Άγιος Μακάριος ο Νοταράς, Αρχιεπίσκοπος Κορίνθου

Όταν οι Κορίνθιοι έχασαν τον Αρχιεπίσκοπό τους Παρθένιο, στράφηκαν προς έναν νέο λαϊκό δάσκαλο που δίδασκε δωρεάν τα παιδιά τους επί έξι ολόκληρα χρόνια. Ζήτησαν από τον Πατριάρχη Σαμουήλ να τον ανεβάσει στον θρόνο της Κορίνθου, αν και προερχόταν από το ξακουστό γένος των Νοταράδων της Πόλης. Ο Άγιος Μακάριος γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Κορινθίας το χίλια επτακόσια τριάντα ένα, από γονείς ευσεβείς και επιφανείς.

Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος και η μητέρα του Αναστασία, ενώ στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Μιχαήλ. Δάσκαλός του στην Κεφαλονιά υπήρξε κάποιος σοφός λόγιος ονόματι Ευστάθιος, που του μετέδωσε αγάπη για τα ιερά γράμματα. Από μικρός ο Μιχαήλ ποθούσε διακαώς τη μοναχική ζωή και την ησυχία της ερήμου.

Έφυγε λοιπόν κρυφά από το πατρικό σπίτι και κατευθύνθηκε προς τη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου στην Πελοπόννησο. Η μονή εκείνη πήρε το όνομά της επειδή χτίστηκε μπροστά σε μια τεράστια σπηλιά του βουνού. Ο πατέρας του όμως ανακάλυψε το καταφύγιό του και τον επανέφερε στο σπίτι με τη βία.

Έκτοτε ο νέος αφιερωνόταν στη μελέτη των θείων Γραφών και άλλων ψυχωφελών βιβλίων. Από νεαρή ηλικία φάνηκε καθαρά πως δεν τον ενδιέφεραν τα υλικά αγαθά αλλά μόνο οι πνευματικοί θησαυροί. Όταν ο πατέρας του τον διόρισε επιστάτη σε μια περιοχή όπου εύκολα θα πλούτιζε, εκείνος μοίραζε τα χρήματα στους φτωχούς και δεχόταν τις επιπλήξεις του πατέρα.

Ως δάσκαλος διέπρεψε και αγαπήθηκε για τη σεμνότητα και την υποδειγματική του ζωή από όλους τους Κορινθίους. Μετά την κοίμηση του αναδόχου του, Αρχιεπισκόπου Παρθενίου, το χίλια επτακόσια εξήντα τέσσερα, τον πρότειναν στον Πατριάρχη ως διάδοχο. Πέρασε λοιπόν διαδοχικά όλους τους βαθμούς της ιερωσύνης και χειροτονήθηκε Αρχιεπίσκοπος Κορίνθου από τον Πατριάρχη Σαμουήλ.

Δεν επιδίωξε την αρχιερωσύνη για εξουσία ή για πλούτο, αλλά από πατρική μέριμνα για τη σωτηρία του ποιμνίου του. Γνώριζε καλά πως θα έδινε λόγο στον Κύριο για κάθε ψυχή που του εμπιστεύθηκε ο Θεός. Καθάρισε την Εκκλησία της επαρχίας του από ιερείς ανάξιους και διεφθαρμένους και τοποθέτησε στη θέση τους ενάρετους και καταρτισμένους κληρικούς.

Όσους κρίνονταν ακατάλληλοι τους έστελνε σε μοναστήρια για να μορφωθούν και να μάθουν πώς να υπηρετούν τον λαό σωστά. Όταν ξέσπασε ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος το χίλια επτακόσια εξήντα οκτώ, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος αναγκάστηκε να καταφύγει με την οικογένειά του στη Ζάκυνθο. Από εκεί πέρασε στην Ύδρα, όπου ησύχαζε σε μια μοναστική αδελφότητα του νησιού.

Όταν τα πράγματα ηρέμησαν, η Ιερά Σύνοδος της Κωνσταντινουπόλεως εξέλεξε νέο Αρχιεπίσκοπο Κορίνθου, ίσως επειδή ο Μακάριος είχε εγκαταλείψει τη μητρόπολή του. Έχει υποστηριχθεί πως οι Τούρκοι τον αντικατέστησαν επειδή πίστευαν ότι ενθάρρυνε τους Έλληνες να εξεγερθούν. Σε κάθε περίπτωση ο Άγιος διατήρησε τον αρχιερατικό του βαθμό και είχε άδεια να λειτουργεί ελεύθερα όπου επιθυμούσε.

Μετά την Ύδρα κατευθύνθηκε προς τη Χίο και από εκεί ανέβηκε στο Άγιον Όρος. Εκπλήρωνε έτσι μια παλιά και διακαή του επιθυμία να γνωρίσει την αθωνική πολιτεία και να βιώσει τον τρόπο ζωής της. Έφτασε στο Όρος το χίλια επτακόσια εβδομήντα επτά και εγκαταστάθηκε στο κελλί του Αγίου Αντωνίου.

Το κελλί αυτό ανήκε στον συμπατριώτη του Γέροντα Δαβίδ και ήταν τόπος ήσυχος για προσευχή. Εκεί συνάντησε ξανά τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη και συνδέθηκε μαζί του πνευματικά. Εκείνη την εποχή το Άγιον Όρος σπαρασσόταν από έριδες γύρω από τα μνημόσυνα και τα κόλλυβα των κεκοιμημένων.

Η διαφωνία αφορούσε την ημέρα κατά την οποία έπρεπε να μνημονεύονται οι κεκοιμημένοι μέσα στον ναό. Η παράδοση της Εκκλησίας ορίζει ότι τα μνημόσυνα τελούνται το Σάββατο και δεν επιτρέπονται την Κυριακή ή σε μεγάλες εορτές. Από τη διαφωνία αυτή ξέσπασαν σφοδρές αντιπαραθέσεις, που επεκτάθηκαν και σε άλλα ζητήματα της εκκλησιαστικής ζωής.

Η κατάσταση λύπησε βαθιά τον θείο Ιεράρχη και τον γέμισε ανησυχία για το μέλλον του Όρους. Εξαιτίας των ταραχών φοβήθηκε για την ίδια του τη ζωή και αποφάσισε να επιστρέψει στη Χίο. Μετά από σύντομη παραμονή εκεί αναχώρησε για την ιερή νήσο της Πάτμου.

Κατά τη διαμονή του στην Πάτμο αναζήτησε τόπο μόνιμης κατοικίας, καθώς τον γοήτευσε το πνευματικό κλίμα του νησιού. Ίδρυσε λοιπόν το Ιερό Κάθισμα των Αγίων Πάντων το χίλια επτακόσια ογδόντα δύο, ως τόπο ησυχίας. Όταν αργότερα κοιμήθηκε ο πατέρας του, οι δύο αδελφοί του ζήτησαν να αναλάβει εκτελεστής της διαθήκης.

Ο Άγιος Μακάριος παρέδωσε όλη την κληρονομιά στους αδελφούς του και δεν κράτησε τίποτε για τον εαυτό του. Στη συνέχεια επέστρεψε στη Χίο για να εφοδιαστεί με συστατικές επιστολές από τους προύχοντες του νησιού. Από εκεί μετέβη στη Σμύρνη για να συναντήσει τον ηγεμόνα Ιωάννη Μαυροκορδάτο της Μολδοβλαχίας, περιοχής που σήμερα ανήκει στη σύγχρονη Ρουμανία.

Ο ηγεμόνας γνώριζε τη φήμη του Αγίου και τον υποδέχθηκε με βαθύ σεβασμό ως άνθρωπο του Θεού. Όχι μόνο τον φιλοξένησε στο αρχοντικό του, αλλά συνεισέφερε και χρήματα για την έκδοση της Φιλοκαλίας. Επίσης χρηματοδότησε την έκδοση της Ιεράς Κατηχήσεως του Μητροπολίτη Μόσχας Πλάτωνος, έργου σπουδαίου για την εποχή.

Από τη Σμύρνη ο Άγιος επέστρεψε ξανά στη Χίο και εκεί έβαλε τέλος στις περιπλανήσεις του. Επέλεξε ως τόπο κατοικίας τον ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στις βορειοδυτικές παρυφές του Βροντάδου. Ο τόπος βρισκόταν στις υπώρειες του όρους Αίπος και ήταν ιδανικός για τον ασκητικό αγώνα.

Βρήκε εκεί πνευματική γαλήνη μαζί με τον Άγιο Αθανάσιο Πάριο, ο οποίος αργότερα έγραψε τον βίο του. Συνδέθηκε επίσης με τους Αγίους Νικηφόρο και Νήφωνα της Χίου, με τον Γρηγόριο Νισύρου και με τον Αθανάσιο τον Αρμένιο. Όλοι αυτοί οι πατέρες είχαν εγκαταλείψει το Άγιον Όρος αρκετά χρόνια νωρίτερα εξαιτίας των σκανδάλων γύρω από τα μνημόσυνα.

Ο Άγιος Μακάριος παρέμεινε στο ησυχαστήριό του στη Χίο για το υπόλοιπο της ζωής του, από το χίλια επτακόσια ενενήντα έως το χίλια οκτακόσια πέντε. Επιδόθηκε σε σκληρούς ασκητικούς αγώνες και στην καρδιακή προσευχή, ενώ συνέγραφε σπουδαία πνευματικά βιβλία προς ωφέλεια των πιστών. Εξομολογούσε και συμβούλευε τον λαό, τον κατηχούσε στην πίστη, τον στήριζε στην αρετή και βοηθούσε όσους είχαν ανάγκη.

Προετοίμαζε επίσης πνευματικά όσους είχαν αρνηθεί τον Χριστό κάτω από τον φόβο των Τούρκων κατακτητών. Τους ενθάρρυνε να επιστρέψουν στον τόπο της αρνήσεώς τους και να ομολογήσουν δημόσια ότι λατρεύουν μόνο τον αληθινό Θεό. Οι Τούρκοι, μόλις άκουγαν τέτοια ομολογία, θανάτωναν αμέσως τους νεομάρτυρες με σκληρότητα.

Ο Άγιος τούς στήριζε με τα λόγια του και τους ενδυνάμωνε με την προσευχή και τη νηστεία, για να μη λυγίσουν στη δοκιμασία. Κοιμήθηκε εν Κυρίω στις δεκαεπτά Απριλίου του χίλια οκτακόσια πέντε. Το τίμιο σκήνωμά του ενταφιάστηκε στον περίβολο των Αγίων Αποστόλων, ενώ η ανακομιδή των λειψάνων του έγινε το χίλια οκτακόσια οκτώ.