Άγιος Αρσένιος ο Μέγας, Καθολικός της Γεωργίας

Ένας πατέρας παρέκαμψε ολόκληρη τη Σύνοδο της Εκκλησίας και ενθρόνισε μόνος του τον γιο του ως Καθολικό όλης της Γεωργίας. Λίγο αργότερα, ο γέροντας Γρηγόριος του Χαντζτά εμφανίστηκε στη σύναξη των επισκόπων και βεβαίωσε ότι αυτή η ενθρόνιση ήταν θέλημα του ίδιου του Θεού. Ο μικρός Αρσένιος καταγόταν από την περιοχή του Μεσχέτι, στη νότια Γεωργία, και ήταν ο νεότερος γιος ενός άρχοντα ονόματι Μιριάν.

Οι γονείς του, ο Μιριάν και η Κραβάια, υποδέχθηκαν κάποια ημέρα στο σπίτι τους δύο μοναχούς, τον Θεόδωρο και τον Χριστόφορο, συνοδοιπόρους του αγίου Γρηγορίου του Χαντζτά. Οι δύο πατέρες ταξίδευαν τότε προς την Αμπχαζέτι και ζήτησαν να ευλογήσουν τα παιδιά της οικογένειας. Οι γονείς έμειναν έκπληκτοι από την αρετή και την ταπείνωση των μοναχών και αποφάσισαν αμέσως να τους εμπιστευθούν τον μικρότερο γιο τους.

Έτσι, από πολύ μικρή ηλικία, ο Αρσένιος βρέθηκε κάτω από την πνευματική φροντίδα έμπειρων ασκητών, που γνώριζαν να καλλιεργούν την ψυχή ενός παιδιού. Η οικογενειακή του ευλάβεια συναντήθηκε με τη μοναστική ζωή και άνοιξε μπροστά του έναν δρόμο που οδηγούσε στην ανώτατη πνευματική ηγεσία του γεωργιανού λαού. Όταν ο άγιος Γρηγόριος επέστρεψε αργότερα από την Αμπχαζέτι προς τη μονή του, πήρε μαζί του τον μικρό Αρσένιο και έναν άλλον νεαρό, τον Εφραίμ.

Ο Εφραίμ αυτός επρόκειτο να γίνει αργότερα μεγάλος θαυματουργός και επίσκοπος της Ατσκούρι, ενώ ο Αρσένιος ήταν προορισμένος για τον θρόνο του Καθολικού. Μαζί τους ταξίδεψαν πίσω στη μονή και οι μοναχοί Θεόδωρος και Χριστόφορος, οι ίδιοι που είχαν συναντήσει την οικογένεια στο Μεσχέτι. Όταν έφτασαν στο Χαντζτά, οι αδελφοί της μονής υποδέχθηκαν τα παιδιά με βαριά δυσαρέσκεια.

Οι κανόνες του μοναστηριού απαγόρευαν αυστηρά την παρουσία νεαρών αγοριών μέσα στους ιερούς χώρους της αδελφότητας. Ο άγιος Γρηγόριος όμως βεβαίωσε τους πατέρες ότι η περίπτωση αυτή ήταν εντελώς εξαιρετική και ότι σύντομα θα φανερωνόταν το άγιο θέλημα του Θεού πάνω στα δύο παιδιά. Με αυτή τη διαβεβαίωση, εμπιστεύθηκε την ανατροφή και την παιδαγωγία τους στους έμπιστους συνοδοιπόρους του, τους ερημίτες Θεόδωρο και Χριστόφορο.

Έτσι, οι δύο μελλοντικοί ιεράρχες της Γεωργίας μεγάλωσαν με προσευχή, νηστεία και μελέτη, μέσα σε ένα κλίμα αυστηρής ασκητικής αγωγής που σφράγισε όλη τη μετέπειτα πορεία τους. Όταν ο Αρσένιος έφτασε στην κατάλληλη ηλικία, ο πατέρας του Μιριάν προχώρησε σε μια πολύ τολμηρή και προβληματική κίνηση. Παρέκαμψε εντελώς την επίσημη Σύνοδο της Εκκλησίας και ενθρόνισε μόνος του τον γιο του ως Καθολικό όλης της Γεωργίας.

Στην κίνηση αυτή τον βοήθησε μια μικρή ομάδα επισκόπων και λαϊκών, που συμφώνησαν με τη δική του πρωτοβουλία. Η ανάμειξη όμως ενός κοσμικού άρχοντα στα ζητήματα της ιεραρχίας προκάλεσε φανερή προσβολή στην Εκκλησία και σκάνδαλο στους πιστούς. Γρήγορα συγκλήθηκε εκκλησιαστική σύνοδος στο Τζαβαχέτι, για να αποφασίσει τον τρόπο αντιμετώπισης της παράτυπης ενέργειας.

Οι συνθήκες ήταν ιδιαίτερα δύσκολες, γιατί επικεφαλής της συνόδου ήταν ο επίσκοπος Ατσκούρι Εφραίμ, ο παιδικός φίλος και σύντροφος του Αρσενίου. Ο κανόνας της Εκκλησίας όμως στάθηκε πάνω από κάθε προσωπικό δεσμό και κάθε αίσθημα. Οι πατέρες αποφάσισαν να ζητήσουν από τον Αρσένιο να παραιτηθεί από το αξίωμα του Καθολικού.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή έφτασε στη σύναξη ο άγιος Γρηγόριος ο Χαντζτέλι. Με σταθερό λόγο βεβαίωσε τους αγίους πατέρες ότι η ενθρόνιση του νεαρού Αρσενίου ήταν πραγματική εκπλήρωση του αγίου θελήματος του Θεού. Με τα λόγια του αγίου Γρηγορίου, η ταραχή μέσα στη σύνοδο γρήγορα κατέπαυσε και η αγάπη μεταξύ του Εφραίμ και του Αρσενίου αποκαταστάθηκε πλήρως.

Ο νέος Καθολικός κατευθύνθηκε αμέσως στο Χαντζτά και ευλόγησε επίσημα την παλαιά εκκλησία της μονής, εκεί όπου είχε ανατραφεί. Από εκείνη τη στιγμή και μέχρι την τελευταία του ημέρα πάνω στη γη, ο άγιος Αρσένιος φώτισε τη γεωργιανή Εκκλησία και τον πιστό λαό με το θεάρεστο παράδειγμά του και τη θεϊκή αγάπη. Όμως ο μεγάλος αυτός ιεράρχης δεν τιμάται μόνο ως ποιμένας, αλλά και ως σπουδαίος ιστορικός και φιλόλογος της εποχής του.

Σε αυτόν αποδίδεται το αξιόλογο ιστορικό έργο που έχει τίτλο «Περί της Διαιρέσεως της Γεωργιανής και της Αρμενικής Εκκλησίας». Μέσα στο κείμενο αυτό, ο άγιος Αρσένιος αποδεικνύει με τη λογική και τα ιστορικά τεκμήρια κάτι πολύ σημαντικό για την παράδοσή του. Διαπιστώνει ότι η γεωργιανή Εκκλησία ακολούθησε σταθερά τον δρόμο της αληθινής χριστιανικής πίστης στο πέρασμα των αιώνων.

Αντίθετα, η αρμενική Εκκλησία απομακρύνθηκε από την ορθή πορεία, όταν αποδέχτηκε τη μονοφυσιτική αίρεση. Από τη γραφίδα του προέρχονται και ωραίοι ύμνοι. Στο εκτεταμένο συγγραφικό του έργο ανήκουν επίσης πολλοί αξιόλογοι ύμνοι και βίοι αγίων της γεωργιανής παράδοσης.

Ξεχωριστή θέση ανάμεσα σε αυτά κατέχει το έργο του «Ο Βίος και το Μαρτύριο του Αβίβου της Νεκρέσι», που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό. Πέρα όμως από τον ποιμαντικό και τον συγγραφικό του μόχθο, ο Καθολικός Αρσένιος ο Μέγας έγινε γνωστός και ως δραστήριος κτήτορας ναών. Ο ίδιος ανήγειρε τον μεγάλο καθεδρικό ναό του Τκόμπι Έρντα, σε μια απομακρυσμένη και δύσβατη ορεινή περιοχή.

Ο ναός αυτός βρισκόταν στην περιφέρεια της Ινγκουσετίας, κοντά στη σημερινή Τσετσενία, μέσα στην κοιλάδα του ποταμού Άσσα. Με αυτό τον τρόπο, η ποιμαντική του μέριμνα έφτασε ακόμα και σε λαούς και χωριά μακριά από τα γεωργιανά κέντρα. Ο άγιος Αρσένιος καθοδήγησε το ποίμνιο των γεωργιανών πιστών για είκοσι επτά ολόκληρα χρόνια, με σύνεση, σταθερότητα και πατρική αγάπη.

Όταν συμπληρώθηκε ο χρόνος της επίγειας διακονίας του, παρουσιάστηκε χαρούμενος ενώπιον του Χριστού, τον οποίο είχε υπηρετήσει με όλη του τη ζωή. Η κοίμησή του τοποθετείται στο έτος οκτακόσια ογδόντα επτά μετά τη γέννηση του Σωτήρα. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις είκοσι πέντε Σεπτεμβρίου κάθε χρόνου.