Οι Άγιοι Πατέρες των Πρώτων Έξι Οικουμενικών Συνόδων

Τριακόσιοι δεκαοκτώ Πατέρες συγκεντρώθηκαν στη Νίκαια της Βιθυνίας για να αντιμετωπίσουν τη φοβερή αίρεση του Αρείου, και έδωσαν στην Εκκλησία το θεμέλιο της πίστης της. Λίγες δεκαετίες αργότερα, στην Κωνσταντινούπολη, εκατόν πενήντα Πατέρες συμπλήρωσαν τη διδασκαλία για το Άγιο Πνεύμα, καταρρίπτοντας τη διδασκαλία του Μακεδονίου. Η Εκκλησία τιμά τους Αγίους Πατέρες των πρώτων έξι Οικουμενικών Συνόδων με βαθύτατο σεβασμό και ευγνωμοσύνη.

Στο Σύμβολο της Πίστεως, που διακηρύχθηκε στην Πρώτη και τη Δεύτερη Σύνοδο, ομολογούμε την Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Οι Οικουμενικές Σύνοδοι αποτελούν την ανώτατη αυθεντία της Εκκλησίας, με τη δύναμη να λύνουν τα μεγάλα ζητήματα της εκκλησιαστικής ζωής. Σε αυτές συμμετέχουν αρχιερείς και ποιμένες από όλες τις κατά τόπους Εκκλησίες, από κάθε γωνία της οικουμένης.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζει συνολικά επτά Άγιες Οικουμενικές Συνόδους, καθεμιά από τις οποίες αντιμετώπισε συγκεκριμένη αίρεση και αποσαφήνισε καίρια σημεία της πίστεως. Η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη το έτος τριακόσια εικοσιπέντε στη Νίκαια, υπό τον Άγιο Κωνσταντίνο τον Μέγα και Ισαπόστολο. Εκεί οι Πατέρες αποκάλυψαν ομόφωνα το ομοούσιο των τριών προσώπων της Θείας φύσεως.

Η Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το έτος τριακόσια ογδόντα ένα, από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Μέγα, εναντίον της αίρεσης του Μακεδονίου. Η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος συνήλθε στην Έφεσο το έτος τετρακόσια τριάντα ένα, υπό τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Νεότερο, εναντίον της πλάνης του Νεστορίου. Διακόσιοι θεοφόροι Πατέρες ανέπτυξαν τη διδασκαλία ότι ένας είναι ο Χριστός, ο σαρκωθείς Υιός του Θεού.

Ομολόγησαν επίσης την αειπάρθενο Μαρία ως αληθινή Θεοτόκο, αυτήν που τον γέννησε ασπόρως. Η Τέταρτη Οικουμενική Σύνοδος συγκροτήθηκε στη Χαλκηδόνα το έτος τετρακόσια πενήντα ένα, εναντίον της αίρεσης των Μονοφυσιτών, υπό τον αυτοκράτορα Μαρκιανό. Εξακόσιοι τριάντα Πατέρες αποφάσισαν ότι ο εις Χριστός, ο Υιός του Θεού, πρέπει να δοξάζεται σε δύο φύσεις, ενωμένες ασυγχύτως και αδιαιρέτως.

Η Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη στην Κωνσταντινούπολη το έτος πεντακόσια πενήντα τρία, υπό τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό τον Μέγα. Ασχολήθηκε με τα λεγόμενα Τρία Κεφάλαια και αναθεμάτισε τον Θεόδωρο Μοψουεστίας, τον δάσκαλο του Νεστορίου, καθώς και τον Ωριγένη με τους οπαδούς της μετεμψυχώσεως. Έτσι περιφρουρήθηκε η αλήθεια της αναστάσεως των νεκρών απέναντι σε ελληνίζουσες φιλοσοφικές πλάνες.

Η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος συνήλθε στην Κωνσταντινούπολη κατά τα έτη εξακόσια ογδόντα έως εξακόσια ογδόντα ένα, υπό τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πωγωνάτο. Εκατόν εβδομήντα Πατέρες αντιμετώπισαν την αίρεση των Μονοθελητών και δίδαξαν ότι στον Ιησού Χριστό υπάρχουν δύο φυσικά θελήματα και δύο φυσικές ενέργειες, η θεία και η ανθρώπινη. Η Έβδομη Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε στη Νίκαια το έτος επτακόσια ογδόντα επτά, υπό τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο και τη μητέρα του Ειρήνη, εναντίον της αίρεσης των εικονομάχων.

Το γεγονός ότι η Έβδομη Σύνοδος δεν συμπεριλαμβάνεται στη σημερινή κοινή μνήμη μαρτυρεί την αρχαιότητα της σημερινής εορτής της Εκκλησίας. Η Εκκλησία τιμά τους Αγίους Πατέρες των Οικουμενικών Συνόδων, διότι ο Χριστός τους ανέδειξε ως φωστήρες πάνω στη γη, οδηγούς προς την αληθινή πίστη. Ντυμένοι με το ένδυμα της αληθείας, οι Πατέρες θεμελίωσαν μία πίστη για την Εκκλησία, βασισμένη στο κήρυγμα των αποστόλων.

Οι Οικουμενικές Σύνοδοι, οδηγημένες από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και δεκτές από τη συνείδηση της Εκκλησίας, αποτελούν αλάθητη φωνή και αυθεντία στα δογματικά ζητήματα. Οι συνοδικές αποφάσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας ξεκινούν πάντοτε με τον αποστολικό λόγο: έδοξε τω Αγίω Πνεύματι και ημίν. Οι Σύνοδοι συγκαλούνταν για συγκεκριμένο λόγο, για να αντιμετωπίσουν αιρέσεις και να αποσαφηνίσουν τη διδασκαλία της Εκκλησίας.

Το Άγιο Πνεύμα αποκαλύπτει βαθμιαία τα δόγματα στη συνοδική συνείδηση της Εκκλησίας, τόσο όσο χρειάζεται για τη σωτηρία του λαού του Θεού. Σύμφωνα με τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, η Εκκλησία δεν φανερώνει τα πάντα βιαστικά και απερίσκεπτα, αλλά ούτε κρύβει τίποτε από την αλήθεια. Στις κρίσιμες στιγμές της ιστορίας, οι Σύνοδοι διατύπωσαν δογματικούς όρους, σαν ασφαλή όρια στον πνευματικό αγώνα για την καθαρότητα της Ορθοδοξίας.

Αυτός ο αγώνας θα διαρκέσει μέχρι να φτάσουν όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού. Στους νέους αγώνες κατά των αιρέσεων, η Εκκλησία δεν εγκαταλείπει τα παλιά της δόγματα ούτε τα αντικαθιστά με νέες διατυπώσεις. Οι δογματικοί όροι των Οικουμενικών Συνόδων δεν χρειάζεται ποτέ να υπερβληθούν, διότι μένουν πάντοτε σύγχρονοι με τη ζωντανή Παράδοση.

Έτσι η πίστη παραμένει εδραία και ακλόνητη μέσα στους αιώνες. Ο Πρώτος Κανόνας της εν Τρούλλω Συνόδου, που συνήλθε το έτος εξακόσια ενενήντα δύο, συνοψίζει τη δογματική θεολογία των πρώτων έξι Οικουμενικών Συνόδων. Σε αυτόν τον κανόνα η Εκκλησία διακηρύσσει ότι η πίστη έχει δοξαστεί μέσα από άνδρες που υπήρξαν φωστήρες στον κόσμο, προσκολλημένοι στον Λόγο της Ζωής.

Όσους εκείνοι απέρριψαν και αναθεμάτισαν, τους αποκηρύσσει και τους αναθεματίζει και η Εκκλησία, ως εχθρούς της αλήθειας. Όποιος δεν δέχεται και δεν διδάσκει τα ευσεβή δόγματα των Πατέρων, βρίσκεται έξω από το σώμα της Εκκλησίας. Πέρα από τη δογματική τους διακονία, οι Άγιοι Πατέρες κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια για την εδραίωση της εκκλησιαστικής τάξεως και πειθαρχίας.

Οι κατά τόπους Σύνοδοι θέσπιζαν κανόνες σύμφωνα με τις συνθήκες κάθε εποχής, διαφέροντας μεταξύ τους σε επιμέρους λεπτομέρειες. Η οικουμενική ενότητα της Εκκλησίας απαιτούσε ενότητα και στην κανονική πράξη, μέσα από συνοδική επικύρωση από τους Πατέρες των μεγάλων Συνόδων. Έτσι η Εκκλησία δέχτηκε είκοσι κανόνες από την Πρώτη, επτά από τη Δεύτερη, οκτώ από την Τρίτη και τριάντα από την Τέταρτη Οικουμενική Σύνοδο, οικοδομώντας ένα στέρεο κανονικό θεμέλιο.

Η Πέμπτη και η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος ασχολήθηκαν αποκλειστικά με δογματικά ζητήματα και δεν άφησαν πειθαρχικούς κανόνες. Για να συγκεντρωθούν σε ενιαίο σώμα οι κανόνες των ετών τετρακόσια πενήντα ένα έως εξακόσια ογδόντα, συνεκλήθη ειδική Σύνοδος το έτος εξακόσια ενενήντα δύο. Η Σύνοδος αυτή πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του αυτοκρατορικού παλατιού που λεγόταν τρούλλος, και έτσι ονομάστηκε εν Τρούλλω.

Λέγεται και Πενθέκτη, διότι συμπλήρωσε το έργο της Πέμπτης και της Έκτης Συνόδου, ως άμεση συνέχεια του ίδιου συνοδικού πνεύματος. Η εν Τρούλλω Σύνοδος εξέδωσε εκατόν δύο κανόνες, περισσότερους από όλες τις Οικουμενικές Συνόδους μαζί, και κατέχει τεράστια θέση στην κανονική θεολογία. Οι Πατέρες της κατάρτισαν τον βασικό κανονικό κώδικα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αποδεχόμενοι κατά σειρά τους κανόνες των Αποστόλων, των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων και των αγίων Πατέρων.

Διακήρυξαν ότι κανείς δεν επιτρέπεται να αλλοιώσει ή να ακυρώσει αυτούς τους κανόνες, ούτε να προσθέσει άλλους με νόθο επιγραφή. Έτσι σφραγίστηκε η κανονική παρακαταθήκη της Εκκλησίας για όλους τους μετέπειτα αιώνες, ως αδιαπραγμάτευτο πνευματικό θεμέλιο. Οι εκκλησιαστικοί κανόνες, αγιασμένοι από την αυθεντία των πρώτων έξι Οικουμενικών Συνόδων, μαζί με τους κανόνες της Έβδομης Συνόδου του έτους επτακόσια ογδόντα επτά, αποτελούν τον στέρεο πυρήνα της κανονικής παράδοσης.

Σε αυτούς προστέθηκαν αργότερα οι κανόνες των Συνόδων της Κωνσταντινουπόλεως των ετών οκτακόσια εξήντα ένα και οκτακόσια εβδομήντα εννέα, υπό τον άγιο Πατριάρχη Φώτιο τον Μέγα. Όλα αυτά τα κείμενα συγκροτούν τη βάση του λεγόμενου Πηδαλίου, του κανονικού κώδικα που είναι γνωστός ως Σύνταγμα ή Νομοκάνων σε δεκατέσσερις τίτλους. Στον θησαυρό της χάριτος εκφράζεται η κανονική νόρμα, η σύνδεση με κάθε εποχή και ένας οδηγός για όλες τις κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες.

Οι νέες ιστορικές συνθήκες μπορούν να αλλάξουν κάποιες εξωτερικές πτυχές της εκκλησιαστικής ζωής, χωρίς όμως να θίγουν την ουσία. Έτσι γίνεται απαραίτητη η δημιουργική κανονική δραστηριότητα μέσα στη συνοδική σκέψη της Εκκλησίας, για να εναρμονίζονται οι κανόνες με τα νέα δεδομένα. Σε κάθε ανάγκη ερμηνείας, εφαρμογής ή ανάπτυξης ενός κανόνα, η Εκκλησία στρέφεται ξανά και ξανά στην αιώνια κληρονομιά των Οικουμενικών Συνόδων, στον ανεξάντλητο θησαυρό των δογματικών και κανονικών αληθειών της πίστεως.