Η Εικόνα της Αγίας Σοφίας του Κιέβου

Πάνω σε ένα ασημένιο φεγγάρι πατά η Παναγία, ενώ γύρω της επτά Αρχάγγελοι κρατούν φλογισμένα σπαθιά, αστραπές και βασιλικά στέμματα. Κάτω από τα πόδια της απλώνεται μια σκάλα με επτά σκαλοπάτια, που οδηγούν στους Πατριάρχες και τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Η εικόνα της Αγίας Σοφίας του Κιέβου κατέχει μια ξεχωριστή θέση μέσα στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Σε αυτήν εικονίζεται η Θεοτόκος μαζί με την Ενυπόστατη Σοφία, δηλαδή τον Υιό του Θεού που σαρκώθηκε από εκείνη. Με τον όρο Σοφία η Εκκλησία εννοεί τον ίδιο τον Υιό του Θεού, για τον οποίον μιλούν οι Παροιμίες του Σολομώντος. Εκεί διαβάζουμε πως η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και έστησε γύρω της επτά στύλους.

Τα λόγια αυτά αναφέρονται στον Χριστό, που ο απόστολος Παύλος ονομάζει Σοφία του Θεού μέσα στις επιστολές του. Με τη λέξη οίκο πάλι εννοείται η Υπεραγία Θεοτόκος, μέσα από την οποία γεννήθηκε ο Υιός του Θεού κατά σάρκα. Έτσι η εικόνα ολόκληρη γίνεται μια ζωντανή ερμηνεία της παλαιάς προφητείας του Σολομώντος.

Η ίδια η διάταξη της εικόνας μαρτυρεί με σαφήνεια την εκπλήρωση εκείνης της αρχαίας προφητείας μέσα στον χρόνο. Στην εικόνα του Κιέβου εικονίζεται ένας ναός και μέσα του στέκεται η Μητέρα του Θεού. Φορεί λαμπρό ένδυμα και κάλυμμα στο κεφάλι, κάτω από μια αψίδα που στηρίζεται σε επτά κίονες.

Οι παλάμες των χεριών της είναι απλωμένες ψηλά σε στάση δεήσεως και προσευχής. Τα πόδια της πατούν επάνω σε ένα φεγγάρι σχήματος μηνίσκου, που λάμπει μέσα στα σύννεφα. Η Θεοτόκος κρατά τον Προαιώνιο Χριστό μέσα στην αγκαλιά της με βαθιά μητρική στοργή.

Με το δεξί της χέρι ευλογεί τον κόσμο και με το αριστερό κρατά το θείο Βρέφος. Στο κορύφωμα της εισόδου του ναού είναι γραμμένα τα λόγια από το βιβλίο των Παροιμιών. Λένε πως η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και έστησε επτά στύλους ολόγυρα.

Πάνω από αυτή την είσοδο εικονίζονται ο Θεός Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα μέσα σε ουράνια δόξα. Από το στόμα του Πατρός βγαίνουν τα λόγια πως ο ίδιος είναι η στερέωση των βημάτων της. Στις δύο πλευρές της Θεοτόκου εικονίζονται οι επτά Αρχάγγελοι με τα φτερά τους ανοιχτά σε επιβλητική στάση.

Καθένας τους κρατά στα χέρια ένα σύμβολο που φανερώνει το έργο και τη διακονία του. Στη δεξιά πλευρά στέκεται ο Μιχαήλ που κρατά φλογισμένη ρομφαία πολέμου εναντίον του κακού. Δίπλα του εικονίζεται ο Ουριήλ, που εξαπολύει προς τα κάτω μια λαμπερή αστραπή.

Πιο πέρα παρουσιάζεται ο Ραφαήλ, που κρατά αλαβάστρινο σκεύος γεμάτο ευωδιαστό μύρο. Στην αριστερή πλευρά εικονίζεται ο Γαβριήλ με ένα λευκό κρίνο, σύμβολο της θείας αγγελίας. Δίπλα του στέκεται ο Σελαφιήλ που κρατά μια ζυγαριά της ψυχικής δικαιοσύνης.

Ακολουθεί ο Ιεγουδιήλ, που σηκώνει στα χέρια του ένα ολόλαμπρο βασιλικό στέμμα. Τέλος εικονίζεται ο Βαραχιήλ με ολόδροσα άνθη πάνω σε μια λευκή πετσέτα. Όλη αυτή η συνοδεία των Αρχαγγέλων φανερώνει την παρουσία των ουρανίων δυνάμεων γύρω από τη Θεοτόκο.

Η εικόνα δείχνει έτσι την αδιάκοπη υπηρεσία των αγγέλων προς το μυστήριο της θείας ενανθρωπήσεως. Κάθε σύμβολο στα χέρια τους αποκαλύπτει μία πλευρά της θείας οικονομίας μέσα στον κόσμο. Κάτω από το σύννεφο με το φεγγάρι, που χρησιμεύει ως υποπόδιο της Μητέρας του Θεού, βρίσκεται μια σκάλα.

Έχει επτά σκαλοπάτια και συμβολίζει την Εκκλησία του Θεού επάνω στη γη μέσα στους αιώνες. Πάνω σε αυτά τα σκαλοπάτια στέκονται οι μάρτυρες της Παλαιάς Διαθήκης, οι Προπάτορες και οι Προφήτες. Είναι εκείνοι που προείδαν και προανήγγειλαν τη φανέρωση της Σοφίας του Θεού μέσα στον κόσμο.

Σε κάθε σκαλοπάτι είναι γραμμένη και μια λέξη, μια αρετή ή ένα χάρισμα. Διαβάζουμε εκεί πίστη, ελπίδα, αγάπη, καθαρότητα, ταπείνωση, μακαριότητα και δόξα. Όλες αυτές οι λέξεις φανερώνουν τη βαθμιαία πορεία της ψυχής προς τη θεία γνώση.

Τα επτά σκαλοπάτια στηρίζονται με τη σειρά τους πάνω στους επτά στύλους της Σοφίας. Πάνω σε κάθε στύλο εικονίζονται μορφές και σύμβολα, που ερμηνεύονται μέσα από το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Έτσι ολόκληρη η εικόνα γίνεται μια συνοπτική θεολογία της σωτηρίας μέσα στην Εκκλησία.

Δείχνει την Παναγία ως τον ναό της Σοφίας, τους αγγέλους ως συλλειτουργούς και τους δικαίους ως μάρτυρες. Μέσα από αυτή την παράσταση φανερώνεται το μυστήριο της Σοφίας του Θεού, που είναι ο σαρκωθείς Υιός.