Ο Όσιος Ιωνάς ο Λέριος και το ασκηταριό των Λειψών

Ένα πρωινό του Φεβρουαρίου, πειρατές ανέβηκαν στο απόκρημνο ασκηταριό των Λειψών και έσφαξαν έναν ταπεινό μοναχό από τη Λέρο. Το όνομά του ήταν Ιωνάς, και έφερε μαζί του την παράδοση πέντε ολόκληρων αιώνων μοναχικής ζωής από τη γενέτειρά του. Στο παλαιό κατάστιχο της Ιεράς Μονής του Θεολόγου της Πάτμου, που οι παλιοί ονόμαζαν Βραβείο, σώζεται σύντομη και συγκλονιστική σημείωση γι' αυτόν.

Εκεί διαβάζουμε ότι το έτος χίλια πεντακόσια εξήντα ένα, στις είκοσι οκτώ Φεβρουαρίου, φονεύτηκε στη Λειψώ ο δούλος του Θεού Ιωνάς ο μοναχός ο Λέριος. Από τις παλιές δέλτους της Πάτμου μαθαίνουμε επίσης ότι πολλοί Λεριοί άφησαν την πατρίδα τους για να ασκητέψουν στο νησί του Θεολόγου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η μορφή του Ιωνά, που αργότερα αναζήτησε ακόμη πιο ερημικό τόπο για την προσευχή του.

Συγκεκριμένα στοιχεία για την προσωπική του πορεία δεν διασώζονται στις γραπτές πηγές της Εκκλησίας. Όσα γνωρίζουμε προέρχονται κυρίως από την έρευνα του αρχιμανδρίτη Νικηφόρου Κουμουνδούρου, εφημερίου των Λειψών, ο οποίος συγκέντρωσε με προσοχή τις τοπικές παραδόσεις. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανακήρυξε επίσημα οσιομάρτυρες πέντε γέροντες του νησιού, που τιμώνται όλοι μαζί την πρώτη Κυριακή μετά τη δεκάτη Ιουλίου.

Γύρω στο χίλια πεντακόσια πενήντα μετά Χριστόν, ο Ιωνάς μαζί με άλλους ασκητές αναχωρητές έφυγαν από τη Μονή της Πάτμου και αναζήτησαν νέο τόπο άσκησης. Έφτασαν στο μικρό νησί της Λειψούς, αναζητώντας έναν χώρο όπου κανείς δεν θα τάραζε την προσευχή και την κοινωνία τους με τον Θεό. Διάλεξαν για κατοικία τους έναν τόπο έρημο και αφιλόξενο, μακριά από τους ανθρώπινους θορύβους και τις φροντίδες του κόσμου.

Πρώτη τους έγνοια στάθηκε να χτίσουν έναν μικρό ναό, ψηλά πάνω από τη θάλασσα και σε δύσβατο σημείο. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς οι πειρατικές επιδρομές εκείνη την εποχή απειλούσαν διαρκώς τα μοναστήρια του Αιγαίου. Πάλεψαν με τους βράχους για να ανοίξουν μονοπάτια, πάλεψαν με τη φοβερή έλλειψη νερού και τροφής στον άγονο τόπο.

Αν και δεν είχαν σχεδόν τίποτε από τα γήινα αγαθά, τους αρκούσε ολόψυχα η Χάρη του Θεού. Έχτισαν λοιπόν την εκκλησία τους στο όνομα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και μικρά λιτά κελιά για τους ίδιους. Πότισαν τον άγονο χώρο του ασκηταριού περισσότερο με τον ιδρώτα τους παρά με νερό.

Σεβάστηκαν βαθιά τη φύση, λάτρευσαν τον Θεό και υμνολόγησαν το όνομά Του μέρα και νύχτα. Οι ασκητές αυτοί έγιναν, όπως λέει ο εκκλησιαστικός λόγος, άγγελοι ως προς τον βίο, ενώ παρέμεναν άνθρωποι κατά τη φύση τους. Πολλοί από αυτούς θυσιάστηκαν τελικά για την αγία πίστη του Χριστού και για την ελευθερία της σκλαβωμένης πατρίδας.

Όσο ψηλά και αν είχαν χτίσει το ασκηταριό τους, οι πειρατές έβρισκαν τρόπο να το επισκέπτονται με τις άγριες διαθέσεις τους. Σε μία τέτοια αιφνίδια επιδρομή σκότωσαν τον μοναχό Ιωνά τον Λέριο, στις είκοσι οκτώ Φεβρουαρίου του χίλια πεντακόσια εξήντα ένα μετά Χριστόν. Με τον τρόπο αυτό ο ταπεινός μοναχός χάρισε το αίμα του και έγινε νεομάρτυρας της Εκκλησίας μας.

Δεν ήταν όμως ο μόνος που μαρτύρησε στον ευλογημένο εκείνο τόπο της Λειψούς. Λίγα χρόνια πριν, το χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ, οι πειρατές είχαν φονεύσει τον μοναχό Νεόφυτο τον Αμοργινό μέσα στο ίδιο ασκηταριό. Αργότερα, το χίλια εξακόσια εννέα, ο μοναχός Νεόφυτος ο Φαζός σφαγιάστηκε με σκεπάρνι από τους Αγαρηνούς.

Το χίλια εξακόσια τριάντα πέντε ο Πεκήρ Πασάς θανάτωσε από τον δαρμό τον μοναχό Ιωνά τον Νισύριο. Τέλος, το χίλια εξακόσια ενενήντα έξι, ο αναχωρητής Παρθένιος σκοτώθηκε όταν καμάκι τρύπησε φριχτά τον λαιμό του.