Τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης

Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος χάραζε με το δόρυ του τα όρια της νέας πρωτεύουσας, οι αυλικοί ξαφνιάστηκαν από το ασύλληπτο μέγεθος που ξεδιπλωνόταν μπροστά στα μάτια τους. Σε εκείνη τη στιγμή, ο αυτοκράτορας αποκάλυψε πως τον οδηγούσε μυστικά ένας άγγελος Κυρίου, που βάδιζε αόρατος μπροστά του. Το γεγονός αυτό σημάδεψε τη γέννηση μιας πόλης που έμελλε να γίνει το σύμβολο μιας χριστιανικής αυτοκρατορίας χιλίων ετών.

Το τριακόσια εικοσιτέσσερα μετά Χριστόν, ο άγιος αυτοκράτορας αποφάσισε ότι η πρωτεύουσα έπρεπε να βρίσκεται πιο κοντά στις ανατολικές επαρχίες, διατηρώντας ταυτόχρονα άμεση επικοινωνία με τη Δύση. Η αρχαία πόλη του Βυζαντίου πληρούσε ιδανικά όλες αυτές τις προϋποθέσεις, χάρη στη μοναδική γεωγραφική και εμπορική της θέση. Στις οκτώ Νοεμβρίου του ίδιου έτους, ο τόπος της νέας πρωτεύουσας καθαγιάστηκε με επίσημη τελετή, παρουσία του αυτοκράτορα και της συνοδείας του.

Όταν οι αυλικοί τον ρώτησαν μέχρι πού θα προχωρούσε με τη χάραξη, εκείνος απάντησε ότι θα συνέχιζε μέχρι να σταματήσει αυτός που βάδιζε μπροστά του. Έτσι κατάλαβαν πως μια θεϊκή δύναμη καθοδηγούσε το χέρι και τα βήματα του αυτοκράτορα. Το τριακόσια εικοσιπέντε ξεκίνησε η ανέγερση των κυρίων κτηρίων, ενώ ειδωλολατρικά μνημεία από τη Ρώμη, την Αθήνα και άλλες ξακουστές πόλεις μεταφέρθηκαν εκεί για να στολίσουν τη νέα πρωτεύουσα.

Η ανάγκη ίδρυσης της πόλης εξηγείται από τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της διοίκησης, τις γερμανικές επιδρομές στη Δύση και τα σημαντικά εμπορικά οφέλη που πρόσφερε η θέση της. Όμως η νέα πόλη επρόκειτο να γίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο, αφού θα αποτελούσε την πρώτη ολοκληρωμένη χριστιανική πρωτεύουσα στην ιστορία της οικουμένης. Γι' αυτό απαιτήθηκε μια εντελώς νέα πνευματική και πολιτική θεμελίωση, που θα στήριζε την οικοδομή με χριστιανικά κριτήρια.

Το τριακόσια τριάντα οι εργασίες είχαν προχωρήσει αρκετά, ώστε ο Κωνσταντίνος να μπορέσει να τελέσει επίσημα τα εγκαίνια της νέας πρωτεύουσας. Η τελετή των εγκαινίων πραγματοποιήθηκε στις ένδεκα Μαΐου και ακολούθησαν σαράντα ημέρες χαρμόσυνων εορτασμών σε όλη την πόλη. Η ημερομηνία επιλέχθηκε σκόπιμα, γιατί συνέπιπτε με τη μνήμη του μαρτυρίου του Αγίου Μωκίου, ο οποίος ήταν πολιούχος του αρχαίου Βυζαντίου.

Έτσι συνδέθηκε άρρηκτα η χριστιανική παράδοση με τη γέννηση της νέας αυτοκρατορικής πρωτεύουσας. Όταν ολοκληρώθηκαν τα τείχη, τα σπίτια και οι ιερές εκκλησίες, ο Μέγας Κωνσταντίνος αφιέρωσε την πόλη στην Υπεραγία Θεοτόκο, ζητώντας τη σκέπη και την προστασία της. Για να ευχαριστήσει τον Θεό για το μεγαλοπρεπές αυτό έργο, οργάνωσε επίσημη λιτανεία μαζί με τον Πατριάρχη, ολόκληρο τον κλήρο και τον πιστό λαό.

Όταν ανέβηκαν στον Φόρο, στήθηκε εκεί ανδριάντας του αυτοκράτορα, και μέσα στο κεφάλι του τοποθέτησαν τα ιερά καρφιά της σταυρώσεως του Χριστού. Στη βάση του ανδριάντα οι πιστοί ακούμπησαν τα δώδεκα ιερά καλάθια, μέσα στα οποία είχαν συγκεντρωθεί τα περισσεύματα από το θαύμα των πέντε άρτων. Έτσι η νέα πόλη σφραγίστηκε με σύμβολα του Πάθους και των θαυμάτων του Κυρίου, και έγινε αληθινά πόλη χριστιανική.

Η χριστιανική Κωνσταντινούπολη τέθηκε υπό τη σκέπη της Υπεραγίας Θεοτόκου και επισκίασε με τη λαμπρότητά της το ειδωλολατρικό Βυζάντιο. Ο άγιος Κωνσταντίνος υπήρξε ο πρώτος αυτοκράτορας που υποτάχθηκε εκούσια στον Χριστό, ανοίγοντας έτσι νέα εποχή για την οικουμένη. Από τότε η Εκκλησία γιορτάζει κάθε χρόνο αυτή τη μεγάλη ανάμνηση, τιμώντας τη γέννηση μιας πόλης που έγινε σύμβολο χιλιόχρονης χριστιανικής βασιλείας.