Ο Όσιος Ευθύμιος και οι δώδεκα μάρτυρες της Μονής Βατοπεδίου

Στη θάλασσα του Αγίου Όρους έπνιξαν τον ηγούμενο της Μονής Βατοπεδίου, επειδή τόλμησε να ελέγξει τον αυτοκράτορα και τον πατριάρχη για την προδοσία της πίστεως. Δίπλα του, δώδεκα μοναχοί της ίδιας μονής κρεμάστηκαν μαρτυρικά, μένοντας πιστοί στην ορθόδοξη παράδοση μέχρι την τελευταία τους πνοή. Η ιστορία μάς μεταφέρει στα χρόνια του Μιχαήλ Παλαιολόγου, όταν ο αυτοκράτορας της Κωνσταντινουπόλεως άρχισε διαπραγματεύσεις με τον Πάπα για την ένωση των δύο Εκκλησιών.

Οι όροι που έστελνε ο Πάπας Κλήμης ο Τέταρτος αναγνώριζαν στον επίσκοπο της Ρώμης απόλυτη εξουσία πάνω σε κάθε δογματικό ζήτημα. Με αυτόν τον τρόπο, η αυθεντία των Συνόδων, Τοπικών και Οικουμενικών, ουσιαστικά μηδενιζόταν μπροστά στην παπική κυριαρχία. Οι πρώτες προσπάθειες σταμάτησαν για ένα διάστημα, αλλά οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν αργότερα με νέο Πάπα, τον Γρηγόριο τον Δέκατο.

Εκείνος δέχτηκε να συζητηθεί το θέμα σε Σύνοδο, η οποία ορίστηκε να συνέλθει στη γαλλική πόλη Λυών. Ο αυτοκράτορας δέχτηκε αμέσως την πρόταση και υποσχέθηκε ότι θα στείλει εκπροσώπους με πλήρη εξουσιοδότηση. Ο τότε Πατριάρχης Ιωσήφ, όμως, αντιστάθηκε σθεναρά και δήλωσε ότι ποτέ δεν θα υπέγραφε μια τέτοια ένωση.

Η αντίσταση του Πατριάρχη εξόργισε τον αυτοκράτορα, ο οποίος δεν τόλμησε μεν να αγγίξει τον ίδιο, αλλά εξαπέλυσε φοβερό διωγμό εναντίον όσων αρνούνταν την ένωση. Άλλους τους βασάνισε σκληρά και άλλους τους έστειλε στην εξορία, για να σπάσει κάθε φωνή αντίστασης. Όταν διαπίστωσε ότι όλοι οι κάτοικοι της Πόλης τάχθηκαν εναντίον της ενώσεως, τυφλωμένος από την αμαρτία και το πείσμα, έφτασε σε ακραίες ενέργειες.

Ισχυρίστηκε ότι, επειδή είχε ανακτήσει ο ίδιος την Κωνσταντινούπολη από τους Φράγκους, του ανήκε σαν προσωπικό κτήμα. Ζήτησε μάλιστα από τον λαό να του πληρώνει ενοίκιο για τα ίδια του τα σπίτια, πράγμα πρωτοφανές. Η απαίτηση αυτή και τα βίαια μέτρα ανάγκασαν πολλούς κατοίκους να εγκαταλείψουν την Πόλη και να καταφύγουν σε άλλες χώρες.

Άλλοι αποσύρθηκαν στην επαρχία και οργάνωσαν εκεί ένοπλα σώματα εναντίον της αυτοκρατορικής αυθαιρεσίας. Παρά τις αντιδράσεις, οι αυτοκρατορικοί απεσταλμένοι έφτασαν στη Σύνοδο της Λυώνος και υπέγραψαν όλους τους παπικούς όρους χωρίς δισταγμό. Δέχτηκαν την προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και από τον Υιό, παραχαράσσοντας έτσι το αρχαίο δόγμα.

Αναγνώρισαν επίσης την κυριαρχία του Πάπα και το δικαίωμά του να μνημονεύεται από τον Πατριάρχη στις λειτουργίες. Μετά την υπογραφή, ο Πατριάρχης Ιωσήφ αρνήθηκε να συνεργαστεί με την ψευδοένωση και υπέβαλε αμέσως την παραίτησή του από τον θρόνο. Έτσι, τον Μάιο του χιλίους διακόσιους εβδομήντα πέντε, ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο ο Ιωάννης Βέκκος, που ήταν ως τότε Χαρτοφύλαξ της Μεγάλης Εκκλησίας.

Ο λαός, ο κλήρος και οι μοναχοί αρνούνταν με σθένος να δεχτούν αυτή την ένωση, καταγγέλλοντάς την ως προδοσία της πίστεως. Μαζί τους τάχθηκαν και πρόσωπα της αυτοκρατορικής οικογένειας, όπως η αδελφή του αυτοκράτορα Ευλογία και ο άρχοντας της Ηπείρου Νικηφόρος. Στο ίδιο πλευρό βρέθηκε ο αδελφός του αυτοκράτορα Ιωάννης, δούκας των νέων Πατρών, καθώς και άλλοι συγγενείς του βασιλέως.

Δυστυχώς οι πιέσεις και οι εκβιασμοί συνεχίστηκαν με τα πιο τυραννικά μέσα εναντίον των υπερασπιστών της ορθόδοξης πίστεως. Στη μεγάλη αυτή πνευματική μάχη δεν έμεινε αμέτοχο το Άγιον Όρος, που ύψωσε φωνή ομολογίας. Η Μονή Βατοπεδίου διαμαρτυρήθηκε με τόλμη εναντίον του αυτοκράτορα και του Πατριάρχη, καταγγέλλοντας ανοιχτά την αίρεση.

Κατά τον διωγμό που εξαπολύθηκε στο Άγιον Όρος το έτος χιλίους διακόσιους ογδόντα, οι αυτοκρατορικοί καταδίωξαν σκληρά τους μοναχούς. Άλλους τους βασάνισαν φρικτά, τον ηγούμενο Ευθύμιο τον έπνιξαν στη θάλασσα, και δώδεκα άλλους μοναχούς τους κρέμασαν, στεφανώνοντάς τους με το αμάραντο στεφάνι του μαρτυρίου.