Ο Ιερομάρτυς Γρηγόριος Περάτζε της Γεωργίας

Μέσα στο στρατόπεδο του Άουσβιτς ένας Γεωργιανός αρχιμανδρίτης πήρε επάνω του τον φόνο ενός Γερμανού αξιωματικού, για να γλιτώσουν αθώοι κρατούμενοι από βέβαιο θάνατο στην παγωνιά. Οι φρουροί τον περιέλουσαν με βενζίνη και τον έκαψαν ζωντανό, λέγοντας στους Πολωνούς να ζεσταθούν γύρω από τον προστάτη τους. Ο άγιος Γρηγόριος Περάτζε γεννήθηκε στο χωριό Μπακούρτσιχε της επαρχίας Σιγκνάγκι, στην περιοχή της Καχετίας, μέσα σε οικογένεια ευλαβική και φιλόθεη.

Ο πατέρας του Ρωμανός υπηρετούσε ως ιερέας, και ο μικρός Γρηγόριος μεγάλωσε στην ατμόσφαιρα της γεωργιανής εκκλησιαστικής παράδοσης. Τελείωσε τη θεολογική σχολή και το ιερατικό σεμινάριο της Τιφλίδας στα δεκαοκτώ του χρόνια, και αμέσως γράφτηκε στη φιλοσοφική σχολή του πανεπιστημίου της πόλης. Τρία χρόνια αργότερα άρχισε να διδάσκει ο ίδιος εκεί, όμως η Γεωργιανή Εκκλησία τον έστειλε σύντομα στη Γερμανία για ανώτερες θεολογικές σπουδές.

Από τα χίλια εννιακόσια είκοσι δύο έως τα χίλια εννιακόσια είκοσι πέντε σπούδασε θεολογία και ανατολικές γλώσσες στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη φιλοσοφική σχολή του πανεπιστημίου της Βόννης, όπου αναγορεύτηκε διδάκτορας με διατριβή για τον μοναχικό βίο στη Γεωργία από τις απαρχές έως τα μέσα του ενδέκατου αιώνα. Από τη Γερμανία ο νεαρός λόγιος συνέχισε να παρακολουθεί θεολογικές παραδόσεις στο πανεπιστήμιο της Λουβαίν μέχρι τα χίλια εννιακόσια είκοσι επτά.

Την ίδια χρονιά πέρασε στην Αγγλία, όπου ήρθε σε επαφή με τα παλιά πατερικά χειρόγραφα που φυλάσσονταν στις βιβλιοθήκες του Βρετανικού Μουσείου και της Οξφόρδης. Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς ονομάστηκε έκτακτος καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Βόννης, όπου επέστρεψε για να διδάξει την ιστορία της γεωργιανής και της αρμενικής γραμματείας. Στα χίλια εννιακόσια τριάντα ένα έγινε μοναχός, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε προϊστάμενος του γεωργιανού ναού στο Παρίσι, διακονώντας τους ομογενείς της διασποράς.

Έναν χρόνο αργότερα κλήθηκε στην Οξφόρδη για να παραδώσει μαθήματα γεωργιανής ιστορίας. Στα τέλη του ίδιου χρόνου άνοιξε μια νέα περίοδος στη ζωή του, όταν ο μητροπολίτης πάσης Πολωνίας Διονύσιος Βαλεντίνσκι τον κάλεσε να αναλάβει την έδρα της Ορθόδοξης Θεολογίας και της Πατρολογίας στο πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας. Από εκεί ταξίδευε συνεχώς σε ακαδημαϊκά συνέδρια και επιστημονικά κέντρα της Ευρώπης, παρουσιάζοντας τον πλούτο της γεωργιανής εκκλησιαστικής κληρονομιάς.

Έψαχνε ακούραστα αρχαία χειρόγραφα και ιστορικά τεκμήρια της Γεωργιανής Εκκλησίας. Οι έρευνές του τον οδήγησαν στη Συρία, την Παλαιστίνη, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, την Αυστρία, τη Ρουμανία, την Ιταλία και την Αγγλία. Χάρη στους κόπους του ήρθαν ξανά στο φως πολλά γεωργιανά χειρόγραφα που για αιώνες θεωρούνταν χαμένα ή ξεχασμένα.

Σε ολόκληρη τη ζωή του τον χαρακτήριζαν η ταπείνωση και η ακούραστη εργατικότητα, που σφράγισαν κάθε έργο και κάθε διακονία του. Στις δύσκολες στιγμές επαναλάμβανε συχνά τον λόγο του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν», αντλώντας από εκεί παρηγοριά και δύναμη. Στη δεκαετία του είκοσι, καθώς ο Κόκκινος Στρατός εδραίωνε την κατοχή της Γεωργίας, οι εθνικοί θησαυροί μεταφέρθηκαν στη Γαλλία για να σωθούν από την αρπαγή.

Λίγα χρόνια αργότερα, στη δεκαετία του σαράντα, ελάχιστοι Γεωργιανοί γνώριζαν ότι μόνο χάρη στις προσπάθειες του αγίου Γρηγορίου σώθηκαν πολλά από αυτά τα κειμήλια από τη δήμευση των ναζί στο Παρίσι. Διακινδυνεύοντας να εκτελεστεί από εκτελεστικό απόσπασμα, έγραψε στα επίσημα έγγραφα προς τους κατακτητές ότι τα αντικείμενα δεν είχαν ιδιαίτερη υλική αξία, αλλά ήταν πολύτιμα μόνο για την εθνική συνείδηση των Γεωργιανών. Λίγοι ακόμη ήξεραν ότι στο Παρίσι ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος είχε ιδρύσει γεωργιανό ναό προς τιμήν της ισαποστόλου Νίνας.

Παράλληλα εξέδιδε ενοριακό περιοδικό με τίτλο «Τζβάρι Βαζίσα», δηλαδή «Ο Σταυρός των Κλημάτων», για τη στήριξη της κοινότητας. Τον Μάιο του χίλια εννιακόσια σαράντα δύο ο άγιος Γρηγόριος συνελήφθη από τη Γκεστάπο μέσα στο διαμέρισμά του στο Παρίσι. Τα ανεκτίμητα γεωργιανά χειρόγραφα που είχε διασώσει και τα ιερά αντικείμενα παλαιών Γεωργιανών τεχνιτών, τα οποία είχε συγκεντρώσει στα ταξίδια του για να τα επιστρέψει στην πατρίδα, εξαφανίστηκαν μετά την έρευνα του σπιτιού του.

Η κατηγορία ήταν ότι έδινε καταφύγιο και βοήθεια σε Εβραίους και σε άλλα θύματα του φασιστικού διωγμού, αψηφώντας τον προσωπικό του κίνδυνο. Φυλακίστηκε αρχικά στη φυλακή Παβιάκ της Βαρσοβίας και στις αρχές Νοεμβρίου εκτοπίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς. Εκεί, όταν ένας κρατούμενος σκότωσε έναν Γερμανό αξιωματικό, οι φρουροί έβγαλαν όλους τους ανθρώπους έξω από τους θαλάμους, εντελώς γυμνούς, στο φοβερό κρύο.

Τους ανάγκασαν να μένουν ακίνητοι κάτω από το μηδέν μέχρι να ομολογήσει ο ένοχος, ενώ ο θάνατος πλησίαζε. Ο άγιος Γρηγόριος αποφάσισε τότε να φορτωθεί ο ίδιος την ευθύνη του φόνου, σώζοντας έτσι αθώους από τον παγετό. Οι φρουροί εξαπέλυσαν τα σκυλιά εναντίον του, τον περιέλουσαν με βενζίνη και τον παρέδωσαν στις φλόγες.

Καθώς οι φλόγες κατέκαιγαν τον μάρτυρα, οι φρουροί φώναξαν ειρωνικά στους Πολωνούς κρατουμένους να πάνε να ζεσταθούν γύρω από τον μεσίτη και προστάτη τους. Σύμφωνα με τα επίσημα γερμανικά έγγραφα, ο Γρηγόριος Περάτζε άφησε την τελευταία του πνοή στις έξι Δεκεμβρίου του χίλια εννιακόσια σαράντα δύο, που αντιστοιχεί στην εικοστή τρίτη Νοεμβρίου με το παλιό ημερολόγιο. Ο θάνατός του σημειώθηκε στο απόγευμα της ίδιας ημέρας, λίγο πριν από τις πέντε η ώρα, μέσα στο στρατόπεδο του Άουσβιτς.

Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι ο μάρτυρας μπήκε εθελοντικά στον θάλαμο αερίων στη θέση ενός Εβραίου πατέρα, ο οποίος είχε μεγάλη οικογένεια. Το γεγονός αυτό το διηγήθηκε ένας πρώην κρατούμενος, που μετά την απελευθέρωσή του επισκέφθηκε τον μητροπολίτη Διονύσιο. Του παρέδωσε μάλιστα και τον σταυρό του αγίου Γρηγορίου, ως πολύτιμη μαρτυρία της θυσίας εκείνης.

Στο τέλος, καθώς ο ίδιος ο Χριστός σταυρώθηκε για τις αμαρτίες των ανθρώπων, και ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος πέθανε αναλαμβάνοντας πάνω του το έγκλημα ενός άλλου. Η μνήμη του τιμάται ως ιερομάρτυρος της Γεωργιανής Εκκλησίας και ως μάρτυρας της αγάπης, στα φοβερά χρόνια του διωγμού των αθώων.