Όσιος Αντώνιος των Σπηλαίων του Κιέβου

Από τον μακρινό Άθωνα έφτασε στις δασωμένες όχθες του Δνείπερου, για να γίνει ο θεμελιωτής του πρώτου μεγάλου πνευματικού κέντρου της Ρωσίας. Μέσα σε μια στενή σπηλιά, χωρίς χρυσάφι και χωρίς προστάτες ισχυρούς, έστησε ένα μοναστήρι που έμελλε να φωτίσει ολόκληρο τον ρωσικό λαό. Γεννήθηκε το έτος εννιακόσια ογδόντα τρία στο Λιούμπετς, κοντά στο Τσέρνιγκοβ, και στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Αντίπας.

Από την παιδική του ηλικία είχε μέσα του βαθύ φόβο Θεού και ποθούσε διακαώς να ντυθεί το αγγελικό σχήμα. Όταν έφτασε σε ώριμη ηλικία, ξεκίνησε μακρινό οδοιπορικό και έφτασε τελικά στο Άγιον Όρος, φλεγόμενος από τον ζήλο των αγίων ασκητών. Εκεί έγινε μοναχός και ευαρέστησε τον Θεό σε κάθε πτυχή του πνευματικού του αγώνα.

Διακρίθηκε ιδιαίτερα στην ταπείνωση και στην υπακοή, ώστε όλοι οι μοναχοί χαίρονταν να βλέπουν την άγια βιοτή του. Ο ηγούμενος διέκρινε μέσα του τον μεγάλο μελλοντικό ασκητή και, με θεϊκή έμπνευση, του είπε να επιστρέψει στην πατρίδα του. Του ζήτησε να γίνει οδηγός αγιότητας για άλλους και τον έστειλε πίσω με την ευλογία του Αγίου Όρους.

Όταν γύρισε στη γη της Ρωσίας, ο Αντώνιος άρχισε να επισκέπτεται τα μοναστήρια γύρω από το Κίεβο, αναζητώντας την αυστηρή ζωή που είχε γνωρίσει στον Άθωνα. Πουθενά όμως δεν βρήκε εκείνη τη βαθιά ασκητική τάξη που τόσο ποθούσε η ψυχή του. Με τη Θεία Πρόνοια έφτασε στους λόφους του Κιέβου, εκεί όπου τα νερά του Δνείπερου περνούσαν ήρεμα.

Η δασωμένη περιοχή κοντά στο χωριό Μπερέστοβο του θύμισε αμέσως τον αγαπημένο του Άθωνα. Σε εκείνο το μέρος βρήκε μια σπηλιά που είχε σκάψει παλαιότερα ο ιερέας Ιλαρίωνας, ο μετέπειτα Μητροπολίτης Κιέβου. Ο τόπος του άρεσε πολύ και προσευχήθηκε με δάκρυα, ζητώντας από τον Κύριο να κατεβάσει εκεί την ευλογία του Όρους.

Άρχισε σκληρό αγώνα με προσευχή, νηστεία, αγρυπνία και σωματικό κόπο. Κάθε δεύτερη ή τρίτη ημέρα έτρωγε μόνο λίγο ξερό ψωμί με λίγο νερό. Πολλές φορές περνούσε ολόκληρη εβδομάδα χωρίς καθόλου τροφή.

Σύντομα άνθρωποι κάθε λογής άρχισαν να φτάνουν στον ασκητή, ζητώντας την ευλογία και τη συμβουλή του. Μερικοί από αυτούς αποφάσισαν να μείνουν κοντά του και να μοιραστούν τη ζωή της ερήμου. Ανάμεσα στους πρώτους μαθητές του ήταν ο όσιος Νίκων, που αργότερα έκειρε μοναχό τον όσιο Θεοδόσιο.

Η ενάρετη ζωή του οσίου Αντωνίου φώτισε όλη τη ρωσική γη με την ομορφιά του μοναχικού βίου. Δεχόταν με αγάπη όσους ποθούσαν να αφιερωθούν στον Χριστό και τους δίδασκε τον δρόμο της ασκήσεως. Έπειτα ζητούσε από τον όσιο Νίκωνα να τους κουρέψει μοναχούς και να τους εντάξει στη συνοδεία.

Όταν συγκεντρώθηκαν γύρω του δώδεκα μαθητές, οι αδελφοί έσκαψαν μια μεγάλη σπηλιά και έχτισαν εκεί μέσα ναό και κελιά. Ο όσιος όρισε ηγούμενο τον Βαρλαάμ και ο ίδιος αποσύρθηκε σε νέα σπηλιά, για να ζήσει βαθιά μέσα στη σιωπή. Όμως και εκεί άρχισαν να εγκαθίστανται γύρω του μοναχοί που τον αναζητούσαν.

Λίγο αργότερα έχτισε ένα μικρό ξύλινο ναό προς τιμήν της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, πάνω από τα Μακρινά Σπήλαια. Με την επιμονή του πρίγκιπα Ιζιάσλαβ, ο ηγούμενος Βαρλαάμ έφυγε για τη μονή του Δημητρίου. Με την ευλογία του οσίου Αντωνίου και τη σύμφωνη γνώμη όλης της αδελφότητας, εκλέχθηκε ηγούμενος ο πράος και ταπεινός Θεοδόσιος.

Τότε ο αριθμός των μοναχών είχε ήδη φτάσει τους εκατό άνδρες. Ο μέγας πρίγκιπας του Κιέβου παραχώρησε στους μοναχούς τον λόφο όπου έμελλε να υψωθεί ο μεγάλος ναός. Πάνω σε εκείνον τον λόφο χτίστηκε η περίφημη μονή των Σπηλαίων, με τα κελιά και τον φράκτη γύρω της.

Ο χρονογράφος σημειώνει ότι, αν και πολλά μοναστήρια χτίστηκαν από αυτοκράτορες και άρχοντες, κανένα δεν συγκρινόταν με όσα στηρίχθηκαν στις άγιες προσευχές, στα δάκρυα, στη νηστεία και στην αγρυπνία. Ο όσιος Αντώνιος δεν είχε χρυσάφι, όμως οικοδόμησε μια μονή που έγινε το πρώτο πνευματικό κέντρο της Ρωσίας. Για την αγιότητα του βίου του, ο Θεός τον δόξασε με το χάρισμα της διοράσεως και της θαυματουργίας.

Ένα τέτοιο θαύμα φανερώθηκε κατά την οικοδόμηση του μεγάλου ναού των Σπηλαίων. Η Παναγία η ίδια στάθηκε ενώπιόν του και ενώπιον του οσίου Θεοδοσίου, μέσα στον ναό των Βλαχερνών της Κωνσταντινουπόλεως. Οι δύο όσιοι μεταφέρθηκαν εκεί θαυματουργικά, χωρίς να εγκαταλείψουν τη μονή τους.

Στην Πόλη εμφανίστηκαν στη θέση τους δύο άγγελοι με τη μορφή τους. Από τα χέρια της Θεοτόκου έλαβαν χρυσάφι και ανέθεσαν το έργο σε σπουδαίους αρχιτέκτονες. Εκείνοι έφτασαν στη ρωσική γη με εντολή της Βασίλισσας των Ουρανών για να χτίσουν τον ναό.

Στην ίδια εμφάνιση η Παναγία προείπε τον επικείμενο θάνατο του οσίου Αντωνίου, που συνέβη τον επόμενο χρόνο. Με τη Θεία Πρόνοια, τα λείψανά του παραμένουν μέχρι σήμερα κρυμμένα.