Ο Ιερομάρτυρας Αλέξανδρος του Χάρκοβ

Μια νύχτα η νεκρή μητέρα του εμφανίστηκε στον ύπνο του και τον ικέτευσε να αφήσει την έκλυτη ζωή και να γίνει μοναχός. Εκείνος υπάκουσε χωρίς δισταγμό, εγκατέλειψε τον κόσμο και πορεύτηκε προς το μαρτύριο που θα τον περίμενε δεκαετίες αργότερα στις φυλακές του Χάρκοβ. Ο Άγιος Αλέξανδρος, κατά κόσμον Θεοφάνεβιτς Πετρόφσκιυ, ήρθε στον κόσμο στην πόλη Λουκ της Βολυνίας το χίλια οκτακόσια πενήντα ένα.

Σπούδασε νομικά και ολοκλήρωσε με επιτυχία τις σπουδές του, όμως ο θάνατος της μητέρας του τον βύθισε στη θλίψη. Μέσα στον πόνο παραδόθηκε σε μια ζωή χωρίς μέτρο, μακριά από κάθε πνευματική αναζήτηση και ηθική τάξη. Το όραμα όμως της μητέρας του, που την αγαπούσε υπερβολικά, άλλαξε ολόκληρη την πορεία του βίου του.

Ο νεαρός Αλέξανδρος άφησε πίσω του τα εγκόσμια, εισήλθε στη μοναστική πολιτεία και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στον Χριστό. Η μεταστροφή του υπήρξε ριζική και ειλικρινής, καρπός υπακοής στην παράκληση της μητέρας του. Έτσι ξεκίνησε η μακρά πορεία που θα τον οδηγούσε από τις κελιωτικές σιωπές στις θύελλες των διωγμών της σοβιετικής εποχής με αξιοθαύμαστη πίστη.

Μετά την επανάσταση του χίλια εννιακόσια δεκαεπτά, ο αρχιμανδρίτης Αλέξανδρος βρήκε καταφύγιο μαζί με άλλους ιερωμένους στη γυναικεία μονή του Κοζέλσκινσκιυ στην επαρχία της Πολτάβα. Οι εκκλησίες είχαν κλείσει η μία μετά την άλλη και οι κληρικοί αναζητούσαν τόπους όπου η λατρεία μπορούσε ακόμη να τελείται. Λόγω των διωγμών, πενήντα μοναχές αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το μοναστήρι τους και κατέφυγαν στις όχθες του ποταμού Πσελ.

Εκεί ίδρυσαν μια ταπεινή σκήτη, όπου ο Αλέξανδρος ανέλαβε χρέη εξομολόγου και πνευματικού πατέρα. Όταν έκλεισαν όλα τα μοναστήρια και οι εκκλησίες της περιοχής, η σκήτη παρέμεινε το μοναδικό κέντρο εκκλησιαστικής ζωής. Πλήθος πιστών συνέρρεαν εκεί για να συμμετάσχουν στις ιερές ακολουθίες και στα μυστήρια, παρά τους κινδύνους.

Το χίλια εννιακόσια τριάντα δύο οι σοβιετικές αρχές λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τη μικρή αυτή σκήτη. Έπειτα από αυτή τη δοκιμασία, ο αρχιμανδρίτης χειροτονήθηκε επίσκοπος του Ουμάνσκ και ενώθηκε με την ιεραρχία υπό τον Μητροπολίτη Σέργιο Σταρογκορόντσκιυ. Το χίλια εννιακόσια τριάντα τρία μεταφέρθηκε στην έδρα της Βινίτσα και τέσσερα χρόνια αργότερα στην αρχιεπισκοπή του Χάρκοβ της Ουκρανίας.

Ο Άγιος Αλέξανδρος γρήγορα κέρδισε τη στοργή και την εμπιστοσύνη του ποιμνίου του στο Χάρκοβ με τη ζεστή προσωπικότητά του. Η κοινωνικότητά του, η ζωντάνια του και το μειλίχιο ύφος του γοήτευαν όσους τον πλησίαζαν για παρηγοριά ή πνευματική καθοδήγηση. Είχε επιπλέον το χάρισμα να λύνει με απλότητα και σοφία τις διαμάχες των ενοριτών του και να εμπνέει θάρρος.

Εκείνη την εποχή, οι περισσότερες εκκλησίες του Χάρκοβ είχαν περιέλθει στα χέρια των ιερέων της λεγόμενης Αναδιοργάνωσης ή της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Μόνη πιστή στο Πατριαρχείο Μόσχας παρέμενε η εκκλησία του Αγίου Νικολάου στη Λυσάγια Γκόρα, ένα μακρινό προάστιο της πόλης. Εκεί ο Αλέξανδρος ανέπτυξε ποιμαντική δραστηριότητα που συγκλόνιζε όσους ζούσαν τα δύσκολα χρόνια των διωγμών.

Κάθε εβδομάδα οι ακολουθίες του συγκέντρωναν χιλιάδες πιστούς και κάθε Κυριακή η Θεία Κοινωνία διαρκούσε ώρες ολόκληρες. Πολλές φορές μάλιστα ο ίδιος βάπτιζε δεκάδες ανθρώπους σε μία μόνο ημέρα, φτάνοντας ακόμη και τους εκατόν είκοσι. Η εκκλησία του είχε γίνει φάρος ελπίδας μέσα στο σκοτάδι της αθεϊστικής εποχής, καταφύγιο όλων των διωκόμενων πιστών.

Η εκκλησιαστική αφύπνιση του Χάρκοβ και ο ακαταπόνητος ζήλος του Αρχιεπισκόπου ενόχλησαν βαθιά τις σοβιετικές αρχές, που αποφάσισαν να τον σταματήσουν. Στις είκοσι οκτώ Ιουλίου του χίλια εννιακόσια τριάντα οκτώ συνελήφθη και οδηγήθηκε στις φυλακές μέσα σε συνθήκες ιδιαίτερα σκληρές και απάνθρωπες. Στις δεκαεπτά Ιουνίου του επόμενου έτους το στρατοδικείο τον καταδίκασε σε δεκαετή φυλάκιση με την κατηγορία της αντιεπαναστατικής προπαγάνδας.

Στις πέντε Ιανουαρίου του χίλια εννιακόσια σαράντα η απόφαση αποσύρθηκε και η υπόθεσή του παραπέμφθηκε σε συμπληρωματική έρευνα. Ο Αρχιεπίσκοπος όμως δεν άντεξε τις δοκιμασίες της παρατεταμένης προφυλάκισης και κοιμήθηκε τον Μάιο της ίδιας χρονιάς στο αναρρωτήριο της φυλακής. Οι πιστοί, μέσα από μεγάλες δυσκολίες και κινδύνους, κατόρθωσαν να παραλάβουν το ιερό λείψανό του και να το μεταφέρουν κρυφά.

Το ενταφίασαν με μυστικότητα στο κοιμητήριο Ζαλγιούτνσκιυ του Χάρκοβ, μακριά από τα μάτια των αρχών και των διωκτών. Έκτοτε ο τάφος του έγινε τόπος ιερού προσκυνήματος και οι πιστοί απέθεταν επί δεκαετίες λουλούδια στη μνήμη του. Το χίλια εννιακόσια ενενήντα τρία η Σύνοδος της Ορθοδόξου Ουκρανικής Εκκλησίας επικύρωσε επισήμως την τοπική τιμή του.