Όσιος Θεοδόσιος των Σπηλαίων του Κιέβου, ο πατέρας του ρωσικού μοναχισμού

Στα δεκατέσσερά του χρόνια έχασε τον πατέρα του και έμεινε κάτω από την αυστηρή κηδεμονία μιας δυναμικής μητέρας που τον αγαπούσε υπερβολικά. Στα είκοσι τέσσερά του έφυγε κρυφά από το πατρικό σπίτι και έλαβε το μοναχικό σχήμα από τον Όσιο Αντώνιο, στη φημισμένη μονή των Σπηλαίων του Κιέβου. Ο Όσιος Θεοδόσιος γεννήθηκε στο Βασίλεβο, ένα μικρό μέρος κοντά στο Κίεβο, και θεωρείται ο πατέρας του μοναχισμού στη Ρωσία.

Από την παιδική του ηλικία ένιωσε μέσα του μια ακαταμάχητη έλξη για την ασκητική ζωή και ζούσε με αυστηρότητα ακόμη και μέσα στο σπίτι των γονιών του. Απέφευγε τα παιχνίδια των συνομηλίκων του και ζητούσε με επιμονή από τους γονείς του να μελετά τα ιερά βιβλία. Η ευφυΐα του και ο σπάνιος ζήλος του προκαλούσαν θαυμασμό σε όσους τον γνώριζαν από κοντά.

Η μητέρα του τον επέπληττε συχνά για την κλίση του στην άσκηση, όμως εκείνος έμενε ακλόνητος στον δρόμο που είχε διαλέξει. Έπειτα από τέσσερα χρόνια εκείνη τον βρήκε και τον παρακαλούσε με δάκρυα να γυρίσει πίσω στο σπίτι. Ο Όσιος όμως την έπεισε να μείνει στο Κίεβο και να γίνει μοναχή στη μονή του Αγίου Νικολάου, στο κοιμητήριο του Άσκολντ.

Μέσα στη μονή των Σπηλαίων ο νεαρός μοναχός κοπίαζε περισσότερο από όλους και αναλάμβανε πρόθυμα και τις αγγαρείες των άλλων αδελφών. Κουβαλούσε νερό, έκοβε ξύλα, άλεθε σιτάρι και μοίραζε το αλεύρι στο κελί κάθε μοναχού με χαρά. Τις παγωμένες νύχτες ξεγύμνωνε το σώμα του και το παρέδιδε βορά στα κουνούπια και στις σκνίπες της περιοχής.

Παρά το αίμα που έτρεχε από τα τσιμπήματα, ο Όσιος συνέχιζε ήρεμα τα εργόχειρά του και έψαλλε ψαλμούς. Πήγαινε στην εκκλησία πριν από όλους και στεκόταν σε ένα σημείο μέχρι το τέλος της ακολουθίας. Άκουγε τα αναγνώσματα με ιδιαίτερη προσοχή, σαν να μιλούσε ο ίδιος ο Θεός μαζί του.

Το έτος χίλια πενήντα τέσσερα χειροτονήθηκε ιερομόναχος και τρία χρόνια αργότερα τον εξέλεξαν ηγούμενο της αδελφότητας. Η φήμη των κατορθωμάτων του τράβηξε πολλούς μοναχούς στη μονή, που σύντομα γέμισε ζωή και προσευχή. Έχτισε νέο ναό και καινούρια κελιά για να στεγάσει τους νέους αδελφούς.

Καθιέρωσε επίσης το κοινοβιακό τυπικό της μονής του Στουδίου, αντίγραφο του οποίου ζήτησε και έλαβε από την Κωνσταντινούπολη. Ως ηγούμενος ο Όσιος συνέχισε τους σκληρούς ασκητικούς αγώνες του, χωρίς να αλλάξει σε τίποτε τον τρόπο της ζωής του. Έτρωγε συνήθως μόνο ξερό ψωμί και βρασμένα χόρτα χωρίς λάδι, και περνούσε τις νύχτες του ολόκληρες στην προσευχή χωρίς ύπνο.

Οι αδελφοί διέκριναν τους κόπους του, παρότι ο ίδιος προσπαθούσε με κάθε τρόπο να τους κρύψει από τα μάτια των άλλων. Κανείς δεν τον είδε ποτέ να κοιμάται ξαπλωμένος, γιατί ξεκουραζόταν λίγο μόνο καθιστός στο κάθισμά του. Κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή αποσυρόταν σε ένα σπήλαιο κοντά στη μονή, όπου αγωνιζόταν μυστικά χωρίς μάρτυρες.

Φορούσε ένα τραχύ τρίχινο ένδυμα κατάσαρκα και έμοιαζε τόσο με ζητιάνο, ώστε κανείς δεν αναγνώριζε σε αυτόν τον γέροντα τον ξακουστό ηγούμενο. Κάποτε γυρνούσε από επίσκεψη στον μεγάλο πρίγκιπα Ιζιασλάβο και ο αμαξάς δεν τον αναγνώρισε στη διαδρομή. Του μίλησε απότομα και του ζήτησε να αλλάξουν θέσεις, για να ξεκουραστεί ο ίδιος μέσα στην άμαξα.

Ο πράος γέροντας υπάκουσε αμέσως και οδήγησε ο ίδιος τα άλογα, καθίζοντας τον υπηρέτη στη θέση του. Όταν ο αμαξάς είδε τους ευγενείς να υποκλίνονται στον ταπεινό μοναχό, φοβήθηκε πολύ, όμως ο Όσιος τον καθησύχασε με αγάπη. Στη μονή ο Όσιος δεν κρατούσε μεγάλα αποθέματα τροφίμων, γιατί στήριζε τα πάντα στη βοήθεια του Θεού.

Με τις προσευχές του εμφανίζονταν άγνωστοι ευεργέτες και πρόσφεραν στους αδελφούς όσα τους χρειάζονταν για κάθε ημέρα. Οι μεγάλοι πρίγκιπες, και ιδιαίτερα ο Ιζιασλάβος, αγαπούσαν να ακούν τις πνευματικές ομιλίες του και ζητούσαν συχνά τη συμβουλή του. Ο Όσιος δεν δίσταζε να ελέγξει τους ισχυρούς της γης, όταν αδικούσαν τους αδυνάμους και τους φτωχούς.

Έχτισε στη μονή ένα ξεχωριστό αρχονταρίκι για τους φτωχούς, όπου κάθε άνθρωπος σε ανάγκη έβρισκε φαγητό και ποτό. Κοιμήθηκε ειρηνικά εν Κυρίω το έτος χίλια εβδομήντα τέσσερα και τάφηκε στο σπήλαιο της άσκησής του. Τα λείψανά του βρέθηκαν άφθαρτα μετά από δεκαεπτά χρόνια και η Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο το έτος χίλια εκατόν οκτώ.

Τον βίο του έγραψε ο μαθητής του όσιος Νέστωρ ο Χρονογράφος μόλις τριάντα χρόνια μετά την κοίμησή του.