Η Οσία Ευφροσύνη και ο πατέρας της Παφνούτιος

Στην πλούσια Αλεξάνδρεια του πέμπτου αιώνα, μια νεαρή κόρη έκοψε κρυφά τα μαλλιά της, φόρεσε ανδρικά ρούχα και εξαφανίστηκε από το πατρικό της σπίτι. Παρουσιάστηκε σε ανδρικό μοναστήρι ως ευνούχος με το όνομα Σμάραγδος και έζησε εκεί τριάντα οκτώ ολόκληρα χρόνια χωρίς κανείς να υποψιαστεί την αλήθεια. Η Οσία Ευφροσύνη έζησε στα χρόνια του Θεοδοσίου του μικρού, γύρω στο τετρακόσια μετά Χριστόν.

Ήταν μοναχοκόρη του Παφνουτίου, του πιο πλούσιου άρχοντα της Αλεξάνδρειας, ανθρώπου με θερμή πίστη και βαθιά ευλάβεια στον Θεό. Οι γονείς της παρακαλούσαν επί χρόνια τον Κύριο να τους χαρίσει παιδί, και την απόκτησαν ύστερα από τις προσευχές ενός αγίου ηγουμένου που σεβόταν ο πατέρας της. Όταν η μικρή έγινε δώδεκα χρονών, έχασε τη μητέρα της και ο Παφνούτιος αφοσιώθηκε με μεγάλη στοργή στην ανατροφή της.

Της δίδαξε τις Άγιες Γραφές και την οδηγούσε συχνά στο μοναστήρι όπου είχε πνευματικό πατέρα. Στα δεκαοκτώ της χρόνια, η κόρη φάνταζε μορφωμένη, φρόνιμη και πανέμορφη, ενώ η φήμη της είχε ήδη απλωθεί σε όλη την πόλη. Πολλοί επιφανείς νέοι ζητούσαν την Ευφροσύνη για σύζυγο, και ο πατέρας της επέλεξε τελικά τον γιο ενός πολύ ευγενούς άρχοντα.

Όμως μέσα της είχε ριζώσει ο θείος έρωτας, και η σκέψη του κοσμικού γάμου της φαινόταν εμπόδιο για τη ζωή που λαχταρούσε. Όταν ο Παφνούτιος έλειψε για λίγες ημέρες στο αγαπημένο του μοναστήρι, εκείνη κάλεσε κρυφά έναν γέροντα μοναχό στο σπίτι. Του άνοιξε την καρδιά της, του εξήγησε τον πόθο της για τον Χριστό και τον παρακάλεσε να την κουρέψει μοναχή.

Ο γέροντας, αφού δοκίμασε την απόφασή της με λόγους του Ευαγγελίου, την έκειρε εκεί στο σπίτι και της φόρεσε το σχήμα. Η νέα μοναχή σκέφτηκε αμέσως πως σε γυναικείο κοινόβιο θα την έβρισκε εύκολα ο πατέρας της και θα την έσερνε στον αρραβώνα. Έτσι αποφάσισε κάτι τολμηρό και πρωτόγνωρο: ντύθηκε άντρας και κρύφτηκε για μια νύχτα σε απομονωμένο τόπο.

Μοίρασε προηγουμένως όσα είχε στους φτωχούς, κρατώντας μόνο πενήντα χρυσά νομίσματα για τη μονή. Την επομένη παρουσιάστηκε στην πύλη του ίδιου ανδρικού μοναστηριού που ο πατέρας της επισκεπτόταν από παιδί. Είπε στον ηγούμενο πως ήταν ευνούχος από το παλάτι του αυτοκράτορα και ποθούσε τη μοναχική ζωή, δίνοντας στον εαυτό της το όνομα Σμάραγδος.

Ο ηγούμενος τη δέχτηκε με χαρά, την παρέδωσε στον ενάρετο γέροντα Αγαπητό για πνευματική καθοδήγηση και της όρισε αυστηρή υπακοή. Η ομορφιά όμως του νεαρού αδελφού άρχισε να σκανδαλίζει ορισμένους πατέρες, καθώς ο διάβολος έσπερνε λογισμούς στις καρδιές των αδυνάτων. Τότε ο ηγούμενος έκρινε καλύτερο να την απομονώσει σε ξεχωριστό κελί, μακριά από την κοινή σύναξη της εκκλησίας.

Εκεί η Ευφροσύνη επιδόθηκε με ζήλο στη νηστεία, την αγρυπνία και την αδιάλειπτη προσευχή, και ο πνευματικός της πατέρας θαύμαζε για τους κόπους της. Στο μεταξύ ο Παφνούτιος γύρισε σπίτι και βρήκε άδειο το δωμάτιο της κόρης του. Έστειλε ανθρώπους σε πόλεις, λιμάνια, βουνά και ερήμους, μα κανένα ίχνος δεν φάνηκε πουθενά.

Όλοι θρηνούσαν την αρχοντοπούλα σαν πεθαμένη. Συντετριμμένος ο πατέρας έτρεξε στο μοναστήρι του πνευματικού του και παρακάλεσε όλη την αδελφότητα να προσευχηθεί για την τύχη της κόρης του. Επί μια ολόκληρη εβδομάδα οι μοναχοί νήστευαν και ικέτευαν τον Θεό, όμως καμία αποκάλυψη δεν τους δόθηκε από τον ουρανό.

Η ίδια η Ευφροσύνη παρακαλούσε νύχτα και ημέρα τον Κύριο να μην φανερώσει σε κανέναν την κρυψώνα της. Πέρασαν χρόνια και ο Παφνούτιος επέστρεφε συχνά στη μονή ζητώντας παρηγοριά. Κάποτε ο ηγούμενος του μίλησε για έναν εξαίρετο μοναχό, τον Σμάραγδο, που είχε έρθει από το παλάτι και ζούσε αγγελική ζωή.

Ο πατέρας μπήκε στο κελί χωρίς να αναγνωρίσει την κόρη του, γιατί η αυστηρή άσκηση είχε αλλάξει εντελώς τα χαρακτηριστικά της. Εκείνη όμως τον γνώρισε αμέσως και δάκρυσε, κρύβοντας το πρόσωπό της με τον κουκούλι. Του μίλησε με σοφία για την υπομονή, την ευχαριστία και την ελπίδα στον Θεό.

Έφυγε ο Παφνούτιος γεμάτος ανείπωτη χαρά, λέγοντας πως η καρδιά του πλημμύρισε σαν να είχε βρει το χαμένο του παιδί. Πέρασαν συνολικά τριάντα οκτώ χρόνια μέσα στο ταπεινό κελί, και η Ευφροσύνη έλαμψε σαν πολύτιμο πετράδι μέσα στην επίγεια Ιερουσαλήμ της μοναστικής αδελφότητας. Όταν αρρώστησε βαριά και κατάλαβε πως έφτανε η ώρα της ουράνιας ανάπαυσης, ζήτησε να έρθει για τελευταία φορά ο πατέρας της.

Εκείνος έτρεξε αμέσως και έπεσε δίπλα στο κρεβάτι θρηνώντας για τον αγαπημένο αδελφό που έχανε. Τότε η οσία τον κοίταξε με γαλήνη και του αποκάλυψε το μυστικό της: ήταν η Ευφροσύνη, η κόρη που έψαχνε επί τέσσερις δεκαετίες. Του ζήτησε να φροντίσει μόνος του την ταφή της και να αφιερώσει την πατρική κληρονομιά στο μοναστήρι.

Με αυτά τα λόγια παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή της στον Κύριο. Ο Παφνούτιος έπεσε αναίσθητος από τη συγκίνηση και τη θλίψη, και χρειάστηκε ο Αγαπητός να τον συνεφέρει με νερό. Όταν συνήλθε, κατάλαβε πως ο θρήνος ήταν αμαρτία για όσους κέρδισαν την αιώνια ζωή.

Μοίρασε λοιπόν την περιουσία του σε φτωχούς, εκκλησίες και μοναστήρια, και προσέφερε το υπόλοιπο στη μονή της κόρης του. Ζήτησε από τον ηγούμενο να του δώσει το κελί όπου είχε ασκητέψει η Ευφροσύνη, και εκάρη μοναχός στα ίχνη της. Έζησε εκεί δέκα ολόκληρα χρόνια με νηστεία, προσευχή και αδιάλειπτη μετάνοια, ακολουθώντας πιστά το παράδειγμα της αγίας κόρης του.

Όταν ήρθε η ώρα του, εκοιμήθη πάνω στο ίδιο ψαθί όπου είχε αναπαυθεί και η θυγατέρα του. Οι αδελφοί τον έθαψαν με τιμές δίπλα στον τάφο της οσίας, και θεσπίστηκε να εορτάζεται κάθε χρόνο η μνήμη τους από κοινού. Ένας μοναχός τυφλός από το ένα μάτι είχε πλησιάσει νωρίτερα το λείψανο της οσίας και το είχε ασπαστεί με δάκρυα.

Αμέσως άνοιξε το μάτι του και ξαναείδε το φως, και όλη η αδελφότητα δόξασε τον Θεό για το θαύμα. Η ζωή της Ευφροσύνης μας υπενθυμίζει τα λόγια του αποστόλου Παύλου, που μας καλεί να αρνηθούμε τις κοσμικές επιθυμίες και να ζήσουμε με σωφροσύνη, δικαιοσύνη και ευσέβεια. Η μνήμη πατέρα και κόρης τιμάται στις είκοσι πέντε Σεπτεμβρίου, και ξανά στις δεκαπέντε Φεβρουαρίου κάθε χρόνου.