Ο Στέφανος της Σουρόζας μπροστά στον αυτοκράτορα

Μπροστά στον εικονομάχο αυτοκράτορα Λέοντα τον Ίσαυρο στάθηκε ένας γέροντας ιεράρχης και τον ονόμασε πρόδρομο του αντιχρίστου. Εκείνος, έξαλλος, τον χτύπησε στο πρόσωπο με σιδερένιο γάντι και τον έσυρε από τα μαλλιά στη φυλακή. Ο άγιος Στέφανος γεννήθηκε στη Μεγάλη Καππαδοκία από γονείς ευσεβείς, που τον ανέθρεψαν με φόβο Θεού και χριστιανική παιδεία.

Από μικρό παιδί απέφευγε τα συνηθισμένα παιχνίδια και έδειχνε μια σοβαρότητα που ξάφνιαζε τους γύρω του. Στα επτά του χρόνια οι γονείς του τον έστειλαν να μάθει γράμματα και πολύ γρήγορα έδειξε αξιοθαύμαστη κλίση στη μελέτη των θείων Γραφών. Όταν έγινε δεκαπέντε ετών, άφησε την πατρίδα του και ήρθε στην Κωνσταντινούπολη για να συμπληρώσει την παιδεία του.

Βρισκόταν τότε στον θρόνο ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Αδραμυτηνός και πατριάρχης ο άγιος Γερμανός. Ο νεαρός Στέφανος αφοσιώθηκε με ζήλο στις σπουδές του και ξεπέρασε σε σοφία πολλούς συμμαθητές αλλά και τους ίδιους τους δασκάλους του. Όλοι θαύμαζαν τη φρόνηση, την ταπείνωση και τη γνώση του, και το όνομά του έφτασε γρήγορα στα αυτιά του πατριάρχη.

Ο πατριάρχης Γερμανός κάλεσε κοντά του τον νεαρό σπουδαστή και τον ρώτησε για την καταγωγή και τη ζωή του. Ο Στέφανος του τα φανέρωσε όλα με ειλικρίνεια και ταπεινό φρόνημα. Ο σοφός ιεράρχης αγάπησε αμέσως τη φρόνηση και τη σεμνότητά του και τον κράτησε κοντά του, στο πατριαρχείο.

Για αρκετά χρόνια ο μακάριος έζησε δίπλα στον πατριάρχη, υπηρετώντας την Εκκλησία με εγκράτεια και καθαρή συνείδηση. Όμως η καρδιά του ποθούσε τη σιωπή και την ησυχία της μοναχικής ζωής μακριά από τον θόρυβο της πόλης. Έτσι μια μέρα έφυγε κρυφά από την Κωνσταντινούπολη και κατέφυγε σε ένα μοναστήρι, όπου έλαβε το αγγελικό σχήμα.

Εκεί αγωνίστηκε με νηστείες, αγρυπνίες και κάθε αρετή, χωρίς να αρκείται όμως στη μοναστηριακή ζωή. Σύντομα αναζήτησε μεγαλύτερη ησυχία και βρήκε έναν τόπο έρημο, άγνωστο σε όλους, όπου έμεινε για πολύ καιρό. Εκεί δούλευε τον Θεό με προσευχή και άσκηση, ζώντας ως άγγελος μέσα στη σάρκα και αγνοώντας τα ανθρώπινα.

Η φήμη της αγιότητάς του όμως δεν έμεινε για πάντα κρυμμένη. Στην πόλη της Σουρόζας, στην Κριμαία, είχε εκείνες τις ημέρες κοιμηθεί ο επίσκοπος και οι κάτοικοι ζητούσαν επίμονα ποιμένα. Ήρθαν λοιπόν στην Κωνσταντινούπολη και παρακάλεσαν τον πατριάρχη Γερμανό να τους στείλει άνθρωπο ικανό, γιατί οι αιρέσεις είχαν πληθύνει στην περιοχή τους.

Καθώς υπήρχε διαφωνία για το πρόσωπο που έπρεπε να εκλεγεί, ο πατριάρχης κατέφυγε στην προσευχή και ζητούσε φωτισμό από τον Θεό. Μια νύχτα, την ώρα που προσευχόταν, εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου και του φανέρωσε την επιλογή του Θεού. Του είπε ξεκάθαρα να αναζητήσει στην έρημο τον εκλεκτό του Θεού Στέφανο και να τον χειροτονήσει επίσκοπο της Σουρόζας.

Τότε ο πατριάρχης ρώτησε πώς θα έβρισκε αυτόν τον άγνωστο ερημίτη μέσα στην απέραντη μοναξιά. Ο άγγελος πήρε έναν από τους υπηρέτες και του έδειξε τον τόπο όπου ασκήτευε ο όσιος. Την ίδια στιγμή, στο ταπεινό κελί του ο Στέφανος δεχόταν επίσης ουράνια επίσκεψη.

Άγγελος φωτεινός του ανήγγειλε ότι πρέπει να υπακούσει στον πατριάρχη και να μην αρνηθεί την κλήση του Θεού. Δύο πρεσβύτεροι έφεραν τον ταπεινό ασκητή στην Κωνσταντινούπολη και ο πατριάρχης τον υποδέχτηκε με μεγάλη χαρά. Τον χειροτόνησε αρχιεπίσκοπο και τον απέστειλε με πλοίο στη μακρινή του επαρχία.

Φτάνοντας στη Σουρόζα, ο άγιος Στέφανος ανέβηκε στον αρχιερατικό θρόνο και άρχισε να διδάσκει τον λαό από τις θείες Γραφές με πραότητα και σοφία. Μέσα σε πέντε μόλις χρόνια κατήχησε και βάπτισε ολόκληρη την πόλη και τα γύρω χωριά. Στο μεταξύ στην Κωνσταντινούπολη ανέβηκε στον θρόνο ο Λέων ο Ίσαυρος, παρασυρμένος από δύο Ιουδαίους σε σφοδρή εικονομαχία.

Στην αρχή πρόσταξε να κρεμάσουν τις εικόνες ψηλά και έπειτα ξεσκέπασε φανερά τον ζήλο του εναντίον τους. Ο πατριάρχης Γερμανός τον ήλεγξε με αγάπη και επιχειρήματα από τις άγιες Γραφές, εκείνος όμως εξαγριώθηκε και τον έστειλε στην εξορία. Στη θέση του τοποθέτησε τον Αναστάσιο, ομόφρονα στην αίρεσή του.

Έπειτα ο αυτοκράτορας έστειλε αγγελιαφόρους και στη Σουρόζα, ζητώντας από τον άγιο Στέφανο να μην προσκυνά τις εικόνες και τον τίμιο σταυρό. Ο άγιος Στέφανος αρνήθηκε με σταθερότητα να εγκαταλείψει τη γνήσια πίστη ή να αφήσει το ποίμνιό του να πλανηθεί στην αίρεση. Επιβιβάστηκε ο ίδιος στο πλοίο των απεσταλμένων και έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, για να σταθεί πρόσωπο με πρόσωπο μπροστά στον τύραννο.

Φόρεσε τα αρχιερατικά του άμφια και παρουσιάστηκε άφοβα στο παλάτι, ομολογώντας την πίστη του χωρίς δειλία. Ο αυτοκράτορας του υποσχέθηκε τιμές αν συμφωνούσε με τη σύνοδο των εικονομάχων που τον περιστοίχιζαν. Ο άγιος απάντησε ότι ήταν έτοιμος να καεί, να κομματιαστεί και να υποφέρει κάθε βάσανο για τις άγιες εικόνες και τον σταυρό.

Έπειτα του φανέρωσε την προφητεία ότι κάποιος αυτοκράτορας με το όνομα Κόνωπας θα γινόταν διώκτης των εικόνων στην Κωνσταντινούπολη. Ο Λέων παραδέχτηκε με έκπληξη ότι αυτό ήταν το όνομα που του είχαν δώσει οι γονείς του. Τότε ο άγιος του είπε ευθέως ότι, αν συνεχίσει αυτό το έργο, θα γίνει πρόδρομος του αντιχρίστου.

Ο αυτοκράτορας έγινε έξω φρενών και τον χτύπησε στο πρόσωπο με σιδερένιο γάντι, σπάζοντάς του δόντια και χείλη. Έπειτα διέταξε να τον σύρουν από τα γένια και τα μαλλιά στη φυλακή. Λίγο αργότερα ο αυτοκράτορας πρόσταξε να φέρουν πάλι μπροστά του τον άγιο Στέφανο μαζί με άλλους επτά επισκόπους.

Κρατώντας στα χέρια του μια εικόνα του Χριστού, της Παναγίας και του Προδρόμου, τον προκάλεσε να την ποδοπατήσει όπως ο ίδιος. Ο άγιος δάκρυσε και του απάντησε με παρρησία ότι είναι εχθρός του Θεού και ανάξιος της βασιλείας του. Του προφήτευσε μάλιστα ότι σύντομα ο Θεός θα του αφαιρέσει την εξουσία και τη ζωή.

Ο αυτοκράτορας διέταξε τότε να τον δείρουν ανελέητα, να τον δέσουν στην ουρά αλόγου και να τον σύρουν ξανά στη φυλακή. Ο άγιος ευχαριστούσε ασταμάτητα τον Θεό μέσα στα πάθη του, μαζί με τους άλλους έγκλειστους ομολογητές. Με τις προσευχές των αγίων, ο ασεβής αυτοκράτορας πέθανε σύντομα και τον διαδέχτηκε ο γιος του Κωνσταντίνος ο Κοπρώνυμος.

Η σύζυγος του νέου βασιλιά άκουσε για τις αρετές του Στεφάνου και ζήτησε την αποφυλάκισή του. Όταν γεννήθηκε γιος στο παλάτι, ο άγιος βάπτισε το παιδί και επέστρεψε με τιμές στη Σουρόζα. Για πολλά ακόμη χρόνια ποίμανε καλώς το ποίμνιό του και κοιμήθηκε εν ειρήνη στις δεκαπέντε Δεκεμβρίου.

Πριν φύγει από τον κόσμο, ο άγιος Στέφανος όρισε διάδοχό του τον κληρικό Φιλάρετο, για να μην μείνει το ποίμνιό του χωρίς ποιμένα. Στη Σουρόζα ζούσε ένας άνθρωπος ονόματι Εφραίμ, τυφλός από την κοιλιά της μητέρας του, τον οποίο ο άγιος συντηρούσε με τροφή, ποτό και ρούχα. Όταν εκείνος έμαθε για τον θάνατο του ευεργέτη του, ξέσπασε σε κλάμα και ρώτησε ποιος θα τον φρόντιζε από εδώ και πέρα.

Παρακάλεσε τους γείτονές του να τον οδηγήσουν κοντά στο τίμιο λείψανο, για να ασπαστεί τα πόδια του αγίου. Όταν έπεσε με λυγμούς πάνω στο σκήνωμα, αμέσως άνοιξαν τα μάτια του και είδε το φως. Με αυτό το θαύμα φανέρωσε ο Θεός ότι ο δούλος του είχε καταταχθεί στον χορό των θαυματουργών και ομολογητών.

Το ιερό λείψανο ενταφιάστηκε με δάκρυα από τους ιερείς και όλο τον λαό της Σουρόζας. Αργότερα, στις αρχές του ένατου αιώνα, ο Ρώσος πρίγκιπας Βραυλίν δέχτηκε το άγιο βάπτισμα ύστερα από θαύματα που έγιναν στον τάφο του αγίου. Έτσι ο ταπεινός ομολογητής της Καππαδοκίας έγινε φωτιστής λαών μέχρι τα πέρατα της Κριμαίας.