Ο Στέφανος ο Νέος μπροστά στον Κοπρώνυμο

Μέσα στη φυλακή του Πραιτωρίου ο Στέφανος βρήκε τριακόσιους σαράντα δύο μοναχούς, άλλους με κομμένη μύτη, άλλους με κομμένα αυτιά ή γλώσσα. Λίγο πριν τον σύρουν στον θάνατό του, έφτυσε επάνω σε χρυσό νόμισμα με τη μορφή του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Κοπρωνύμου και το ποδοπάτησε μπροστά στους δικαστές του. Η εικόνα αυτή συγκλόνισε τότε ολόκληρη την Κωνσταντινούπολη και έδειξε με τι παρρησία υπερασπίστηκε ο όσιος τις άγιες εικόνες.

Οι γονείς του Ιωάννης και Άννα ζούσαν με ευλάβεια στη βασιλεύουσα και χρόνια ολόκληρα παρακαλούσαν τον Θεό να τους χαρίσει αγόρι. Η Παναγία φανερώθηκε στη μητέρα του στον Ναό των Βλαχερνών και της υποσχέθηκε τον γιο που τόσο ζητούσε. Όταν γεννήθηκε το παιδί, ο πατριάρχης Γερμανός το βάπτισε και του έδωσε το όνομα του πρωτομάρτυρα Στεφάνου.

Οι γονείς υπόσχονταν από νωρίς ότι θα τον αφιέρωναν εξ ολοκλήρου στον Χριστό και στη Μητέρα του. Όταν ξέσπασε ο διωγμός εναντίον των εικόνων από τον Λέοντα τον Ίσαυρο, οι γονείς του ανησύχησαν για την ψυχή του παιδιού τους και ζητούσαν τόπο ησυχίας. Έφυγαν λοιπόν από την Κωνσταντινούπολη και τον οδήγησαν, σε ηλικία δεκαέξι ετών, στο όρος του οσίου Αυξεντίου κοντά στη Νικομήδεια.

Εκεί τον παρέδωσαν στον γέροντα Ιωάννη, πέμπτο διάδοχο της παράδοσης του οσίου Αυξεντίου, και ο νέος υποτάχθηκε με χαρά στον φωτισμένο εκείνον ασκητή. Έλαβε το αγγελικό σχήμα και άρχισε σκληρή άσκηση, νηστεία, αγρυπνία και αδιάλειπτη προσευχή. Όταν πέθανε ο πατέρας του, κατέβηκε για λίγο στη βασιλεύουσα, μοίρασε όλη την περιουσία στους φτωχούς και πήρε μαζί του τη μητέρα και τη μία αδελφή του.

Τις εγκατέστησε σε γυναικείο μοναστήρι κοντά στον τόπο της δικής του άσκησης, ενώ η άλλη αδελφή είχε ήδη μονάσει σε μονή της Πόλης. Ο γέροντας Ιωάννης, πριν κοιμηθεί, όρισε τον Στέφανο διάδοχό του στην πνευματική καθοδήγηση των αδελφών της σκήτης. Σύντομα η αδελφότητα μεγάλωσε και το μοναστήρι του οσίου έγινε γνωστό σε όλη την Ανατολή.

Ο όσιος οργάνωσε με σύνεση τη ζωή της κοινοβίας και άφησε ηγούμενο τον μαθητή του Μαρίνο. Ο ίδιος αποσύρθηκε σε άλλη πιο απομονωμένη κορυφή του βουνού και έχτισε εκεί μικρό κελί για αδιάλειπτη προσευχή και ησυχία. Στην ηλικία των σαράντα δύο ετών ανέβηκε σε στύλο, για να αγωνιστεί ακόμη πιο αυστηρά μέσα στη σιωπή.

Όταν πέθανε ο Λέων, ανέβηκε στον θρόνο ο γιος του Κωνσταντίνος ο Κοπρώνυμος, που υπήρξε ακόμη πιο σκληρός εικονομάχος από τον πατέρα του. Γκρέμισε ναούς, ασβέστωσε τοίχους με αγιογραφίες, έκαψε εικόνες και ζωγράφισε στους ναούς δέντρα, ζώα και πουλιά αντί για τις μορφές των αγίων. Το έτος επτακόσια πενήντα τέσσερα συγκάλεσε στα ανάκτορα της Ιερείας ψευδοσύνοδο με τριακόσιους τριάντα οκτώ επισκόπους και αναθεμάτισε επίσημα την προσκύνηση των αγίων εικόνων.

Ξεκίνησε τότε άγριο κυνήγι κατά των μοναχών, και πολλά μοναστήρια μετατράπηκαν σε στρατώνες ή λουτρά. Ο αυτοκράτορας έμαθε για τη φήμη του Στεφάνου και έστειλε τον πατρίκιο Κάλλιστο με δώρα και κολακείες, για να τον πείσει να υπογράψει τις αποφάσεις της ψευδοσυνόδου. Ο όσιος αρνήθηκε με παρρησία και απάντησε ότι, και αν είχε μόνο τόσο αίμα όσο χωρά μια χούφτα, θα το έχυνε για την εικόνα του Χριστού του.

Τότε σκαρώθηκε χαμηλή συκοφαντία ότι δήθεν είχε σαρκική σχέση με τη μοναχή Άννα από το μοναστήρι των Τριχιναρίων. Η Άννα γυμνώθηκε, μαστιγώθηκε με ραβδιά σε δημόσιο θέαμα και πέθανε λίγο αργότερα στη φυλακή, ομολογώντας μέχρι τέλους την αθωότητα του αγίου. Στη συνέχεια ο αυτοκράτορας έστειλε στο μοναστήρι έναν νεαρό αξιωματικό, τον Γεώργιο, που προσποιήθηκε τον αναζητητή της μοναχικής ζωής.

Ο Στέφανος τον δέχτηκε με αγάπη και τον έκειρε μοναχό, αλλά εκείνος έφυγε αμέσως πίσω στα ανάκτορα. Ο Κοπρώνυμος έβγαλε δημόσια το μοναχικό σχήμα από επάνω του, το ποδοπάτησε στην αγορά και έστειλε στρατιώτες να κάψουν το μοναστήρι. Συνέλαβαν τότε τον όσιο και τον φυλάκισαν στη μονή του Φιλιππικού.

Ύστερα από εβδομήντα μέρες νηστείας και προσευχής στη φυλακή, ο αυτοκράτορας έστειλε τους πιο μορφωμένους εικονομάχους επισκόπους να τον μεταπείσουν. Ο όσιος όμως ανέτρεψε όλα τα επιχειρήματά τους με τη δύναμη της θεολογικής του παιδείας και της γνώσης των Πατέρων. Καταδικάστηκε τότε σε εξορία στη νήσο Προικόννησο, στην Προποντίδα.

Εκεί βρήκε σπήλαιο κοντά σε μικρό ναό της αγίας Άννας και ζούσε με ρίζες χόρτων, ενώ γύρω του μαζεύτηκαν πάλι μαθητές και αργότερα η μητέρα και η αδελφή του Θεοδότη. Ο Θεός τον δόξασε με χαρίσματα και θαύματα, καθώς θεράπευσε τυφλούς, ελευθέρωσε δαιμονισμένους, σταμάτησε τρικυμίες και έσωσε πολλά καράβια από βέβαιο πνιγμό. Όταν η φήμη του απλώθηκε ξανά σε όλη την αυτοκρατορία, ο Κοπρώνυμος διέταξε να τον φέρουν δεμένο στην Κωνσταντινούπολη.

Τον έριξαν στη φυλακή των Φιαλών και έπειτα τον οδήγησαν μπροστά στον αυτοκράτορα για ανάκριση. Πορεύτηκε εκεί κρυφά κρατώντας ένα χρυσό νόμισμα με τη μορφή του Κοπρωνύμου, που θα αποδείκνυε με σαφή τρόπο την αλήθεια της εικόνας. Μπροστά στον αυτοκράτορα ο όσιος έβγαλε το νόμισμα και ρώτησε ποιανού ήταν η μορφή και η επιγραφή που έφερε επάνω του.

Όταν του απάντησαν ότι ήταν εικόνα του βασιλιά, έφτυσε επάνω της και άρχισε να την ποδοπατά. Όλοι όρμησαν να τον σκοτώσουν, εκείνος όμως απάντησε ότι, αν τιμωρείται η ύβρις στη μορφή του επίγειου άρχοντα, πολύ περισσότερο φοβερή είναι η ύβρις στη μορφή του Χριστού και της Παναγίας. Τον έσυραν πάλι στη φυλακή του Πραιτωρίου, όπου βρήκε τριακόσιους σαράντα δύο γέροντες μοναχούς, ομολογητές των εικόνων, με κομμένες μύτες, αυτιά, γλώσσες και χέρια.

Η φυλακή μεταβλήθηκε σε αληθινό μοναστήρι, με ψαλμωδίες, ακολουθίες και μυστήρια. Ο όσιος έμεινε εκεί έντεκα ολόκληρους μήνες και προγνώρισε σαράντα μέρες πριν την ώρα του θανάτου του. Τη νύχτα πριν τον σύρουν στο μαρτύριο, ασπάστηκε τους γέροντες και προσευχήθηκε γυμνός κάτω από το δέρμα του μηλωτής.

Νωρίς το πρωί τον έσυραν με αλυσίδες έξω από τη φυλακή και τον οδήγησαν προς τον ναό του αγίου μεγαλομάρτυρα Θεοδώρου. Εκεί προσκύνησε για τελευταία φορά τον μάρτυρα και ετοιμάστηκε να συναντήσει τον Κύριό του. Καθώς τον έσερναν μέσα από τους δρόμους της Πόλης, ένας από τους διώκτες του, ονόματι Φιλομμάτιος, σήκωσε χοντρό ξύλο και του συνέτριψε το κεφάλι με ένα δυνατό χτύπημα.

Ο όσιος παρέδωσε αμέσως την ψυχή του στα χέρια του Θεού, στις είκοσι οκτώ Νοεμβρίου του έτους επτακόσια εξήντα έξι, σε ηλικία πενήντα τριών ετών. Ο φονιάς του δαιμονίστηκε επιτόπου, έπεσε στο χώμα αφρίζοντας και ξέπνευσε μέσα σε φοβερά βάσανα μπροστά στα μάτια όλων. Το πλήθος συνέχισε να σύρει το νεκρό σώμα του μάρτυρα μέσα από τους δρόμους και να χτυπά με πέτρες ακόμη και τα παιδιά, με διαταγή του αυτοκράτορα.

Τα μέλη του οσίου σκορπίστηκαν στα σοκάκια, και τέλος έριξαν τον κορμό του σε λάκκο που προοριζόταν για κατάδικους. Την επόμενη μέρα φάνηκε φωτεινό νέφος πάνω από το όρος του Αυξεντίου, πυκνό σκοτάδι σκέπασε την πρωτεύουσα, ξέσπασε τρομερή θύελλα και χαλάζι θανάτωσε πολλούς από τους ασεβείς. Λίγα χρόνια αργότερα, με την Εβδόμη Οικουμενική Σύνοδο και την αυτοκράτειρα Ειρήνη, οι άγιες εικόνες αναστηλώθηκαν και η ομολογία του οσίου Στεφάνου του Νέου δικαιώθηκε για πάντα.