Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής

Όταν οι δήμιοι έκοψαν τη γλώσσα και το δεξί χέρι του γέροντα Μαξίμου, νόμισαν πως θα σιωπήσει για πάντα η φωνή της Ορθοδοξίας. Όμως ο Θεός τού χάρισε τη δύναμη να μιλά καθαρότερα και χωρίς γλώσσα, μέχρι την κοίμησή του στο μακρινό φρούριο της Λαζικής. Ο Μάξιμος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το πεντακόσια ογδόντα μ.

Χ. , από πλούσια και ευσεβή οικογένεια της πρωτεύουσας. Πήρε λαμπρή μόρφωση στη φιλοσοφία, στη ρητορική και στη θεολογία, μελετώντας βαθιά τους αρχαίους συγγραφείς και τους Πατέρες.

Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος, εκτιμώντας το πνεύμα και την αρετή του, τον διόρισε πρώτο γραμματέα και σύμβουλό του στο παλάτι. Οι τιμές, ο πλούτος και η εξουσία δεν μπόρεσαν να σβήσουν μέσα του τον πόθο της αληθινής φιλοσοφίας, που τον συντρόφευε από τα νεανικά του χρόνια. Έπειτα από τρία μόνο χρόνια στην αυλή, εγκατέλειψε αξιώματα και κοσμικές δόξες και έγινε μοναχός στη μονή της Θεοτόκου στη Χρυσούπολη, απέναντι από την Κωνσταντινούπολη.

Εκεί αφοσιώθηκε στη μελέτη της Γραφής και των Πατέρων, ανεβαίνοντας ταπεινά τη σκάλα των αρετών. Μέσα στη σιωπή του κελιού, ο νέος μοναχός νικούσε τα πάθη με την εγκράτεια και την πραότητα, ελευθερώνοντας τον νου του για την προσευχή και τη θεωρία. Στοχαζόταν συνεχώς το μεγάλο Μυστήριο της Σωτηρίας, σύμφωνα με το οποίο ο Λόγος του Θεού συγκατέβη από άπειρη αγάπη για τους ανθρώπους.

Ενώθηκε με τη φύση μας, που είχε χωριστεί από τον Δημιουργό και είχε διασπαστεί εσωτερικά από τη φίλαυτη αγάπη του εαυτού. Έτσι ο Χριστός ξανάνοιξε τους δρόμους της κοινωνίας με τον Θεό και της αδελφικής αγάπης ανάμεσα στους ανθρώπους. Έπειτα από μια δεκαετία ησυχίας, ο Μάξιμος μετακινήθηκε με τον μαθητή του Αναστάσιο στη μικρή μονή του Αγίου Γεωργίου στην Κύζικο.

Εκεί άρχισε να συγγράφει τα πρώτα ασκητικά του έργα, για τη νίκη επί των παθών, για την προσευχή, την απάθεια και την αγία αγάπη. Όταν όμως το εξακόσια είκοσι έξι οι Άβαροι και οι Πέρσες απείλησαν την Κωνσταντινούπολη, οι μοναχοί αναγκάστηκαν να διασκορπιστούν σε διάφορα μέρη. Έμεινε για λίγο στην Κρήτη, αντιμετωπίζοντας μονοφυσίτες θεολόγους, και πέρασε κατόπιν στην Κύπρο και στην Αφρική.

Το εξακόσια τριάντα δύο ο Μάξιμος εγκαταστάθηκε στην Καρθαγένη και γνώρισε εκεί τον σοφό αββά Σωφρόνιο, μετέπειτα πατριάρχη Ιεροσολύμων. Υπό την πνευματική του καθοδήγηση εμβάθυνε όσο κανένας άλλος στη διδασκαλία περί θεώσεως του ανθρώπου. Σε μεγάλες πραγματείες, με σχόλια στα δύσκολα χωρία της Γραφής και σε κείμενα του Διονυσίου Αρεοπαγίτου και του Γρηγορίου του Θεολόγου, έχτισε μια θαυμαστή θεολογική σύνθεση.

Σύμφωνα μ' αυτήν, ο άνθρωπος είναι τοποθετημένος μέσα στον κόσμο σαν ιερέας μιας κοσμικής λειτουργίας, που συνάγει όλα τα όντα γύρω από τον Λόγο του Θεού. Την ίδια εποχή ο αυτοκράτορας Ηράκλειος προσπαθούσε να ενώσει με κάθε τρόπο τους χριστιανούς του κράτους, για να αντέξει η Αυτοκρατορία στις απειλές των Περσών και των Αράβων. Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος πρότεινε τότε τη διδασκαλία του Μονοενεργητισμού, μια συγκαλυμμένη μορφή Μονοφυσιτισμού.

Έπειτα από λίγα χρόνια εκδόθηκε η Έκθεσις του Ηρακλείου, που επέβαλλε στους πιστούς να ομολογούν μία μόνο θέληση του Χριστού, τον λεγόμενο Μονοθελητισμό. Έτσι η Εκκλησία βυθίστηκε σε μεγάλη ταραχή, και ο Μάξιμος υποχρεώθηκε να βγει από την κρυφή του άσκηση. Όταν το εξακόσια τριάντα οκτώ εκοιμήθη ο άγιος Σωφρόνιος, ο Μάξιμος αναδείχθηκε στον πλέον αυθεντικό υπερασπιστή της Ορθοδοξίας μέσα σε όλη την Ανατολή.

Όπως άλλοτε ο Μέγας Αθανάσιος και ο Μέγας Βασίλειος, έτσι και τώρα η αλήθεια της πίστεως κρεμόταν σχεδόν από έναν μόνο άνθρωπο. Με εκτενή αλληλογραφία προς τον πάπα Ρώμης, τους αυτοκράτορες και τους ισχυρούς της εποχής, δίδασκε με κάθε σαφήνεια το μυστήριο της σαρκώσεως. Έδειχνε ότι ο Λόγος του Θεού προσέλαβε τέλεια την ανθρώπινη φύση, χωρίς να καταργήσει την ελευθερία της θελήσεώς της.

Ως άνθρωπος ο Χριστός υπέταξε εκούσια τη θέλησή του στο θείο σχέδιο της σωτηρίας, ανοίγοντας τον δρόμο της λυτρώσεως μέσα από την υπακοή. Έτσι η ανθρώπινη ελευθερία αποκαταστάθηκε στη φυσική της κίνηση προς την αγάπη του Θεού και των ανθρώπων. Όσα η εμπειρία της προσευχής τού είχε δείξει, τώρα τα παρουσίαζε στη γλώσσα της θεολογίας με βαθύτατη σαφήνεια.

Κανείς άλλος Πατέρας δεν προχώρησε τόσο πολύ στην έρευνα της ανθρώπινης ελευθερίας και της ενώσεώς της με τον Θεό. Η Ορθόδοξη διδασκαλία για τη σάρκωση βρήκε στον Μάξιμο την πληρέστερη ανάπτυξή της. Όταν ο πατριάρχης Πύρρος εξορίστηκε στην Αφρική, ο Μάξιμος αναμετρήθηκε δημόσια μαζί του σε μεγάλη συζήτηση για το πρόσωπο του Χριστού.

Με ακαταμάχητη επιχειρηματολογία ο άγιος κατάφερε να πείσει τον αιρετικό πατριάρχη, ο οποίος ταξίδεψε ως τη Ρώμη και αναθεμάτισε τον Μονοθελητισμό μπροστά στους τάφους των Αποστόλων. Λίγο αργότερα όμως ο Πύρρος επέστρεψε στην παλιά του πλάνη, σαν τον σκύλο που γυρίζει στον δικό του εμετό. Ο αυτοκράτορας Κώνστας ο Δεύτερος εξέδωσε τότε τον λεγόμενο Τύπο, που απαγόρευε κάθε συζήτηση για τις δύο θελήσεις και ενέργειες του Χριστού.

Ο Μάξιμος μετέβη στη Ρώμη και ενέπνευσε τον άγιο πάπα Μαρτίνο τον Πρώτο να συγκαλέσει την περίφημη σύνοδο του Λατερανού. Η σύνοδος καταδίκασε τον Μονοθελητισμό και απέρριψε με τόλμη το αυτοκρατορικό διάταγμα. Εξοργισμένος ο αυτοκράτορας έστειλε στρατό στη Ρώμη και συνέλαβε με βία τόσο τον ασθενή πάπα όσο και τον γέροντα μοναχό.

Ο πάπας Μαρτίνος υπέφερε φοβερές ταπεινώσεις και πέθανε εξόριστος στη μακρινή Χερσώνα, μέσα σε άθλια κατάσταση και πλήρη εγκατάλειψη. Λίγο πριν είχε συλληφθεί και ο Μάξιμος μαζί με τους πιστούς μαθητές του. Στη δίκη του στην Κωνσταντινούπολη ο γέροντας κατηγορήθηκε άδικα ως προδότης και ως υπεύθυνος για την απώλεια της Αιγύπτου και της Αφρικής.

Με γαλήνη απαντούσε στις συκοφαντίες, στηριγμένος στον Θεό και αγαπώντας τους εχθρούς του. Δήλωσε καθαρά πως προτιμούσε να διακόψει την κοινωνία με όλους τους πατριάρχες και να πεθάνει, παρά να προδώσει την ορθή πίστη. Εξορίστηκε στη Βιζύη της Θράκης, ενώ οι δύο Αναστάσιοι, οι μαθητές του, διασκορπίστηκαν σε άλλους τόπους, μέσα σε ακραία φτώχεια αλλά με βαθιά χαρά.

Όταν οι απεσταλμένοι του αυτοκράτορα προσπάθησαν να τον πείσουν να δεχθεί τον Τύπο, ο άγιος τους ρώτησε από ποια Εκκλησία προέρχονταν. Η απάντησή του έμεινε για πάντα στην παράδοση της Εκκλησίας ως η αληθινή ομολογία της καθολικής πίστεως. Ομολόγησε πως καθολική είναι μόνον εκείνη η Εκκλησία που κρατάει σωστά την ομολογία της πίστεως στον Θεό του παντός.

Ακόμη και όταν τον απείλησαν με σκληρό θάνατο, αποκρίθηκε με παρρησία και ταπείνωση, ζητώντας μόνο τη δόξα του Θεού. Ζήτησε μετά δακρύων από τον αυτοκράτορα και τον πατριάρχη να μετανοήσουν και να επιστρέψουν στην αλήθεια. Έπειτα από χρόνια φυλακίσεως, οι αρχές οδήγησαν τον γέροντα και τους μαθητές του σε νέα δίκη ενώπιον της εκκλησιαστικής συνόδου.

Όταν τους καταράστηκαν και τους έβρισαν, τους παρέδωσαν στον έπαρχο της πόλης, ο οποίος διέταξε σκληρή τιμωρία. Τους μαστίγωσαν χωρίς οίκτο και έκοψαν αυτά που ομολογούσαν την πίστη, δηλαδή τη γλώσσα και το δεξί χέρι. Τους περιέφεραν αιμόφυρτους μέσα στους δρόμους της πρωτεύουσας, ως κοινό θέαμα και κοινό περιπαιγμό.

Έπειτα τους εξόρισαν σε απομονωμένα φρούρια του μακρινού Καυκάσου, στη χώρα της Λαζικής. Εκεί ο γέροντας έζησε ακόμη τρία χρόνια με φοβερούς πόνους, στερημένος από κάθε ανθρώπινη φροντίδα και παρηγοριά. Ο Θεός όμως τού έδωσε τη χάρη να μιλά καθαρά και χωρίς γλώσσα, μαρτυρώντας ολοζώντανα την αλήθεια.

Στις δεκατρείς Αυγούστου του εξακόσια εξήντα δύο, σε ηλικία ογδόντα δύο ετών, ενώθηκε επιτέλους με τον Λόγο του Θεού, που τόσο αγάπησε και τόσο ομολόγησε. Στον τάφο του εμφανίζονταν κάθε νύχτα τρεις λαμπάδες, σύμβολο της Αγίας Τριάδος. Η δεξιά του χείρα τιμάται μέχρι σήμερα στη μονή του Αγίου Παύλου στο Άγιον Όρος.