Ο Άγιος Επιφάνιος της Κύπρου

Ένας δωδεκάχρονος Εβραιόπουλος είδε κάποτε έναν μοναχό να βγάζει τα ρούχα του για να ντύσει έναν πεινασμένο ζητιάνο. Εκείνη η στιγμή της απέραντης ευσπλαχνίας άναψε μέσα του τη φλόγα για τον Χριστό και άλλαξε ολόκληρη τη ζωή του. Ο μικρός Επιφάνιος γεννήθηκε γύρω στα τριακόσια δέκα στο χωριό Βησανδούκη της Φοινίκης από φτωχούς Εβραίους αγρότες.

Είχε μια μικρότερη αδελφή, την Καλλιτρόπη, και έμεινε ορφανός από πατέρα σε ηλικία δέκα ετών. Η μάνα του πάλευε σκληρά να θρέψει τα δύο παιδιά της με τη δουλειά των χεριών της. Μια μέρα τον έστειλε στην αγορά να πουλήσει έναν ατίθασο γάιδαρο για να αγοράσει ψωμί.

Στον δρόμο της επιστροφής συνάντησε τον χριστιανό Κλεόβιο, που με το σημείο του σταυρού τον θεράπευσε από μια άσχημη πτώση. Αργότερα ένας πλούσιος Εβραίος δάσκαλος, ο Τρύφων, τον υιοθέτησε και τον μόρφωσε στα ιερά βιβλία. Όταν πέθαναν όλοι οι δικοί του, ο νεαρός Επιφάνιος έμεινε μόνος κληρονόμος μιας μεγάλης περιουσίας μαζί με την αδελφή του.

Η συνάντηση με τον μοναχό Λουκιανό άλλαξε τη μοίρα του οριστικά και αμετάκλητα. Βαπτίστηκε μαζί με την αδελφή του από τον τοπικό επίσκοπο και με τα χρήματα της κληρονομιάς προίκισε την Καλλιτρόπη και μοίρασε όλο το υπόλοιπο στους φτωχούς. Κράτησε μόνο τετρακόσια χρυσά νομίσματα για να αγοράζει θεία βιβλία.

Σε ηλικία είκοσι έξι ετών μπήκε στο μοναστήρι του Λουκιανού και τέθηκε υπό την πνευματική καθοδήγηση του οσίου Ιλαρίωνος. Εκείνος ήταν νέος στην ηλικία αλλά τέλειος στις αρετές και κοσμημένος με χάρισμα θαυματουργίας. Ο Επιφάνιος μιμήθηκε την αυστηρότατη νηστεία του δασκάλου του και έμαθε να γράφει και να διαβάζει ελληνικά βιβλία.

Σύντομα ο Κύριος του χάρισε το δώρο των θαυμάτων. Όταν κάποτε διψασμένοι ταξιδιώτες έφτασαν στο μοναστήρι, μετέτρεψε το κρασί τους σε νερό για να πιουν και τα ζώα τους. Το θαύμα έγινε γνωστό και η ταπεινοφροσύνη τον έκανε να φύγει κρυφά στην έρημο Σπανίδριο, όπου τρεφόταν με χόρτα του αγρού.

Στην έρημο τον συνάντησαν σαράντα Σαρακηνοί ληστές που τον περιγέλασαν με μεγάλη αγριότητα. Ο πιο σκληρός από αυτούς ήταν μονόφθαλμος και ύψωσε το σπαθί για να τον χτυπήσει. Εκείνη τη στιγμή το χαμένο μάτι του άνοιξε ξαφνικά και είδε το φως.

Οι ληστές τον πήραν μαζί τους σαν θεό για τρεις ολόκληρους μήνες και εκείνος τους δίδασκε τον αληθινό Θεό. Ένας από αυτούς πίστεψε, βαπτίστηκε με το όνομα Ιωάννης και έγινε πιστός μαθητής του ως τον θάνατό του. Αργότερα ο άγιος έδιωξε ένα δαιμόνιο από έναν νέο και το πονηρό πνεύμα μπήκε στην κόρη του βασιλιά της Περσίας.

Οι Πέρσες τον αναζήτησαν και τον έφεραν με δυσκολία στο παλάτι. Με τρία σημεία του σταυρού η κόρη ελευθερώθηκε εντελώς. Ο βασιλιάς θέλησε να του χαρίσει χρυσάφι και πετράδια, όμως ο ακτήμων μοναχός αρνήθηκε.

Έμεινε δέκα ημέρες διδάσκοντας την πίστη και ανέστησε νεκρό στον δρόμο της επιστροφής. Στην ερημιά της Σπανιδρίου ο Κύριος ανέβλυσε για χάρη του πηγή νερού μέσα από την ξερή γη, όπως άλλοτε για τον Μωυσή. Σιγά σιγά συγκεντρώθηκαν γύρω του πενήντα μοναχοί και δημιουργήθηκε ένα ολόκληρο μοναστήρι με αυστηρότατο τυπικό.

Ένας από τους μαθητές του ήταν ο Κάλλιστος, γιος του ρωμαίου επάρχου, που γιατρεύτηκε από δαιμόνιο μέσα από όνειρο. Ο άγιος γνώρισε και τον Μέγα Ιλαρίωνα στην Κύπρο και πέρασε μεγάλο μέρος της Παλαιστίνης και της Αιγύπτου. Στη Θηβαΐδα συνάντησε τον αιρετικό Ιέρακα που δίδασκε ότι τα σώματα δεν θα αναστηθούν.

Με τον λόγο του τον έκανε άφωνο, ώσπου εκείνος μετανόησε και ομολόγησε την αλήθεια. Στην Αλεξάνδρεια οδήγησε στη βάπτιση τον Εβραίο νομοδιδάσκαλο Ακύλα. Ο Παφνούτιος, μαθητής του Μεγάλου Αντωνίου, του προφήτευσε ότι θα γινόταν επίσκοπος στο νησί της Κύπρου.

Ο Επιφάνιος αρνιόταν κάθε τιμή και έφευγε από κάθε δόξα ανθρώπων με ταπείνωση και σιωπή. Η προφητεία εκπληρώθηκε με τρόπο θαυμαστό και αναπάντεχο. Όταν ο επίσκοπος της Σαλαμίνας Γελάσιος πέθανε, οι ιεράρχες της Κύπρου συγκεντρώθηκαν για να εκλέξουν διάδοχο.

Ο γέροντας επίσκοπος των Κυθήρων Παππίος, που είχε ομολογήσει τον Χριστό σε πενήντα χρόνια αρχιεροσύνης, δέχτηκε αποκάλυψη από τον Θεό. Άκουσε φωνή που του έλεγε να βγει στην αγορά και να βρει έναν μοναχό που αγόραζε σταφύλια και έμοιαζε με τον προφήτη Ελισσαίο. Εκείνη ακριβώς την ώρα ο Επιφάνιος έφτασε στη Σαλαμίνα μετά από τρομερή θαλασσοταραχή που τον είχε εμποδίσει να ταξιδέψει στην Ασκάλωνα.

Ζήτησε από τους μαθητές του να αγοράσουν σταφύλια για τον δρόμο και έπεσε αμέσως στα μάτια των επισκόπων. Ο Παππίος του φανέρωσε την αποκάλυψη και ο άγιος υποτάχθηκε στο θέλημα του Θεού με δάκρυα. Χειροτονήθηκε αρχιεπίσκοπος της Κωνσταντίας το τριακόσια εξήντα επτά.

Ποίμανε με αγάπη το λογικό ποίμνιο και βοήθησε με γενναιότητα τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους. Πολλά θαύματα συνόδευσαν την αρχιερατική του διακονία στο νησί της Κύπρου. Ανάστησε τον νεκρό γιο του ειδωλολάτρη Συνεσίου και οδήγησε στη βάπτιση όλη την οικογένεια.

Με χρήματα και θαύματα έκτισε μεγάλη και ωραιότατη πέτρινη εκκλησία στη Σαλαμίνα. Σε χρόνια φοβερής πείνας στο νησί άκουσε φωνή του Θεού και βρήκε χρυσάφι μέσα στο σφραγισμένο ειδωλείο του Δία. Με αυτό αγόρασε σιτάρι από τον σκληρόκαρδο Φαυστινιανό και έθρεψε τους φτωχούς.

Στα Ιεροσόλυμα δίδαξε με τρόπο σκληρό αλλά σωτήριο τον φιλάργυρο επίσκοπο Ιωάννη, που τύφλωσε προσωρινά για να διορθωθεί. Είχε επίσης το σπάνιο χάρισμα να βλέπει την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος επάνω στα Τίμια Δώρα κατά τη Θεία Λειτουργία. Μια φορά δεν είδε τη γνωστή θεοφάνεια και διέκρινε αμέσως ότι αιτία ήταν ένας ριπιδιοφόρος διάκονος.

Από τότε χειροτονούσε μόνο ευλαβείς μοναχούς και άμεμπτους χήρους κληρικούς. Στη Ρώμη και στην Κωνσταντινούπολη θεράπευσε την κόρη του Θεοδοσίου και βάπτισε τους πρίγκιπες Αρκάδιο και Ονώριο. Στο τέλος της ζωής του βρέθηκε σε δύσκολη δοκιμασία από τη βασίλισσα Ευδοξία και τον πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόφιλο.

Τον προσκάλεσαν στην Κωνσταντινούπολη για να συμμετάσχει στη σύνοδο εναντίον του ιερού Χρυσοστόμου. Πίστεψε στην αρχή τα ψέματα ότι ο μεγάλος ιεράρχης ήταν αιρετικός και υποστηρικτής του Ωριγένη. Όταν συνάντησε τη βασίλισσα και κατάλαβε ότι την κινούσε μόνο μνησικακία και θυμός, αρνήθηκε σταθερά να γίνει συνεργός στην άδικη καταδίκη.

Αντάλλαξε με τον Χρυσόστομο δύο προφητικές επιστολές. Ο ένας προφήτευσε στον άλλον ότι δεν θα ξαναέβλεπε τον θρόνο του και ο άλλος ότι δεν θα έφτανε στον τόπο της εξορίας του. Και τα δύο εκπληρώθηκαν με ακρίβεια.

Στο πλοίο της επιστροφής αισθάνθηκε το τέλος του να πλησιάζει και έδωσε στους μαθητές του τις τελευταίες πνευματικές παραγγελίες. Τους συμβούλεψε να μην αγαπούν τα υλικά αγαθά και να φυλάγονται από τις αιρέσεις και τα πάθη. Παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο στις δώδεκα Μαΐου του τετρακοσίου τρία και ετάφη στη Σαλαμίνα μέσα στον ναό που είχε ο ίδιος ανεγείρει.