Η Παναγία η Χρυσαφίτισσα της Μονεμβασίας

Μια εικόνα ταξίδεψε μόνη της μέσα στη νύχτα από τα Χρύσαφα της Λακωνίας και βρέθηκε ξανά στη Μονεμβασία. Στον τόπο όπου σταμάτησε, ανέβλυσε αγίασμα που μέχρι σήμερα θεραπεύει αρρώστιες και χαρίζει παιδιά στους άτεκνους γονείς. Νοτιοανατολικά από τον Ναό του Ελκομένου Χριστού, μέσα στην καστροπολιτεία της Μονεμβασίας, στέκει ο μικρός ναός της Παναγίας της Χρυσαφίτισσας.

Το σημερινό κτίσμα ανήκει στον δέκατο έβδομο αιώνα και υψώθηκε πάνω στα θεμέλια παλαιότερου ναού της Οδηγήτριας, ο οποίος υπήρχε ως μοναστήρι πριν από τα μέσα του δωδέκατου αιώνα. Εκεί φυλάσσεται η ιερή εικόνα της Θεοτόκου, μικρή σε μέγεθος και εξαιρετικής βυζαντινής τέχνης του δέκατου πέμπτου και δέκατου έκτου αιώνα. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, η εικόνα βρισκόταν αρχικά στο χωριό Χρύσαφα της επαρχίας Λακεδαίμονος, και από εκεί πήρε και το όνομά της.

Με θαυμαστό τρόπο μεταφέρθηκε στη Μονεμβασία, στο σημείο όπου άρχισε να αναβλύζει το πόσιμο νερό που ονομάστηκε αγίασμα της Χρυσαφίτισσας. Η σχετική διήγηση συνδέεται με παλαιότερη παράδοση του δέκατου αιώνα και μοιάζει πολύ με όσα λέγονται για την Παναγία την Οδηγήτρια της ίδιας πόλης. Λένε οι παλιοί πως κάποτε έμποροι από τα Χρύσαφα κατέβηκαν στη Μονεμβασία μαζί με άλλους προσκυνητές για το πανηγύρι της Παναγίας.

Όταν μπήκαν στον ναό και πλησίασαν να προσκυνήσουν και να αφήσουν τα τάματά τους, αναγνώρισαν την εικόνα του χωριού τους και φώναξαν με αγανάκτηση πως οι Μονεμβασιώτες τους είχαν κλέψει τη Χρυσαφίτισσά τους. Ζήτησαν να γίνει δίκη για την υπόθεση και ο δικαστής τους παρέδωσε την εικόνα. Οι Χρυσαφίτες την παρέλαβαν με μεγάλες τιμές και την μετέφεραν με δόξα στον ναό του χωριού τους.

Η ιερή εικόνα τοποθετήθηκε ξανά στον θρόνο της και οι κάτοικοι έκαναν θερμές δεήσεις και έκλεισαν τον ναό για τη νύχτα. Όμως η Παναγία δεν θέλησε να παραμείνει εκεί, και έτσι τη νύχτα η σεπτή εικόνα έφυγε μόνη της και βρέθηκε ξανά στη Μονεμβασία. Από τότε έμεινε σταθερά στον ναό της μέσα στην καστροπολιτεία, και χάριζε πλούσια θαύματα σε όσους κατέφευγαν σε αυτήν με βαθιά πίστη και αγάπη.

Πολλά είναι τα θαύματα που η Παναγία επιτέλεσε μέσα από αυτή την εικόνα, παρηγορώντας θλιμμένες καρδιές και δροσίζοντας ταλαιπωρημένες ψυχές. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του μικρού Μελετίου Καλογερά, που σε ηλικία μόλις πέντε ετών έπεσε στον δρόμο χτυπημένος από σεληνιασμό, καθώς μετέφερε λίγο ρύζι στο σπίτι του θείου του τις ημέρες της Αποκριάς. Η μητέρα του έτρεξε και τον σήκωσε στην αγκαλιά, ενώ το παιδί έτρεμε και άφριζε ολόκληρο.

Ο πατέρας του ο Ελευθέριος, μόλις έμαθε το συμβάν, έσπευσε αμέσως στον ναό του Ελκομένου Χριστού, όπου φυλασσόταν η εικόνα της Χρυσαφίτισσας. Γονάτισε με συντριβή μπροστά στη θαυματουργή εικόνα και παρακάλεσε με δάκρυα την Παναγία να σώσει το παιδί του. Τότε άκουσε με θαυμασμό τα χρυσά και αργυρά αφιερώματα της εικόνας να κουδουνίζουν ξαφνικά μεταξύ τους σαν μικρές καμπάνες αρχιερέως.

Όταν επέστρεψε στο σπίτι, βρήκε τον γιο του εντελώς υγιή, ζωντανή απόδειξη της μητρικής αγάπης της Θεοτόκου. Πολύ γνωστό είναι και το θαύμα της θεραπείας μιας γυναίκας από το χωριό Χάρακα του Ζάρακα, την Ευδοκία Φιφλή, η οποία πάσχει βαριά από τα νεύρα της. Έφτασε στη Μονεμβασία τριγυρνώντας στους δρόμους και φωνάζοντας δαιμονισμένα, σε χρόνια κοντινά προς τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα.

Το βράδυ της εορτής της Ζωοδόχου Πηγής, καθώς τελούνταν στον ναό η καθιερωμένη κατανυκτική ολονυκτία, μπήκε ξαφνικά μέσα κρατώντας ένα κομμάτι ψωμί στο χέρι της. Πλησίασε με χειρονομίες την εικόνα και πρόσφερε με αφέλεια το ψωμί στο πρόσωπο της Παναγίας, λέγοντάς της τρυφερά να φάει κι εκείνη. Εκείνη τη στιγμή η εικόνα κινήθηκε μαζί με τον θρόνο της και τα αφιερώματα ήχησαν δυνατά μέσα στον ναό.

Η ταλαίπωρη γυναίκα έπεσε στα γόνατα και προσευχήθηκε μέχρι τα ξημερώματα, και βρήκε τελείως την υγεία της. Παρόμοια θεραπεύθηκε και ένας νέος από την Καταβόθρα του Ασωπού, ο Κυριάκος Δημότσης, που πάσχει επίσης από τα νεύρα του και ήλθε στον ναό την Δευτέρα του Θωμά. Ανάμεσα στα πιο διδακτικά περιστατικά είναι και η ιστορία ενός Αγαρηνού που είχε το σπίτι του δίπλα στον ναό της Χρυσαφίτισσας.

Θέλησε κάποτε να επεκτείνει την κατοικία του και γκρέμισε τα κατηχούμενα του ναού, ενώ έκτισε εκεί λουτρό για να πλένεται με τη γυναίκα και τα παιδιά του. Από τότε όμως όλα τα παιδιά του πέθαιναν το ένα μετά το άλλο, και τελικά έφυγε από τον κόσμο χωρίς διάδοχο. Όποιος πλησίαζε στο λουτρό αντίκριζε μια γυναικεία μορφή που τον απειλούσε ότι θα τον πνίξει, και έτσι κανείς δεν τόλμησε ποτέ ξανά να κατοικήσει εκεί.

Από φόβο μήπως πάθουν κάποιο κακό, οι Τούρκοι γείτονες του ναού πρόσφεραν κάθε Σάββατο θυμίαμα στην εικόνα. Πολλοί από αυτούς, άνδρες και γυναίκες, αφιέρωσαν χρυσά και αργυρά αναθήματα, όταν θεραπεύθηκαν από διάφορες αρρώστιες με την επίκληση του ονόματος της Παναγίας. Έτσι η Χρυσαφίτισσα δείχνει την προστασία της σε χριστιανούς και αλλοθρήσκους, και σκορπίζει παντού την αγάπη και τη χάρη της.