Η Παναγία η Πλατανιώτισσα και το θαύμα του Ιερού Πλατάνου

Μέσα στην κουφάλα ενός πελώριου πλατανιού, που ζει πάνω από χίλια χρόνια κοντά στα Καλάβρυτα, λειτουργεί ένας ολοζώντανος ναός της Θεοτόκου. Εκεί, στον φλοιό του δέντρου, βρίσκεται αχειροποίητη η μορφή της Παναγίας, πανομοιότυπη με την ονομαστή εικόνα του Μεγάλου Σπηλαίου. Το Ιερό Προσκύνημα στέκεται στη δυτική όχθη του ποταμού Κερυνίτη, λίγο έξω από το χωριό Πλατανιώτισσα.

Τρία τεράστια πλατάνια υψώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και ανάμεσά τους ένα τέταρτο μένει μικρό, καθώς το πιέζουν τα γειτονικά κορμιά. Το πιο επιβλητικό από όλα δεσπόζει στο βορειοδυτικό άκρο του συμπλέγματος και ξεχωρίζει για το μέγεθος και την ηλικία του. Στη βάση του σχηματίζεται μια φυσική κοιλότητα, και μέσα εκεί έχει διαμορφωθεί ο Ιερός Ναός της Θεοτόκου.

Η περίμετρος του κορμού φτάνει στη βάση τα δεκαεπτά μέτρα, ενώ το ύψος του πλησιάζει τα είκοσι πέντε μέτρα. Στη ρίζα του πρώτου πλατανιού ανοίγεται μια άλλη κουφάλα που συνεχίζει το κοίλο του Ιερού δέντρου. Έτσι όλο το σύμπλεγμα μοιάζει με έναν ζωντανό, πράσινο ναό που ορθώνεται ανάμεσα στα νερά και στα βουνά.

Ο εσωτερικός χώρος του Ιερού Πλατάνου φωτίζεται από ένα μικρό παράθυρο στα νοτιοανατολικά και από τη μικρή πόρτα στα βορειοδυτικά του δέντρου. Τα τοιχώματα δεν είναι ομαλά, καθώς σχηματίζουν ημικυκλικά κοιλώματα και απαλές καμπύλες μέσα στο ξύλο. Το εσωτερικό χωρίζεται σε δύο άνισα μέρη, το Άγιο Βήμα και τον κυρίως ναό, όπου χωρούν άνετα δεκαπέντε προσκυνητές.

Το μήκος της κοιλότητας μαζί με τη συνεχόμενη κουφάλα φτάνει τα οκτώ μέτρα, και το πλάτος αγγίζει τα τρία μέτρα. Όταν αξιοποιείται ολόκληρος ο χώρος, στον ναό μπορούν να σταθούν περίπου είκοσι πιστοί. Από έξω φαίνεται καθαρά ότι το Μεγάλο Ιερό Πλατάνι αποτελείται από τρία δέντρα που ενώνονται πάνω από τον ναό σε ένα στέλεχος.

Στην οροφή έχουν τοποθετηθεί ξύλινες σανίδες, και από αυτές κρέμεται ένα άσβεστο καντήλι που φωτίζει διαρκώς τον ιερό χώρο. Ολόκληρο το Ιερό Πλατάνι καλύπτει έκταση μισού περίπου στρέμματος, ενώ μαζί με τα γειτονικά δέντρα ξεπερνά τα τέσσερα στρέμματα. Τα πανύψηλα κλωνάρια των πέντε γιγάντιων δέντρων δημιουργούν έναν φυσικό τρούλο, που δύσκολα αφήνει τις ακτίνες του ήλιου να φτάσουν ως κάτω.

Όταν ο προσκυνητής μπαίνει στον Ιερό Ναό, βλέπει στα δεξιά και ψηλότερα από το έδαφος μια ιδιαίτερη κοιλότητα του κορμού. Έχει βάθος τριάντα εκατοστά και ύψος εβδομήντα εκατοστά, και η εσωτερική επιφάνεια της είναι λεία και σχεδόν στιλπνή. Πάνω σε αυτή την επιφάνεια αποτυπώνεται ανάγλυφη και αχειροποίητη η εικόνα της Θεοτόκου, που κρατά στα χέρια της το θείο βρέφος.

Το κεφάλι της Παναγίας γέρνει προς τα δεξιά, εκεί όπου και το χέρι της βαστάζει τον Χριστό. Η μορφή είναι πανομοιότυπη με την ονομαστή ανάγλυφη εικόνα της Μεγαλοσπηλαιώτισσας Θεοτόκου του Μεγάλου Σπηλαίου. Οι διαστάσεις ταυτίζονται απόλυτα, και οι εξοχές της μιας εικόνας αντιστοιχούν σε εσοχές στην άλλη.

Η μορφή του Σπηλαίου μοιάζει να έχει αποτυπωθεί στο πλατάνι, όπως μένει το σχήμα ενός δαχτυλιδιού πάνω στο κερί. Στο σημείο αυτό ο φλοιός είναι νεκρός εδώ και πολλούς αιώνες και διατηρεί ένα πολύ λεπτό πάχος ξύλου. Γύρω όμως από την αποτύπωση το δέντρο βλασταίνει και αναπτύσσεται κανονικά, ακόμη και μέσα στην ίδια την κουφάλα.

Η αμετάβλητη μορφή φανερώνει ξεκάθαρα την παρουσία της θείας δύναμης πάνω στο ζωντανό αυτό ξύλο. Στις αρχές του τέταρτου μετά Χριστόν αιώνα γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη τα αδέλφια Συμεών και Θεόδωρος, παιδιά μιας ευσεβούς και αγίας οικογένειας. Σπούδασαν ρητορική, φιλοσοφία και ποίηση, όμως πιο πολύ φρόντισαν να γίνουν αληθινοί χριστιανοί στην καρδιά και στη ζωή τους.

Άφησαν τον κόσμο και τις μάταιες ελπίδες του, ντύθηκαν το μοναχικό σχήμα και αναχώρησαν για την έρημο. Ανέβηκαν στον Όλυμπο και σε άλλα βουνά, και τέλος έφτασαν στα Ιεροσόλυμα για να προσκυνήσουν στους Αγίους Τόπους. Εκεί ο επίσκοπος Μάξιμος τους χειροτόνησε ιερείς γύρω στα τριακόσια σαράντα μετά Χριστόν.

Ενώ έμεναν στην Αγία Πόλη, αξιώθηκαν να δουν στον ύπνο τους τη Θεοτόκο μαζί με τους Αποστόλους Παύλο, Ανδρέα και Λουκά. Η Παναγία τους παράγγειλε να ξεκινήσουν για τη γη της Αχαΐας, όπου η χάρη του Θεού θα τους οδηγούσε στην ανάγλυφη εικόνα της. Η εικόνα αυτή είχε φιλοτεχνηθεί από τον ευαγγελιστή Λουκά με κερί, μαστίχα και άλλες ύλες, σύμφωνα με την παράδοση.

Σε εκείνον τον τόπο, έλεγε η ουράνια εντολή, έπρεπε τα δύο αδέλφια να ανεγείρουν μοναστήρι προς δόξα του Θεού. Τα δύο αδέλφια αναχώρησαν από τα Ιεροσόλυμα και ξεκίνησαν την κουραστική πορεία τους προς την αχαϊκή γη. Πέρασαν την κοίτη του Κερυνίτη, έφτασαν στον τόπο της Πλατανιώτισσας και κοιμήθηκαν ανάμεσα στα τρία πελώρια πλατάνια.

Εκεί προσεύχονταν θερμά για την εύρεση της εικόνας, ζητώντας τη φώτιση της Παναγίας στο μακρύ τους ταξίδι. Στον ύπνο τους εμφανίστηκαν ξανά ο πρωτόκλητος Ανδρέας και ο ευαγγελιστής Λουκάς και τους έδωσαν νέες οδηγίες. Τους είπαν να βαδίσουν ανατολικά, στις όχθες του Βουραϊκού ποταμού, που απείχε δύο ώρες πορεία από τα πλατάνια.

Στον δρόμο τους θα συναντούσαν μια αγνή και άγια βοσκοπούλα, η οποία θα τους οδηγούσε στη θεομητορική εικόνα. Σύμφωνα με τη μία παράδοση, οι άγιοι πατέρες πήγαν στη Ζαχλωρού, και με τη βοήθεια της κόρης βρήκαν μέσα σε σπήλαιο την εικόνα της Κεχαριτωμένης. Αυτό συνέβη στις είκοσι τρεις Αυγούστου του τριακοσίου εξήντα δύο μετά Χριστόν, ημέρα που έμεινε ιστορική.

Η Παναγία κρατούσε στη δεξιά της πλευρά το θείο βρέφος, τον μέγα ελευθερωτή των ψυχών και νικητή του θανάτου. Στα οκτακόσια σαράντα μετά Χριστόν, όταν λυσσομανούσε η αίρεση των εικονομάχων, η Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου παραδόθηκε στις φλόγες. Ευτυχώς όμως η θαυματουργή εικόνα διασώθηκε από τα χέρια των πιστών μέσα στην πιο μεγάλη δοκιμασία.

Οι πατέρες την περιέφεραν τότε στις πόλεις και στα χωριά, για να στηρίξουν τις καρδιές των χριστιανών στην ορθή πίστη. Σε μια τέτοια περιφορά, οι ιερομόναχοι διανυκτέρευσαν στον ίδιο τόπο όπου είχαν κοιμηθεί παλιότερα οι άγιοι Συμεών και Θεόδωρος. Κρέμασαν την εικόνα μέσα στην κουφάλα του Ιερού Πλατάνου, ακριβώς απέναντι από τη λεία επιφάνεια του κορμού.

Με τρόπο θαυμαστό, που δεν χωρά ανθρώπινος νους, χαράχτηκε εκεί πανομοιότυπο ομοίωμα της εικόνας της Θεοτόκου. Σύμφωνα με μια δεύτερη παράδοση, οι ίδιοι οι άγιοι πατέρες είδαν την ώρα του ονείρου τον ευαγγελιστή Λουκά να δείχνει το πλατάνι. Ξύπνησαν τρομαγμένοι και αντίκρισαν ένα αστραπόμορφο φως να βγαίνει από την ανατολή και να χτυπά στον κορμό.

Όταν πλησίασαν, βρήκαν ήδη αποτυπωμένο μπροστά τους το ιερό αντίτυπο της πάνσεπτης εικόνας της Παναγίας μας. Κατά τη δεύτερη αυτή εκδοχή, το θαύμα της αποτύπωσης έγινε ταυτόχρονα με την εύρεση της εικόνας στο σπήλαιο της Ζαχλωρούς. Δεν ήταν όμως το μοναδικό σημείο που φανέρωσε η χάρη του Θεού εκείνη την ώρα στους αγίους πατέρες.

Την ίδια ακριβώς στιγμή, τα τρία ξεχωριστά πλατάνια συνενώθηκαν παράδοξα σε έναν Πλάτανο με τρεις κορμούς. Το κάθε δέντρο κράτησε την υπόσταση του και όλα μαζί έγιναν σύμβολο της μιας Θεότητας με τα τρία πρόσωπα. Τα τέσσερα πλατάνια που ορθώνονται γύρω από τον Ιερό Πλάτανο συμβολίζουν τους τέσσερις ευαγγελιστές της Εκκλησίας μας.

Σε όλες τις παραδόσεις, η ιστορία του Ιερού Προσκυνήματος συνδέεται αναπόσπαστα με την ιστορία της Μεγαλοσπηλαιώτισσας Θεοτόκου. Θαύματα έχουν γίνει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και συνεχίζουν να γίνονται μέχρι σήμερα με τη χάρη της Παναγίας. Η Πλατανιώτισσα πανηγυρίζει στις οκτώ Σεπτεμβρίου, ημέρα της γεννήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου, με μεγάλη λαμπρότητα.

Πλήθος προσκυνητών από όλη τη χώρα σπεύδουν στον τόπο για να τιμήσουν τη Μητέρα του Κυρίου με κατάνυξη. Φεύγουν από εκεί γεμάτοι δύναμη, ελπίδα και χαρά, παίρνοντας τη χάρη της Κεχαριτωμένης Παρθένου.