Κύριλλος και Μεθόδιος, οι φωτιστές των Σλάβων

Δύο αδέλφια από τη Θεσσαλονίκη χάραξαν ένα ολόκληρο αλφάβητο για να μιλήσει ο Θεός στη γλώσσα των Σλάβων. Ο νεότερος, ο Κωνσταντίνος, παρέδωσε την ψυχή του στη Ρώμη πενήντα μόλις ημέρες αφότου έγινε μοναχός με το όνομα Κύριλλος. Καταγόταν από αρχοντική στρατιωτική οικογένεια της Θεσσαλονίκης, παιδιά του δρουγγαρίου Λέοντος και της ευσεβούς Μαρίας.

Ο Μεθόδιος γεννήθηκε γύρω στα οκτακόσια δεκαπέντε, ενώ ο Κωνσταντίνος ήρθε στον κόσμο περίπου το οκτακόσια εικοσιεπτά. Ο μεγαλύτερος αδελφός ακολούθησε τον δρόμο του πατέρα του και υπηρέτησε ως στρατιωτικός διοικητής σε μια εκτεταμένη σλαβική περιοχή. Έμεινε εκεί πάνω από δέκα χρόνια και έμαθε καλά τη γλώσσα και τα ήθη του λαού εκείνου.

Αργότερα παραιτήθηκε από το αξίωμα και αναχώρησε για το όρος Όλυμπος της Βιθυνίας. Εκεί έγινε μοναχός και αφοσιώθηκε στη μελέτη των ιερών βιβλίων και στην προσευχή. Ο μικρός Κωνσταντίνος είχε από παιδί εξαιρετική κλίση στα γράμματα και στη φιλοσοφία.

Σπούδασε στη βασιλεύουσα κοντά στους πιο φημισμένους δασκάλους της εποχής του και έλαμψε ανάμεσα στους συμμαθητές του. Ανάμεσα στους διδασκάλους του βρισκόταν και ο μετέπειτα μέγας πατριάρχης Φώτιος. Με την ολοκλήρωση των σπουδών του χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε τη φύλαξη της πατριαρχικής βιβλιοθήκης της Αγίας Σοφίας.

Σύντομα όμως άφησε κρυφά τη θέση του και κατέφυγε σε μοναστήρι, αναζητώντας ησυχία. Όταν τον ανακάλυψαν, τον έπεισαν να επιστρέψει και του ανέθεσαν τη διδασκαλία της φιλοσοφίας στη σχολή της Μαγναύρας. Η γνώση και η πίστη του έγιναν τόσο φημισμένες, ώστε του δόθηκε το προσωνύμιο «φιλόσοφος».

Όταν ο πατριάρχης Φώτιος ανέβηκε στον θρόνο, έστειλε τον Κωνσταντίνο σε ιεραποστολή προς τους Άραβες, όπου συζήτησε για την Αγία Τριάδα και τους νίκησε με τα επιχειρήματά του. Λίγο αργότερα στάλθηκε και προς τους Χαζάρους, όπου αντιμετώπισε με σοφία τους Ιουδαίους και τους Μουσουλμάνους. Στον δρόμο πέρασε από τη Χερσώνα και βρήκε εκεί τα τίμια λείψανα του ιερομάρτυρα Κλήμεντος Ρώμης.

Εκεί ανακάλυψε επίσης ένα Ευαγγέλιο και ένα Ψαλτήριο γραμμένα με σλαβικά γράμματα. Ο Κωνσταντίνος βρήκε άνθρωπο που μιλούσε εκείνη τη γλώσσα και έμαθε γρήγορα να την διαβάζει και να την κατανοεί. Μετά την επιστροφή του ξανασυναντήθηκε με τον αδελφό του στον Όλυμπο και αφιερώθηκε στην προσευχή.

Το οκτακόσια εξήντα δύο έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη απεσταλμένοι του Ραστισλάβου, ηγεμόνα της Μοραβίας, ζητώντας διδασκάλους για τον λαό τους. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ κάλεσε τον φιλόσοφο Κωνσταντίνο και του εμπιστεύτηκε την αποστολή, γιατί κανείς άλλος δεν μπορούσε να την φέρει εις πέρας καλύτερα. Εκείνος δέχθηκε με προϋπόθεση να φτιαχτεί πρώτα γραφή κατάλληλη για τη γλώσσα των Σλάβων.

Μετά από προσευχή και νηστεία σαράντα ημερών, με τη βοήθεια του αδελφού του και των μαθητών τους, συνέθεσε το πρώτο σλαβικό αλφάβητο. Πρόκειται για το γλαγολιτικό, εξέλιξη του οποίου υπήρξε αργότερα το κυριλλικό, που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα. Μαζί μετέφρασαν το Ευαγγέλιο, τις Επιστολές, το Ψαλτήριο και τα λειτουργικά βιβλία στη σλαβική γλώσσα.

Όταν έφτασαν στη Μοραβία, τους υποδέχθηκαν με μεγάλη τιμή και αμέσως άρχισαν να διδάσκουν και να τελούν τη θεία λατρεία στη μητρική γλώσσα του λαού. Άνοιξαν σχολεία, χειροτόνησαν ντόπιους κληρικούς και έχτισαν εκκλησίες. Η δραστηριότητά τους όμως προκάλεσε την οργή των Γερμανών και Λατίνων ιερωμένων, οι οποίοι υποστήριζαν την λεγόμενη τριγλωσσία.

Αυτοί ισχυρίζονταν πως μόνο τρεις γλώσσες ταιριάζουν στη δοξολογία του Θεού, η εβραϊκή, η ελληνική και η λατινική. Ο Κωνσταντίνος τους αντέκρουσε με τα λόγια του Δαβίδ και του Ευαγγελίου, που καλούν όλους τους λαούς να αινούν τον Κύριο. Οι αντίπαλοί τους παραπονέθηκαν στη Ρώμη και οι δύο αδελφοί κλήθηκαν εκεί, παίρνοντας μαζί τα λείψανα του Αγίου Κλήμεντος.

Ο πάπας Αδριανός ο Δεύτερος τους υποδέχθηκε με τιμές και ενέκρινε επίσημα τη χρήση της σλαβικής γλώσσας στη λατρεία. Οι μαθητές τους χειροτονήθηκαν σε ναούς της Ρώμης και λειτούργησαν στη γλώσσα του λαού τους, ακόμη και πάνω στον τάφο του αποστόλου Παύλου. Στην αιώνια πόλη όμως ο Κωνσταντίνος αρρώστησε βαριά και ο Κύριος τού φανέρωσε το τέλος του.

Ζήτησε να γίνει μοναχός και έλαβε το όνομα Κύριλλος. Πενήντα ημέρες αργότερα, στις δεκατέσσερις Φεβρουαρίου του οκτακόσια εξήντα εννέα, σε ηλικία σαράντα δύο ετών, παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Θεό. Πριν εκδημήσει παρακάλεσε τον αδελφό του να μη σταματήσει το έργο τους για χάρη του Ολύμπου και της ησυχίας.

Ο πάπας διέταξε να τιμηθεί το σκήνωμα όπως τιμώνται οι ίδιοι οι πάπες. Ο Μεθόδιος ήθελε να μεταφέρει τον αδελφό του στη Θεσσαλονίκη, όμως τελικά ο τάφος του στήθηκε στον ναό του Αγίου Κλήμεντος. Εκεί άρχισαν αμέσως να γίνονται πολλά θαύματα.

Μετά την κοίμηση του Κυρίλλου, ο Μεθόδιος χειροτονήθηκε αρχιεπίσκοπος Μοραβίας και Παννονίας από τον πάπα Αδριανό. Συνέχισε το έργο της μεταφράσεως και της διαδόσεως των ιερών βιβλίων στη σλαβική γλώσσα, μαζί με τους μαθητές του. Η δράση του εξόργισε ξανά τους Γερμανούς επισκόπους, οι οποίοι τον συνέλαβαν, τον δίκασαν και τον φυλάκισαν στη Σουηβία.

Εκεί υπέμεινε για δυόμιση ολόκληρα χρόνια σκληρές κακουχίες και ταπεινώσεις από τους αντιπάλους του. Ο πάπας Ιωάννης ο Όγδοος έμαθε για τα παθήματά του και διέταξε την απελευθέρωσή του, αποκαθιστώντας τον στη θέση του. Ο Μεθόδιος επέστρεψε και βάπτισε τον Τσέχο ηγεμόνα Μπορίβοϊ και τη σύζυγό του Λουντμίλα, καθώς και έναν Πολωνό άρχοντα.

Οι Γερμανοί επίσκοποι όμως άρχισαν για τρίτη φορά τους διωγμούς, με αφορμή την άρνηση του αγίου να δεχθεί την προσθήκη περί εκπορεύσεως του Πνεύματος. Κλήθηκε ξανά στη Ρώμη και υπερασπίστηκε επιτυχώς την ορθόδοξη πίστη ενώπιον του πάπα. Επέστρεψε τότε στο Βελέγραδ, την πρωτεύουσα της Μοραβίας, και αφοσιώθηκε στο μεταφραστικό έργο του.

Με τη βοήθεια δύο μαθητών του απέδωσε στη σλαβική ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη, εκτός των Μακκαβαϊκών, καθώς και το Νομοκανόνα και το Γεροντικό. Έδειξε αξιοθαύμαστο χάρισμα προφητείας και προέβλεψε γεγονότα που εκπληρώθηκαν με ακρίβεια. Ο άγιος Μεθόδιος προαισθάνθηκε το τέλος του και υπέδειξε ως διάδοχό του τον μαθητή του Γοράζδο.

Παρακάλεσε τους πιστούς να τον φυλάξουν για τρεις ημέρες και την Κυριακή των Βαΐων μπήκε στον ναό, χωρίς να μπορεί να λειτουργήσει από την εξάντληση. Παρέδωσε το πνεύμα του στις έξι Απριλίου του οκτακόσια ογδόντα πέντε, σε ηλικία περίπου εξήντα ετών. Η εξόδιος ακολουθία του ψάλθηκε σε τρεις γλώσσες, στη σλαβική, την ελληνική και τη λατινική.

Πλήθος ανυπολόγιστο συγκεντρώθηκε για να αποχαιρετήσει τον αγαθό διδάσκαλο και ποιμένα. Άνδρες και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, πλούσιοι και φτωχοί, ελεύθεροι και δούλοι, χήρες και ορφανά τον συνόδευσαν με δάκρυα και αναμμένες λαμπάδες. Όλοι θρηνούσαν, γιατί ο άγιος είχε γίνει για όλους τα πάντα, για να τους κερδίσει στον Χριστό.

Τάφηκε με τιμές στον καθεδρικό ναό του Βελέγραδ και η μνήμη του παρέμεινε ζωντανή στις γενιές που ακολούθησαν. Οι διακόσιοι μαθητές, που είχε προετοιμάσει με κόπο και αγάπη, διασκορπίστηκαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στερέωσαν την Ορθοδοξία ανάμεσα στα σλαβικά έθνη και διέδωσαν την παράδοση της Κωνσταντινουπόλεως.

Το έργο των δύο αδελφών ρίζωσε τόσο βαθιά, ώστε ούτε οι μεταγενέστερες πιέσεις της Ουνίας μπόρεσαν να το αφανίσουν. Έτσι ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος αναδείχθηκαν ισαπόστολοι και μεγάλοι ευεργέτες όλων των σλαβικών λαών.