Ο Άγιος Μωυσής, ο φωτεινός ποιμένας του Νόβγκοροντ

Ένας νεαρός αρχοντόπουλος έφυγε κρυφά από το πατρικό του σπίτι στο Νόβγκοροντ και χτύπησε την πόρτα ενός μακρινού μοναστηριού, αναζητώντας τη μοναχική σιωπή. Πολλά χρόνια αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος έλαβε από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως το σπάνιο προνόμιο να φορεί πολυσταύριο, σε ένδειξη βαθύτατου σεβασμού. Πρόκειται για τον Άγιο Μωυσή, Αρχιεπίσκοπο Νόβγκοροντ, που κατά κόσμο ονομαζόταν Μητροφάνης και έζησε στη Ρωσία τον δέκατο τέταρτο αιώνα μετά Χριστόν.

Από μικρός αγάπησε τη ζωή της Εκκλησίας και την προσευχή, και η καρδιά του ζητούσε αφοσίωση στον Χριστό. Έτσι εγκατέλειψε την οικογένειά του και κατέφυγε στη μονή Οτρόχ της πόλεως Τβερ, όπου εκάρη μοναχός. Οι γονείς του τον αναζήτησαν για καιρό και τελικά τον βρήκαν στο απομονωμένο μοναστήρι.

Με δάκρυα τον παρακάλεσαν να έρθει κοντά τους, σε μια μονή του Νόβγκοροντ. Ο νεαρός μοναχός, με την ευλογία του ηγουμένου του, υπάκουσε στη γονική επιθυμία και μετέβη στη μονή του Αγίου Γεωργίου. Εκεί χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και έλαμψε με την ταπείνωση και την υπακοή του.

Λίγο αργότερα στάλθηκε ως αρχιμανδρίτης στη φημισμένη μονή Γιούρεφ, αναλαμβάνοντας βαρύ ποιμαντικό έργο. Μετά την κοίμηση του Αρχιεπισκόπου Νόβγκοροντ Δαυίδ, ο Άγιος Πέτρος Μόσχας τον χειροτόνησε Αρχιεπίσκοπο της μεγάλης αυτής πόλεως κατά το έτος χίλια τριακόσια είκοσι πέντε μετά Χριστόν. Η χειροτονία αυτή υπήρξε η πρώτη επισκοπική χειροτονία που τελέστηκε ποτέ στη Μόσχα και αποκτά ιστορική σημασία.

Ο νέος ποιμενάρχης ανέλαβε την ευθύνη του ποιμνίου με ζήλο, αλλά οι καιροί ήταν εξαιρετικά δύσκολοι για την πόλη και την Εκκλησία. Οι διαμάχες ανάμεσα στις αντίπαλες παρατάξεις, οι μεγάλες πυρκαγιές και οι πολλές συμφορές βάραιναν την ευαίσθητη ψυχή του Αγίου. Η καρδιά του ζητούσε τη μοναχική ησυχία και την προσευχή μακριά από τους θορύβους του κόσμου.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια ποιμαντικής διακονίας υπέβαλε ταπεινά παράκληση να αποσυρθεί και να ζήσει ασκητικά. Στον θρόνο τον διαδέχθηκε ο Άγιος Βασίλειος, άξιος συνεχιστής του έργου του. Το χίλια τριακόσια τριάντα μετά Χριστόν ο Άγιος Μωυσής αποσύρθηκε στη μονή του Κολμώφ, αναζητώντας ηρεμία.

Όμως ούτε εκεί παρέμεινε για πολύ καιρό, καθώς ο πόθος για βαθύτερη ησυχία τον οδηγούσε αλλού, σε πιο έρημο και σιωπηλό τόπο. Βρήκε λοιπόν έναν ερημικό τόπο στην περιοχή Ντερεβγιανίτσα και κατέφυγε εκεί με λίγους συνασκητές του. Σε εκείνο το ήσυχο μέρος ανήγειρε με προσευχή και κόπο πέτρινο ναό αφιερωμένο στην Ανάσταση του Κυρίου.

Στον ίδιο τόπο πέρασε περισσότερα από είκοσι χρόνια αφιερωμένος στους πνευματικούς αγώνες και στην προσευχή. Μετά την κοίμηση του Αγίου Βασιλείου, οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ τον παρακάλεσαν θερμά να αναλάβει ξανά τον αρχιεπισκοπικό θρόνο. Ο Άγιος Μωυσής υποχώρησε στα δάκρυα και στις παρακλήσεις του πιστού λαού και επέστρεψε στο ποιμαντικό του έργο.

Ο αρχαίος χρονικογράφος τον περιγράφει ως τον καλό ποιμένα που υπερασπιζόταν τους αδικημένους και τις φτωχές χήρες με ζωή και ψυχή. Συγκέντρωσε γύρω του πολλούς αντιγραφείς ιερών χειρογράφων και χάρη σε αυτόν γράφτηκαν αμέτρητα βιβλία προς οικοδομή της Εκκλησίας. Στερέωσε επίσης πολλούς πιστούς στην ευσέβεια με τη φωτισμένη διδασκαλία και την ποιμαντική του καθοδήγηση.

Κατά το έτος χίλια τριακόσια πενήντα τέσσερα ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φιλόθεος, σε ένδειξη βαθύτατου σεβασμού, του παραχώρησε το σπάνιο προνόμιο να φορεί πολυσταύριο. Μάλιστα του απέστειλε ο ίδιος ένα τέτοιο πολυσταύριο. Ο Πατριάρχης Φιλόθεος τού επέτρεψε επιπλέον να επικοινωνεί απευθείας μαζί του, χωρίς μεσολαβητές, γεγονός που μαρτυρεί την εξαιρετική εκτίμηση στο πρόσωπό του.

Συνέχισε τη δεύτερη αρχιεπισκοπική διακονία του για επτά ολόκληρα χρόνια, γεμάτα έργα ευποιΐας και πνευματικής καρποφορίας. Σε αυτή την περίοδο ανήγειρε πολλούς ναούς και μοναστήρια μέσα στο Νόβγκοροντ και στις γύρω περιοχές, για τη δόξα του Θεού. Κατά το έτος χίλια τριακόσια πενήντα δύο έχτισε πέτρινο ναό προς τιμήν της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Βολότοβα.

Τρία χρόνια αργότερα ίδρυσε νέο μοναστήρι σε τόπο που λεγόταν Σκοβορόντκα, με πέτρινο ναό αφιερωμένο στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Κατά το χίλια τριακόσια πενήντα επτά ανεγέρθηκαν εκκλησίες σε τρία ακόμη μοναστήρια, στη Ραντογκόβιτσα, στη μονή του Αγίου Πνεύματος και σε ένα γυναικείο μοναστήρι. Οι ναοί αυτοί ήταν αφιερωμένοι στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, αγαπημένο μαθητή του Κυρίου.

Τα δύο από αυτά τα μοναστήρια τα ίδρυσε ο ίδιος ο Άγιος Μωυσής, αφήνοντας πίσω του πλούσια πνευματική κληρονομιά. Όλο αυτό το έργο φανερώνει την έντονη ποιμαντική και ιεραποστολική του δραστηριότητα στη ρωσική γη. Κατά το έτος χίλια τριακόσια πενήντα εννέα ο Άγιος ένιωσε τις δυνάμεις του να εξασθενούν και το σώμα του να καταβάλλεται από ασθένεια.

Αποσύρθηκε τότε για τελευταία φορά στη μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Σκοβορόντσκ, την οποία είχε ιδρύσει ο ίδιος με κόπο και αγάπη. Εκεί αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στην προσευχή, στην ησυχία και στους ασκητικούς αγώνες των τελευταίων του ημερών. Συνέχισε τους πνευματικούς του κόπους με τη γαλήνη και την πληρότητα ενός ανθρώπου που έχει ζήσει για τον Χριστό.

Κοιμήθηκε ειρηνικά στις είκοσι πέντε Ιανουαρίου του έτους χίλια τριακόσια εξήντα δύο, αφήνοντας πίσω του φωτεινό παράδειγμα ζωής. Το τίμιο λείψανό του ενταφιάστηκε με ευλάβεια στον καθεδρικό ναό της Αρχιεπισκοπής του. Η χάρη του Θεού φανερώθηκε ξανά μέσα από τον δούλο του πολλά χρόνια αργότερα, μέσα από θαυμαστά σημεία.

Κατά το έτος χίλια εξακόσια ογδόντα έξι έγινε η ανακομιδή των ιερών του λειψάνων, τα οποία βρέθηκαν άφθαρτα. Η Εκκλησία θέσπισε τότε δεύτερη εορτή του Αγίου, στις δεκαεννέα Απριλίου, εις μνημόσυνον αιώνιον. Έτσι ο Άγιος Μωυσής τιμάται ως φωτεινός ιεράρχης, στοργικός ποιμένας και πνευματικός πατέρας της ρωσικής γης.