Άγιος Γαβριήλ ο Ιερομάρτυρας Αρχιεπίσκοπος Σερβίας

Ένας Σέρβος Πατριάρχης ταξίδεψε ως τη μακρινή Μόσχα για να σώσει την Εκκλησία του από την οικονομική ασφυξία της τουρκοκρατίας. Όταν γύρισε στην πατρίδα του φορτωμένος ελεημοσύνες, βρήκε τον θρόνο του αρπαγμένο και τον εαυτό του προδομένο από τον ίδιο του τον επίτροπο. Ο άγιος Γαβριήλ καταγόταν από την αρχοντική σερβική οικογένεια των Ράιτς και ανέβηκε στον αρχιεπισκοπικό θρόνο του Πεκίου σε χρόνια δύσκολα.

Το σερβικό λαό τον πλάκωνε βαριά η τουρκική δυναστεία και η Εκκλησία στέναζε μέσα στη φτώχεια. Με ειδική άδεια των Τούρκων, ο Πατριάρχης ξεκίνησε το χίλια εξακόσια πενήντα πέντε για τη Βλαχία και τη Ρωσία, ώστε να συγκεντρώσει χρήματα για τις ανάγκες της σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στη Μόσχα έτυχε θερμής υποδοχής από τον τσάρο Αλέξιο και πήρε μέρος σε σπουδαία Σύνοδο μαζί με τον Πατριάρχη Αντιοχείας.

Η Σύνοδος αυτή είχε συγκληθεί από τον τσάρο για τη διόρθωση των λειτουργικών βιβλίων της ρωσικής Εκκλησίας. Ο Γαβριήλ συμμετείχε ως ισότιμος ιεράρχης ανάμεσα στους μεγάλους πατριάρχες της Ανατολής και συνεισέφερε με τη γνώση του. Έπειτα γύρισε στη Σερβία φέρνοντας πλούσιες ελεημοσύνες για τον λαό του.

Στη Σερβία όμως τον περίμενε μια πικρή έκπληξη που θα άλλαζε τη ζωή του. Ο επίτροπός του, ο Βούλγαρος Μάξιμος, τον είχε ήδη συκοφαντήσει στους Τούρκους ότι δήθεν επιβουλεύεται την οθωμανική εξουσία και υπονομεύει το κράτος. Ο Μάξιμος εκμεταλλεύτηκε την απουσία του Πατριάρχη και κατέλαβε ο ίδιος τον αρχιεπισκοπικό θρόνο του Πεκίου με τις ευλογίες των αρχών.

Όταν ο Γαβριήλ έφτασε από τη Ρωσία και αντίκρισε τον επίτροπό του στη θέση του, δεν δέχτηκε αυτή την αδικία. Προχώρησε σε ενέργειες για να αποκαταστήσει τη νόμιμη τάξη στην Εκκλησία και να απομακρύνει τον σφετεριστή. Ο Μάξιμος δεν πτοήθηκε καθόλου και έτρεξε αμέσως στην Προύσα, όπου τότε διέμενε ο Σουλτάνος μαζί με τον Βεζίρη.

Εκεί επανέλαβε με μεγαλύτερη μανία τις συκοφαντίες του εναντίον του νόμιμου Πατριάρχη Γαβριήλ. Οι ψευδείς κατηγορίες παρουσίαζαν τον ιεράρχη ως εχθρό της οθωμανικής εξουσίας και προδότη του κράτους. Ο Βεζίρης πίστεψε αρχικά τα λόγια του Μαξίμου και έδωσε εντολή να μεταφερθεί ο Γαβριήλ από τη Σερβία στην Προύσα.

Έτσι ο Πατριάρχης βρέθηκε αντιμέτωπος με την πιο σκληρή δοκιμασία της ζωής του. Στην Προύσα ο Βεζίρης ανέκρινε προσεκτικά τον ιεράρχη για όσα του είχαν καταμαρτυρηθεί. Πολύ γρήγορα πείστηκε ότι όλες οι κατηγορίες ήταν συκοφαντίες και ότι ο Γαβριήλ ήταν αθώος από κάθε πολιτική ενοχή.

Όμως αντί να τον αφήσει ελεύθερο, του πρότεινε κάτι πολύ χειρότερο από καταδίκη για προδοσία. Του ζήτησε να αρνηθεί τον Χριστό και να ασπαστεί τη μουσουλμανική θρησκεία, ώστε να λάβει τιμές, αξιώματα και πλούτη. Ο άγιος ιεράρχης απέρριψε με αποφασιστικότητα τις προτάσεις και δήλωσε ότι δεν θα προδώσει ποτέ την πίστη του.

Παρέμεινε ακλόνητος στην ομολογία του Χριστού, μολονότι γνώριζε πολύ καλά τις τρομερές συνέπειες που τον περίμεναν. Οι Τούρκοι τότε τον υπέβαλαν σε σκληρά και απάνθρωπα βασανιστήρια, ώστε να λυγίσει η αντοχή του. Ο Πατριάρχης άντεξε όλες τις δοκιμασίες με γενναιότητα και κράτησε ζωντανή την ομολογία του μέχρι τέλους.

Τελικά τον απαγχόνισαν στις δεκατρείς Δεκεμβρίου του χίλια εξακόσια πενήντα εννέα και η ψυχή του πέταξε προς τον Κύριο. Έλαβε από τον Χριστό διπλό στεφάνι, ως ιεράρχης της Εκκλησίας και ως μάρτυρας της πίστης. Η μνήμη του τιμάται επίσης την τριακοστή Αυγούστου, στη Σύναξη των Σέρβων Ιεραρχών, μαζί με τους άλλους αγίους ποιμένες της σερβικής γης.