Ο Νήφων της Κωνσταντιανής και το χαμόγελο της Παναγίας

Ένας νέος έβλεπε το πρόσωπό του να μαυρίζει σαν Αιθίοπα, καθώς οι αμαρτίες του βάραιναν την ψυχή και αλλοίωναν την όψη του. Όταν στράφηκε με δάκρυα στην Παναγία, η εικόνα της χαμογέλασε φανερά μέσα στον ναό και τον δέχτηκε με μητρική στοργή. Ο Νήφων καταγόταν από την Παφλαγονία και έζησε τον τέταρτο αιώνα μετά Χριστόν.

Σε μικρή ηλικία τον έστειλαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον ανέλαβε ο πρεσβύτερος Πέτρος και τον δίδαξε γράμματα και πίστη με προσοχή. Όσο ήταν παιδί, ήταν πράος, ταπεινός και αγαπούσε πολύ τις ακολουθίες της Εκκλησίας. Όταν όμως μπήκε στη νεανική ηλικία, παρασύρθηκε από κακές συναναστροφές και ξέφυγε από τον δρόμο του Θεού.

Έζησε μέσα στην ασωτία, στην οινοποσία, στην αργολογία και στις νυχτερινές παρανομίες με συντρόφους ακόλαστους. Ένας γνωστός του, ο Βασίλειος, του έλεγε συχνά πως ζει με το σώμα, αλλά η ψυχή του έχει ήδη νεκρωθεί από τα πάθη. Ο νέος άλλοτε έκλαιγε για τις αμαρτίες του, άλλοτε απελπιζόταν εντελώς και έλεγε πως δεν χωράει πια στην μετάνοια.

Η καρδιά του είχε γίνει σαν πέτρα και η προσευχή του φαινόταν αδύνατη. Κάποια μέρα ο φίλος του Νικόδημος τον κοίταξε με τρόμο και του είπε πως το πρόσωπό του φαίνεται μαύρο, σαν Αιθίοπα. Ο νέος στενοχωρήθηκε βαθιά, σκέπασε το πρόσωπό του και έφυγε σκεπτόμενος την κατάστασή του.

Στον δρόμο μονολογούσε με πόνο και αναρωτιόταν πώς θα παρουσιαστεί ποτέ μπροστά στο πρόσωπο του Θεού. Όταν γύρισε σπίτι, μέσα του πάλευαν δύο λογισμοί, ο ένας τον καλούσε σε προσευχή και ο άλλος τον φόβιζε με τρέλα και χλεύη. Σηκώθηκε όμως τη νύχτα, χτυπούσε το στήθος και ζητούσε από τον Κύριο να μην τον αρπάξει ο διάβολος σαν λιοντάρι.

Το πρωί πήγε στον ναό και ικέτευσε την Παναγία να τον σπλαχνιστεί ως καταφυγή των μετανοούντων. Τότε η μορφή της Θεοτόκου χαμογέλασε φανερά πάνω στην εικόνα και το πρόσωπό της έλαμψε από χαρά. Ο Νήφων ξαφνιάστηκε, ευφράνθηκε στην καρδιά και δόξασε το πέλαγος της φιλανθρωπίας του Θεού.

Κατάλαβε τότε πως ο Κύριος έδωσε την Μητέρα του ως πρέσβειρα για τους αμαρτωλούς. Από εκείνη την ώρα η εικόνα έγινε ο καθρέφτης της ψυχής του και ο οδηγός του στην αληθινή μετάνοια. Όταν ο Νήφων έπεφτε σε αμαρτία ή έκρινε άδικα τον πλησίον του, η μορφή της Παναγίας απέστρεφε το πρόσωπό της από εκείνον.

Μόλις όμως μετανοούσε με δάκρυα και προσευχή, η εικόνα ξαναχαμογελούσε και τον γέμιζε με θεϊκή γλυκύτητα στην καρδιά. Μία φορά γλίστρησε σε πηγάδι και έπεσε προς τα κάτω, αλλά φώναξε την Δέσποινα και βρέθηκε αμέσως ασφαλής επάνω σε ξύλο. Αρρώστησε βαριά από το Πάσχα ως τη Μεσοπεντηκοστή, και τότε είδε δύο φωτεινές γυναίκες, την Παναγία και την αγία Αναστασία, που τον επισκέφθηκαν.

Η Θεοτόκος πρόσταξε να τον αλείψουν με λάδι από την κανδήλα του ναού των αγίων Αποστόλων, και του χάρισε ελιά ως σημείο ευλογίας. Ο νέος σηκώθηκε υγιής, κοινώνησε τα άχραντα Μυστήρια και αποφάσισε να αλλάξει εντελώς τη ζωή του. Έγινε μοναχός, εγκατέλειψε τον κόσμο και άρχισε άσκηση αυστηρή, με νηστεία, αγρυπνία και δάκρυα μετανοίας.

Φύλαγε το στόμα του από αργολογία και πολλές φορές κρατούσε πέτρα μέσα του, για να μην εκστομίσει λόγο πονηρό. Όταν ο διάβολος του έφερνε λαιμαργία ή ύπνο, ο όσιος χτυπούσε το σώμα του και απαντούσε πως νικά μόνο η δύναμη του Χριστού. Ο εχθρός όμως δεν παραιτήθηκε και επέτρεψε ο Θεός μεγάλο πειρασμό, που κράτησε τέσσερα ολόκληρα χρόνια ταραχής.

Ο διάβολος του φώναζε διαρκώς πως δεν υπάρχει Θεός, και ο όσιος έλεγε όλο τον στίχο του ψαλμωδού για τον άφρονα. Αν και ο νους του σκοτιζόταν, εκείνος επέμενε στην προσευχή και βεβαίωνε πως δεν θα χωριζόταν ποτέ από τον Χριστό του. Μία ημέρα στράφηκε στην εικόνα του Σωτήρα και είδε το πρόσωπο του Κυρίου να λάμπει σαν ήλιος, ενώ άρρητη ευωδία γέμισε τον χώρο.

Έπεσε στη γη και ομολόγησε πως ένας είναι ο αληθινός Θεός και Δημιουργός όλης της κτίσεως. Από τότε η χάρη κατοίκησε μέσα του και το πρόσωπό του ακτινοβολούσε φως και χαρά πνευματική. Έλαβε διορατικό χάρισμα, συνομιλούσε με αγγέλους και διέκρινε καθαρά τις μεθοδείες των δαιμόνων.

Έβλεπε φύλακες αγγέλους να θρηνούν για τις αμαρτίες των ανθρώπων και πονηρά πνεύματα να σπέρνουν έχθρες και κατακρίσεις. Ανέγειρε στην Κωνσταντινούπολη ναό προς τιμήν της Παναγίας και έφερε πολλούς απίστους στην πίστη του Χριστού. Όταν χίλιοι δαίμονες όρμησαν εναντίον του, τους νίκησε με τον σταυρό και βοήθεια αγγέλου ουρανίου.

Κάποτε στεκόταν στη Θεία Λειτουργία και είδε φωτιά να κατεβαίνει από τον ουρανό και να σκεπάζει το θυσιαστήριο. Άγγελοι έψαλλαν μαζί με τους ψάλτες, και ο απόστολος Παύλος παρακολουθούσε τον αναγνώστη πίσω από τον άμβωνα. Τα λόγια του Ευαγγελίου ανέβαιναν στον ουρανό σαν λαμπάδες, και κατά την μεγάλη είσοδο άνοιξε το παραπέτασμα του ναού.

Άγγελοι κατέβηκαν με ύμνους και ένα ωραιότατο παιδί τοποθετήθηκε επάνω στο άγιο δισκάριο. Όταν ήρθε η ώρα του φοβερού μυστηρίου, ένας λαμπρότατος άγγελος έσφαξε το παιδί και έχυσε το αίμα μέσα στο άγιο ποτήριο. Ο όσιος είδε τότε άλλους πιστούς να μεταλαμβάνουν με πρόσωπα φωτεινά και άλλους με όψη σκοτεινή και ζοφερή.

Οι άγγελοι στεφάνωναν τους αξίους και απέστρεφαν το πρόσωπο από εκείνους που πλησίαζαν ανάξια το Άγιο Ποτήριο. Μετά το πέρας της λειτουργίας το παιδί φάνηκε ολόκληρο και αναλήφθηκε στους ουρανούς μέσα σε αγγελικά χέρια. Είδε επίσης ψυχές να ανεβαίνουν προς τον ουρανό, και τα τελώνια του αέρα να εξετάζουν αυστηρά κάθε πράξη και κάθε λόγο.

Όσοι είχαν μετανοήσει με ταπείνωση και δάκρυα διέφευγαν, ενώ όσοι πέθαιναν χωρίς μετάνοια αρπάζονταν από τους δαίμονες με κραυγές. Όταν πια γέρασε, ο όσιος ταξίδεψε προς την Αλεξάνδρεια, χωρίς να γνωρίζει το θείο σχέδιο για τη ζωή του. Εκείνες τις ημέρες είχαν φτάσει αντιπρόσωποι από την Κωνσταντιανή της Κύπρου, οι οποίοι ζητούσαν νέο επίσκοπο μετά τον μακαριστό Χριστόφορο.

Ο πατριάρχης Αλέξανδρος είδε σε όραμα τον απόστολο Παύλο να του υποδεικνύει τον επόμενο ποιμένα του κυπριακού λαού. Ο απόστολος είπε να χειροτονήσει εκείνον που θα έμοιαζε στη μορφή με τον ίδιο, μόλις θα τον αντίκριζε μέσα στον ναό. Ο Νήφων μπήκε ανύποπτος στην εκκλησία και ο αρχιδιάκονος Αθανάσιος αναγνώρισε σε εκείνον τα χαρακτηριστικά του αποστόλου.

Είδε μάλιστα άγγελο να τον συνοδεύει και στέφανο πολύτιμων λίθων να λάμπει επάνω στο κεφάλι του. Ο όσιος αναστέναξε και διαμαρτυρήθηκε πως είναι αμαρτωλός και ανάξιος για τέτοιο ύψιστο αξίωμα. Όμως ο πατριάρχης τον χειροτόνησε διάκονο, πρεσβύτερο και επίσκοπο, και τον απέστειλε με τιμή στο νησί.

Έφτασε στην Κωνσταντιανή της Κύπρου την τέταρτη ημέρα του μηνός Σεπτεμβρίου, και ανέλαβε αμέσως την ποιμαντική του ποιμνίου του. Έγινε πατέρας στα ορφανά και τις χήρες, ιατρός των ασθενών χωρίς αμοιβή και ευεργέτης των ασθενικών αδελφών. Ο όσιος αγαπήθηκε από όλους τους πιστούς και έκανε πολλά θαύματα με τη χάρη του Θεού και την προσευχή του.

Κάποτε είδε στον δρόμο μεγάλο Αιθίοπα να στηρίζεται με ραβδί και να βαδίζει προς την πόλη με κακή πρόθεση. Κατάλαβε αμέσως πως ήταν ο διάβολος και τον επιτίμησε, ρωτώντας τον με ποιο θράσος τόλμησε να φτάσει στο νησί. Ο πονηρός ομολόγησε πως ήρθε να συντρίψει τον ποιμένα και το ποίμνιο, αλλά αναγνώρισε την αδυναμία του από τον σταυρό του Χριστού.

Ο όσιος του υπενθύμισε πως αδυνάτησε εντελώς από τότε που ο Κύριος σταυρώθηκε για τη σωτηρία του κόσμου. Ο διάβολος υποσχέθηκε πως θα φύγει μακριά και δεν θα πλησιάσει ποτέ ξανά εκείνη την πόλη του οσίου. Όταν πλησίαζε το τέλος του, ο Νήφων προγνώρισε την κοίμησή του τρεις ολόκληρες ημέρες πριν.

Ήρθε τότε ο Μέγας Αθανάσιος, που είχε γίνει πια πατριάρχης, για να αποχαιρετήσει τον φίλο και συναγωνιστή του. Στην κλίνη του οσίου παρουσιάστηκαν άγγελοι, μάρτυρες, προφήτες, ιερείς, όσιοι και τελευταία η Δέσποινα Θεοτόκος, χαρμόσυνη βοήθεια του βίου του. Παρέδωσε την αγία ψυχή του στις είκοσι τρεις του μηνός Δεκεμβρίου, και ολόκληρη η Κωνσταντιανή τον έθαψε με τιμή στον ναό των αγίων Αποστόλων.