι, από άγνοια, παρέστησαν αργότερα την Παναγία με τρία φυσικά χέρια, παρερμηνεύοντας τη γνήσια παράδοση της εικόνας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο άγιος Ιωάννης συνέθεσε ύστερα τον γνωστό ύμνο της ευχαριστίας προς τη Θεοτόκο, που αρχίζει με τα λόγια «Επί σοι χαίρει, Κεχαριτωμένη, πάσα η κτίσις».

Ο ύμνος αυτός ψάλλεται στη θέση του «Άξιόν εστιν» μέσα στη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Αργότερα ο άγιος έλαβε το μοναχικό σχήμα στη Λαύρα του οσίου Σάββα του Ηγιασμένου και χάρισε εκεί τη θαυματουργή του εικόνα. Πολύ αργότερα, η Λαύρα παρέδωσε την Τριχερούσα ως ευλογία στον άγιο Σάββα, αρχιεπίσκοπο Σερβίας, που κοιμήθηκε το χίλια διακόσια τριάντα επτά.

Όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στη Σερβία, οι πιστοί φοβήθηκαν για την τύχη της εικόνας. Εμπιστεύτηκαν τη φύλαξή της στην ίδια τη Μητέρα του Θεού και την τοποθέτησαν επάνω σε έναν όνο, χωρίς οδηγό. Το ζώο προχώρησε μόνο του ως το Άγιον Όρος και στάθηκε μπροστά στην ιερά μονή Χιλανδαρίου.

Οι μοναχοί την υποδέχτηκαν με δάκρυα και την έβαλαν στο καθολικό. Σε καιρό διχόνοιας για την εκλογή ηγουμένου, η Παναγία ανέλαβε η ίδια την ηγουμενεία και έκτοτε η εικόνα της κατέχει τη θέση του ηγουμένου.