Ο Άγιος Νικόλαος ο διά Χριστόν Σαλός του Πσκωφ

Ένας φτωχός σαλός σταμάτησε τον φοβερό τσάρο Ιβάν τον Τρομερό μπροστά στις πύλες της πόλης του Πσκωφ, προσφέροντάς του ένα κομμάτι ωμό κρέας μέσα στη Σαρακοστή. Καβάλα σ’ ένα ξύλινο ραβδί, σαν να ήταν άλογο, έτρεξε προς τον τσάρο φωνάζοντας να μην πιει το αίμα των χριστιανών της πόλης του. Ο Άγιος Νικόλαος έζησε στη Ρωσία τον δέκατο έκτο αιώνα και ασκήθηκε στη σαλότητα για περισσότερα από τριάντα χρόνια.

Πολύ πριν την κοίμησή του, ο Κύριος του χάρισε την πλούσια ευλογία του Αγίου Πνεύματος και τα δωρήματα της θαυματουργίας και της προφητείας. Οι κάτοικοι του Πσκωφ τον αποκαλούσαν με αγάπη Μίκουλα τον Σαλό και τον τιμούσαν ως άγιο όσο ακόμη βρισκόταν εν ζωή. Τον Φεβρουάριο του χιλιοστού πεντακοσιοστού εβδομηκοστού έτους, ύστερα από την αιματηρή εκστρατεία εναντίον του Νόβγκοροντ, ο τσάρος Ιβάν στράφηκε με μανία προς το Πσκωφ.

Υποψιαζόταν τους κατοίκους για προδοσία και απειλούσε να ξεσπάσει εναντίον τους με ασυγκράτητη βιαιότητα. Το χρονικό της πόλης γράφει πως ο τσάρος έφτασε σαν λιοντάρι που βρυχάται, διψασμένος να ξεσχίσει αθώους ανθρώπους και να χύσει πολύ αίμα στους δρόμους. Το πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ολόκληρη η πόλη γονάτισε σε προσευχή, ικετεύοντας τον Θεό να την προστατεύσει από την οργή του φοβερού ηγεμόνα.

Όταν ο τσάρος άκουσε τις καμπάνες του Όρθρου να ηχούν στο Πσκωφ, η καρδιά του μαλάκωσε ξαφνικά μέσα στο στρατόπεδό του. Βρισκόταν τότε στη μονή του Αγίου Νικολάου, όπου διάβασε την επιγραφή πάνω στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Λιουμπιάτοβο, της Γλυκοφιλούσας του δέκατου πέμπτου αιώνα. Ταραγμένος από όσα είδε και διάβασε, στράφηκε προς τους στρατιώτες του και τους είπε να δείξουν έλεος στους κατοίκους.

Τους πρόσταξε να αμβλύνουν τα σπαθιά τους πάνω στις πέτρες και να σταματήσει επιτέλους η σφαγή των αθώων. Οι κάτοικοι του Πσκωφ βγήκαν τότε στους δρόμους και κάθε οικογένεια γονάτισε στην πόρτα του σπιτιού της. Κρατούσαν ψωμί και αλάτι στα χέρια τους για να υποδεχθούν τον τσάρο σύμφωνα με τη ρωσική παράδοση.

Σ’ έναν από τους δρόμους εμφανίστηκε ο Όσιος Νικόλαος καβάλα σε ένα ξύλο, σαν παιδί που παίζει με άλογο. Έτρεξε προς τον τσάρο και του φώναξε να δεχθεί το ψωμί και το αλάτι, όχι όμως το αίμα των χριστιανών. Ο τσάρος Ιβάν θύμωσε και διέταξε αμέσως να συλλάβουν τον σαλό, εκείνος όμως εξαφανίστηκε μυστηριωδώς από τα μάτια των στρατιωτών.

Παρά την προηγούμενη εντολή του να μη σκοτώσουν τους κατοίκους, ο ηγεμόνας σχεδίαζε ακόμη να λεηλατήσει την πόλη. Παρακολούθησε δοξολογία στον καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδας και προσκύνησε τα ιερά λείψανα του ευσεβούς πρίγκιπα Βσέβολοντ Γαβριήλ. Εκεί εξέφρασε την επιθυμία να λάβει την ευλογία του μακαρίου Νικολάου, του σαλού που τον είχε ταράξει στους δρόμους.

Ο Άγιος τον δίδαξε με αυστηρούς και φοβερούς λόγους, του ζήτησε να σταματήσει αμέσως τη σφαγή και να μη συλήσει τους ιερούς ναούς του Θεού. Στη συνέχεια προφήτευσε πως, αν δεν υπάκουε, ο τσάρος δεν θα έβρισκε άλογο για να φύγει από το Πσκωφ. Με σκληρή φωνή του είπε να απομακρυνθεί γρήγορα από την πόλη σαν περαστικός που δεν έχει θέση εκεί.

Τον προειδοποίησε πως, αν καθυστερούσε, δεν θα του απέμενε τίποτε για να γλιτώσει από τον τόπο. Ο τσάρος όμως δεν θέλησε να ακούσει τα προφητικά λόγια του ταπεινού δούλου του Θεού. Αμέσως διέταξε τους άνδρες του να κατεβάσουν τη μεγάλη καμπάνα από τον καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδας.

Την ίδια στιγμή, ακριβώς όπως είχε προείπει ο Άγιος, το αγαπημένο άλογο του τσάρου σωριάστηκε νεκρό στο έδαφος. Μετά από αυτό το θαυμαστό σημείο, ο μακάριος Νικόλαος προσκάλεσε τον τσάρο να επισκεφθεί το κελί του κάτω από το καμπαναριό. Όταν ο Ιβάν έφτασε στο πτωχικό κελί, ο σαλός τον υποδέχθηκε με ευγένεια και του πρόσφερε λίγο νερό.

Έπειτα του παρουσίασε ένα κομμάτι ωμό κρέας μπροστά στα μάτια του. Ο τσάρος αντέδρασε αμέσως και είπε πως ως χριστιανός δεν επιτρέπεται να γεύεται κρέας στη Σαρακοστή. Τότε ο Άγιος του απάντησε με παρρησία πως εκείνος πίνει ανθρώπινο αίμα, πράγμα φοβερότερο από κάθε νηστήσιμη παράβαση.

Ο τσάρος τρομοκρατήθηκε από την εκπλήρωση της προφητείας και από τον αυστηρό έλεγχο των κακών έργων του. Διέταξε αμέσως να σταματήσει κάθε λεηλασία και έφυγε ντροπιασμένος από την πόλη. Οι ίδιοι οι Οπρίτσνικοι, οι σκληροί στρατιώτες του, ομολόγησαν πως ο πανίσχυρος τύραννος αναχώρησε νικημένος, διωγμένος σαν από εχθρό, καταντροπιασμένος από έναν φτωχό ζητιάνο του Θεού.

Ο μακάριος Νικόλαος κοιμήθηκε εν Κυρίω την εικοστή ογδόη Φεβρουαρίου του χιλιοστού πεντακοσιοστού εβδομηκοστού έκτου έτους και ενταφιάστηκε με μεγάλες τιμές. Ο τάφος του βρέθηκε μέσα στον καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδας, στην πόλη που είχε σώσει με την παρρησία του και τα προφητικά του λόγια. Τέτοιες τιμές παραχωρούνταν τότε μόνο στους πρίγκιπες του Πσκωφ και αργότερα στους αρχιερείς της Εκκλησίας.

Η τοπική τιμή του Αγίου άρχισε πέντε χρόνια μετά την οσιακή κοίμησή του. Το χιλιοστό πεντακοσιοστό ογδοηκοστό πρώτο έτος, όταν ο πολωνικός στρατός του βασιλιά Στεφάνου Μπατόρι πολιορκούσε το Πσκωφ, η Παναγία εμφανίστηκε στον σιδηρουργό Δωρόθεο μέσα στη νύχτα. Μαζί της παρουσιάστηκαν πολλοί άγιοι της πόλης, οι οποίοι προσεύχονταν για τη σωτηρία των κατοίκων.

Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο μακάριος Νικόλαος, σύμφωνα με τη διήγηση που σώζεται για την εικόνα της Σκέπης του Πσκωφ. Στον καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδας τα ιερά λείψανα του Αγίου τιμώνται μέχρι σήμερα από τους πιστούς. Με τη σαλότητά του αναδείχθηκε ένδοξος πολίτης της επουράνιας Ιερουσαλήμ και έστρεψε τη μανία του τσάρου σε έλεος και ευσπλαχνία.