Ιωάννης ο Ησυχαστής, ο επίσκοπος που έγινε υπηρέτης

Στα είκοσι οκτώ του χρόνια χειροτονήθηκε επίσκοπος Κολωνίας και ποίμανε το ποίμνιό του με αυστηρή ασκητική ζωή. Αργότερα όμως άφησε κρυφά την επισκοπή του και έφτασε στη Λαύρα του Αγίου Σάββα ως απλός νεόφυτος δόκιμος. Γεννήθηκε στη Νικόπολη της Αρμενίας από ευσεβείς και επιφανείς γονείς, τον στρατηγό Εγκράτιο και την Ευφημία, την εποχή που βασίλευε ο ευσεβής Μαρκιανός.

Ανατράφηκε με τα αδέρφια του μέσα στη μελέτη των θείων Γραφών και έδειξε από νωρίς αγάπη για τη σιωπή και την προσευχή. Όταν οι γονείς του έφυγαν από τη ζωή, ο νεαρός Ιωάννης μοίρασε την περιουσία και με το δικό του μερίδιο έχτισε στη Νικόπολη ναό αφιερωμένο στην Υπεραγία Θεοτόκο. Σε ηλικία δεκαοκτώ ετών έλαβε το μοναχικό σχήμα και έζησε κοντά σε αυτόν τον ναό μαζί με δέκα ακόμη μοναχούς.

Από τα νεανικά του χρόνια αγωνιζόταν να υποτάξει τη σάρκα στο πνεύμα και να μη γίνει δούλος της κοιλιάς ή της υπερηφάνειας. Έγινε σύντομα παράδειγμα αρετής και άξιος ηγούμενος για τους αδελφούς του. Όταν εκοιμήθη ο επίσκοπος της Κολωνίας, οι πολίτες ζήτησαν από τον μητροπολίτη Σεβαστείας έναν άξιο διάδοχο και όλοι ανέφεραν το όνομα του Ιωάννη.

Γνωρίζοντας τη βαθιά ταπείνωσή του, ο μητροπολίτης τον κάλεσε με πρόσχημα μιας εκκλησιαστικής υπόθεσης και τον έπεισε να δεχτεί τον επισκοπικό βαθμό. Ανεβαίνοντας στον θρόνο της Κολωνίας, ο άγιος δεν άλλαξε σε τίποτα τη μοναχική του διαγωγή και την αυστηρή του άσκηση. Δεν έμπαινε ποτέ σε λουτρό και ούτε ο ίδιος ήθελε να αντικρίσει το γυμνό του σώμα, καθώς θυμόταν τη γύμνια του Αδάμ.

Όλη του η μέριμνα ήταν η νηστεία, η προσευχή, η καθαρότητα της ψυχής και η υποταγή του νου στον Χριστό. Με τη ζωή του παρακινούσε και τους γύρω του στην αρετή. Ο αδερφός του Περγάμιος, που τιμούσαν πολύ οι αυτοκράτορες Ζήνων και Αναστάσιος, βάδισε στον ίδιο δρόμο.

Επίσης ο ανιψιός του Θεόδωρος, αργότερα έμπιστος του ευσεβούς Ιουστινιανού, διακρίθηκε για την ορθή πίστη, την ευσπλαχνία και τον φωτισμένο νου του. Στον δέκατο χρόνο της αρχιερατείας του ο Πασίνικος, σύζυγος της αδερφής του Μαρίας, ανέλαβε τη διοίκηση της Αρμενίας. Άρχισε να ανακατεύεται στα εκκλησιαστικά ζητήματα, να αρπάζει βίαια όσους κατέφευγαν στους ναούς και να εμποδίζει το έργο των κληρικών.

Ο Ιωάννης τον παρακάλεσε πολλές φορές με πραότητα, εκείνος όμως παρέμενε αμετακίνητος και χειροτέρευε. Πονώντας βαθιά για την Εκκλησία του, ο άγιος ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη και βρήκε στήριγμα στον αρχιεπίσκοπο Ευθύμιο, που μεσίτευσε στον αυτοκράτορα Ζήνωνα. Βλέποντας όμως τη ματαιότητα του κόσμου, αποφάσισε να αφήσει την επισκοπή και να αναζητήσει την ησυχία.

Έφυγε κρυφά, μπήκε σε πλοίο και έφτασε στα Ιεροσόλυμα, όπου διέμεινε σαν φτωχός στο ξενοδοχείο του αγίου Γεωργίου. Με δάκρυα παρακαλούσε τον Θεό να του δείξει τόπο κατάλληλο για τη σωτηρία του. Μια νύχτα είδε ένα ολόλαμπρο αστέρι σε σχήμα σταυρού να τον οδηγεί.

Από τη λάμψη του ακούστηκε φωνή που τον προέτρεπε να ακολουθήσει εκείνη τη λάμψη για να σωθεί. Το αστέρι τον οδήγησε στη μεγάλη Λαύρα του οσίου Σάββα, όταν ο άγιος ήταν τριάντα εννέα ετών. Εκεί βρήκε εκατόν σαράντα ερημίτες πατέρες πλούσιους σε ψυχική χάρη και πτωχούς κατά σάρκα.

Ο όσιος Σάββας τον δέχτηκε και τον ανέθεσε στον οικονόμο για χειρωνακτικές εργασίες, χωρίς να γνωρίζει τη χάρη που έκρυβε. Ο Ιωάννης υπηρέτησε με προθυμία στον ξενώνα που τότε κτιζόταν, μαγείρευε φαγητό, κουβαλούσε νερό και πέτρες και βοηθούσε σε κάθε δουλειά. Μετά από δύο χρόνια ανέλαβε τη φιλοξενία των ξένων με ταπείνωση και αγάπη.

Όταν άρχισε να κτίζεται και το κοινόβιο για τους αρχάριους, υπηρετούσε ταυτόχρονα και στις δύο διακονίες, μεταφέροντας ψωμιά και φαγητά πάνω από δέκα στάδια. Έπειτα έλαβε κελί ησυχίας και έζησε εκεί τρία χρόνια. Πέντε ημέρες την εβδομάδα έμενε αμίλητος μέσα στο κελί, χωρίς τροφή, και μόνο Σάββατο και Κυριακή έβγαινε για την εκκλησία πρώτος από όλους.

Στις θείες ακολουθίες ποτάμια δακρύων έτρεχαν από τα μάτια του, και οι αδελφοί θαύμαζαν τη βαθιά κατάνυξή του. Έπειτα ο Σάββας τον όρισε οικονόμο και η μονή ευημέρησε πολύ με τη χάρη του Θεού. Βλέποντας την αρετή του, ο γέροντας θέλησε να τον χειροτονήσει πρεσβύτερο και τον οδήγησε στον πατριάρχη Ιεροσολύμων Ηλία.

Ο Ιωάννης τότε αποκάλυψε μυστικά στον πατριάρχη ότι ήταν ήδη επίσκοπος Κολωνίας και είχε εγκαταλείψει τον θρόνο του από συντριβή. Ο πατριάρχης παραξενεύτηκε και είπε στον Σάββα να μην ενοχλεί πλέον τον Ιωάννη, αλλά να τον αφήσει να ησυχάζει. Ο όσιος Σάββας λυπήθηκε βαθιά που είχε αγνοήσει το μυστικό του και προσευχήθηκε δακρυσμένος όλη τη νύχτα.

Άγγελος Κυρίου του φανέρωσε την αλήθεια και ο Σάββας έτρεξε χαρούμενος στο κελί του Ιωάννη, αγκαλιάζοντάς τον με κατάνυξη. Ο άγιος όμως στενοχωρήθηκε που έγινε γνωστό το μυστικό του και ο Σάββας του ορκίστηκε πως κανένας άλλος δεν θα μάθει τίποτα. Από τότε ο Ιωάννης εγκλείστηκε σε απόλυτη σιωπή για τέσσερα ολόκληρα χρόνια.

Έβγαινε μόνο στην εορτή της Παναγίας, για να προσκυνήσει τον πατριάρχη Ηλία. Έπειτα, ποθώντας μεγαλύτερη ερημία, στα πενήντα του χρόνια ο Ιωάννης απομακρύνθηκε στην έρημο που ονομαζόταν Ρουβά. Έζησε εκεί εννέα ολόκληρα χρόνια τρώγοντας μόνο το χορτάρι μελαγρία.

Κάποτε χάθηκε στα φαράγγια και αρπάχτηκε με θεϊκή δύναμη, όπως άλλοτε ο προφήτης Αββακούμ, και βρέθηκε ξαφνικά στο κατάλυμά του. Όταν πλησίαζε το Πάσχα, ένας αδερφός που έμενε κοντά του τον παρακάλεσε να επιστρέψουν στη Λαύρα, εκείνος όμως αρνήθηκε με πίστη στη Θεία Πρόνοια. Ο αδερφός έφυγε, και τότε εμφανίστηκε άγνωστος άνθρωπος με γαϊδούρι φορτωμένο ψωμιά, κρασί, λάδι, τυριά, αυγά και μέλι.

Στη συνέχεια εμφανίστηκαν στην έρημο οι Σαρακηνοί του Αλαμουνδάρου και απείλησαν την περιοχή. Ο άγιος αρνήθηκε να φύγει, αναθέτοντας τη ζωή του στον Κύριο. Ο Θεός του έστειλε φύλακα έναν μεγάλο και τρομερό λιοντάρι, που έδιωχνε με ορμή τους βαρβάρους κάθε φορά που πλησίαζαν.

Όταν επέστρεψε ο Σάββας, τον έπεισε να ξαναζήσει στη Λαύρα. Έτσι ο Ιωάννης γύρισε στη Λαύρα στα πενήντα έξι του χρόνια και συνέχισε να ζει μυστικά ως επίσκοπος. Έπειτα από καιρό ο Θεός φανέρωσε σε όλους την αλήθεια μέσω ενός αρχιεπισκόπου από την Ασία, του Εθερίου, που οδηγήθηκε στο κελί του από αγγελική εμφάνιση.

Στα εβδομήντα του χρόνια ο όσιος Σάββας εκοιμήθη και ο Ιωάννης πένθησε βαθιά. Ο διδάσκαλός του όμως του φανερώθηκε σε όραμα, τον παρηγόρησε και του προείπε ότι μεγάλη δοκιμασία θα έρθει για τη Λαύρα από τους οπαδούς του Ωριγένη. Πράγματι σύντομα ξέσπασε η αίρεση και ο Ιωάννης άφησε τη σιωπή του, για να στηρίξει τους αδελφούς και να αντικρούσει με λόγο φλογερό τις βλάσφημες διδασκαλίες.

Πολλά θαύματα τέλεσε με την προσευχή του. Ελευθέρωσε δαιμονισμένους, θεράπευσε ασθενείς, διέκρινε τους κρυφούς λογισμούς και έσωσε υποτακτικούς του από επίθεση λιονταριού. Επίσης φύτεψε σπόρο συκιάς πάνω σε ξερό βράχο, και εκείνη ρίζωσε θαυμαστά και κάρπισε.

Φτάνοντας σε βαθύ γήρας, ο όσιος ετοιμάστηκε για την έξοδό του από τον κόσμο. Είχε ζητήσει σημάδι από τον Θεό και δέχτηκε καρπό από τη συκιά που φύτρωσε στον βράχο, ως βεβαίωση της μελλοντικής ανάπαυσής του. Με δάκρυα ευχαρίστησε τον Κύριο και γεύτηκε τους καρπούς μαζί με τους μαθητές του Θεόδωρο και Ιωάννη.

Πέρασε εξήντα έξι ολόκληρα χρόνια στη Λαύρα του αγίου Σάββα, αποκτώντας τη χάρη του Αγίου Πνεύματος με την αδιάλειπτη προσευχή και τη βαθιά ταπείνωσή του. Διακόνησε με σιωπή, υπακοή και αγώνα κατά των αιρετικών, ενώ τα θαύματά του παρηγορούσαν πλήθος ανθρώπων από κάθε γωνιά της Παλαιστίνης. Ακόμη και μακριά από το κελί του φανερωνόταν για να σώσει όσους τον επικαλούνταν με πίστη.

Διακόνισσες, πατριάρχες, μοναχοί και απλοί πιστοί ωφελήθηκαν από τη χάρη που του χάρισε ο Κύριος. Παρέδωσε την ψυχή του στον Σωτήρα ειρηνικά σε ηλικία εκατόν τεσσάρων ετών. Η μνήμη του τιμάται στις τρεις Δεκεμβρίου και η ζωή του παραμένει αιώνιο φως ταπεινής υπακοής και σιωπής.