Όσιοι Απόστολος και Θεοχάρης οι αυτάδελφοι της Άρτας

Δύο αδέλφια από την Άρτα κράτησαν την πόλη όρθια όταν η πανώλη σκόρπιζε θάνατο, κλεισμένοι μέρα και νύχτα στο μικρό ασκηταριό τους προσευχόμενοι. Ο ένας από αυτούς, ο Θεοχάρης, υπήρξε δάσκαλος του Νικολάου Σκουφά, του αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας. Έζησαν στα τέλη του δέκατου όγδοου και στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, σε χρόνια δύσκολα για ολόκληρο το γένος μας.

Γεννήθηκαν στην πόλη της Άρτας από τον ευσεβή ιερέα Γεώργιο Ντούια, εφημέριο του ναού της Αγίας Σοφίας, και την ενάρετη πρεσβυτέρα Φωτεινή. Οι γονείς απέκτησαν τρία αγόρια, τον Θεοχάρη, τον Απόστολο και τον Κωνσταντίνο, και τα ανάθρεψαν με παιδεία και νουθεσία Κυρίου. Φρόντισαν πρώτα να γίνουν άνθρωποι του Θεού και έπειτα μερίμνησαν για την καλύτερη μόρφωση που μπορούσε να προσφέρει η πόλη.

Ο μεγαλύτερος Θεοχάρης, που γεννήθηκε γύρω στα χίλια επτακόσια εξήντα, φοίτησε στη φημισμένη σχολή Μανολάκη Καστοριώτη της Άρτας. Δάσκαλός του εκεί στάθηκε ο Δημήτριος Οικονομόπουλος Βενδραμής από το Μεσολόγγι, σπουδαίος ιεροψάλτης και λόγιος της εποχής. Ο νεαρός μαθητής δίδασκε με τη ζωή του τους συμμαθητές του και πολλοί από αυτούς οδηγήθηκαν στην ιεροσύνη ή τη μοναχική πολιτεία.

Τον μικρότερο και απλό στην ψυχή Απόστολο ανέλαβε προσωπικά ο πατέρας του να τον διδάξει τα γράμματα και την πίστη. Τα δύο αδέλφια αγαπούσαν με ξεχωριστό τρόπο τη λατρευτική ζωή και διακονούσαν με ταπείνωση τον ιερέα πατέρα τους στα λειτουργικά καθήκοντα. Ολόκληρη η οικογένεια αποτελούσε πηγή αγάπης και προσφοράς προς τους ενορίτες, υλικής και πνευματικής μαζί.

Η καρδιά του ευλαβέστατου ιερέα σκιρτούσε στη σκέψη να δει τους δύο γιους του λειτουργούς στο άγιο θυσιαστήριο. Πλήρωσε μάλιστα τα εμβατίκια στη Μητρόπολη Άρτης, ώστε να χειροτονηθούν τα παιδιά του ιερείς στον ναό της Αγίας Σοφίας. Η απάντηση όμως των σοφών νέων ήταν σταθερή και ταπεινή, ζητούσαν υπομονή και εμπιστοσύνη στο θέλημα του Θεού.

Έβλεπαν το ύψος και το μεγαλείο της Ιερωσύνης του Χριστού και απέφευγαν με δέος τη μεγάλη αυτή τιμή. Ο πατέρας επιθυμούσε ο Θεοχάρης να νυμφευθεί πρώτα και έπειτα να ιερωθεί, αλλά ο Θεός είχε αλλιώς οικονομήσει τη ζωή του. Ο πρωτότοκος γιος είχε ήδη στραφεί προς το αγγελικό πολίτευμα της ασκήσεως και της μοναχικής πορείας.

Απαντούσε με σεβασμό ότι θα έπραττε όσα θα τον φώτιζε η Θεία Πρόνοια, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη ηλικία και ωριμότητα. Όταν τελείωσε τις σπουδές του ο Θεοχάρης, η οικογένεια δοκιμάστηκε με την κοίμηση των δύο γονέων, του ιερέα Γεωργίου και της πρεσβυτέρας Φωτεινής. Έφυγαν ειρηνικοί από τον κόσμο τούτο, αφήνοντας πίσω την πιο πολύτιμη κληρονομιά, τη γνήσια πίστη και την αγία ζωή τους.

Τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια ανέλαβαν τον μικρότερο Κωνσταντίνο και φρόντισαν να αποκατασταθεί με γάμο, όταν έφτασε στην κατάλληλη ηλικία. Από την ένωσή του με τη Σωσάννη απέκτησε δύο γιους, τον Γεώργιο και τον Θεοχάρη, που χάρισαν συνέχεια στο γένος. Αφού παρέδωσαν το πατρικό σπίτι στον Κωνσταντίνο, οι δύο όσιοι αποσύρθηκαν σε ένα μικρό σπιτάκι κοντά στον ναό της Αγίας Σοφίας.

Απαρνήθηκαν τα εγκόσμια και ρίχτηκαν με γενναιότητα στους ασκητικούς αγώνες της αδιάλειπτης προσευχής. Η μελέτη του λόγου του Θεού, η ολονύκτια στάση, η νηστεία και η εγκράτεια αποτελούσαν την καθημερινή τους πράξη. Η τροφή τους ήταν λιτότατη, ψωμί και νερό μετά τη δύση του ηλίου, και σπάνια λίγα φρούτα για ενίσχυση.

Ο πρώτος βιογράφος τους, αρχιμανδρίτης Κωνστάντιος, αναφέρει ότι το ψωμί το φύλαγαν σε πήλινο σκεύος με στενότατο άνοιγμα. Όταν ευσεβείς χριστιανοί τους έφερναν φαγητά, αυτοί τα δέχονταν μόνο για να τα μοιράσουν στους πτωχούς συνανθρώπους τους. Παρόλο που δεν είχαν λάβει μοναχικό σχήμα, τηρούσαν με ακρίβεια τον κανόνα του μεγαλόσχημου μοναχού στο μικρό κελλί τους.

Κοινωνούσαν των αχράντων μυστηρίων μία φορά την εβδομάδα και ακολουθούσαν το παράδειγμα των πατέρων της εποχής τους. Το πνεύμα του αγίου Κοσμά του Αιτωλού πέρασε μέσα τους και τους ενέπνευσε στη διακονία προς τον λαό του Θεού. Έβγαιναν από το σπιτάκι τους μόνο όταν η αγάπη προς τον πλησίον τους καλούσε σε προσφορά και διδαχή.

Ο Θεοχάρης δίδασκε τα πρώτα γράμματα στα παιδιά της Άρτας στο εκκλησάκι της Παναγίας της Κασσοπίτρας μέχρι το χίλια οκτακόσια δεκαοκτώ. Δεν τους μετέδιδε στείρες γνώσεις, αλλά έπλαθε τις ψυχές τους με το καθάριο νερό της πίστεως και του Ευαγγελίου. Άναβε μέσα τους την αγάπη προς τη σκλαβωμένη πατρίδα, σε καιρούς που το γένος ανέμενε την ώρα της λευτεριάς.

Δεν είναι τυχαίο ότι από τον δάσκαλο αυτόν βγήκε ο σπουδαίος μαθητής Νικόλαος Σκουφάς, αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας. Από το Κομπότι της Άρτας εκείνος ο φλογερός νέος άκουσε τα πρώτα μαθήματα ελευθερίας και πίστεως κοντά στον όσιο. Σπουδαίο υπήρξε επίσης το έργο του Θεοχάρη με τις θεόπνευστες ομιλίες του στο μονύδριο των Αγίων Αναργύρων.

Ο όσιος Θεοχάρης προσέφερε αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες του στη Μητρόπολη Άρτης, όταν αρχιερατικός επίτροπος ήταν ο ηγούμενος Βενέδικτος της μονής Θεοτοκίου. Ο Βενέδικτος εκτίμησε τη μεγάλη και αγία προσωπικότητά του και τον κάλεσε να εργαστεί δίπλα του ως γραμματέας. Ο Θεοχάρης δεν παραπονέθηκε ποτέ για τον κόπο της δουλειάς, αρνούνταν όμως να αναμειχθεί σε υποθέσεις διαζυγίου, αφορισμού ή τιμωρίας ιερέων.

Η αγία ψυχή του δεν άντεχε τέτοιες υποθέσεις και κατέφευγε στο κελλί του για την προσευχή του Ιησού και τις μετάνοιες. Τελικά ο Βενέδικτος κατάλαβε ότι ο όσιος δεν ήταν για τέτοια διακονία και τον απάλλαξε από τα καθήκοντά του. Συνοδοιπόρος του σε όλη αυτή την ασκητική πορεία στάθηκε ο αδελφός του Απόστολος, σύντροφος κατά σάρκα και κατά πνεύμα.

Μόνο ο Απόστολος έβγαινε για τα αναγκαία ψώνια και για να καλλιεργήσει το μικρό αμπέλι που είχαν κοντά στο ασκηταριό. Είχαν δύο πήλινες στάμνες για νερό και τη νύχτα έπαιρναν τη μία από το πηγάδι, αποφεύγοντας τη συνάντηση με τις γυναίκες. Αγαπούσαν την ησυχία και την προσευχή, και αυτή την αγάπη τη μετέφρασαν σε δύναμη για τους συμπολίτες τους.

Όταν η πανώλη χτύπησε την Άρτα, στις δύο Μαΐου του χίλια οκτακόσια δεκαέξι και αργότερα το χίλια οκτακόσια εικοσιτρία, στάθηκαν στήριγμα του λαού. Οι δύο αδελφοί δεν απομακρύνθηκαν από την πόλη στις μέρες του θανατικού, αλλά παρέμειναν κλεισμένοι στο ερημητήριό τους προσευχόμενοι ακατάπαυστα. Ο Θεός, διά πρεσβειών του αγίου Βησσαρίωνος, του οποίου την κάρα λιτάνευσαν οι Αρτηνοί, απομάκρυνε τελικά τη μάστιγα από την πόλη.

Με τη στάση τους αυτή έδωσαν δύναμη και κουράγιο στους κατοίκους, που τους τιμούσαν πλέον με βαθύτατο σεβασμό. Όταν πλησίαζε το τέλος, ο Θεοχάρης προγνώρισε την ώρα του και ζήτησε από τον αδελφό του να καλέσει ιερέα. Κοινώνησε για τελευταία φορά τα Άχραντα Μυστήρια τη δωδεκάτη μεσημβρινή ώρα της Μεγάλης Παρασκευής με ιδιαίτερη ευλάβεια.

Έπειτα έδωσε τις τελευταίες οδηγίες στον απλό και ακέραιο στην ψυχή Απόστολο, ζητώντας του να συνεχίσει την ίδια φιλόθεη ζωή. Επιθυμούσε να ενταφιαστεί στον ναό των Αγίων Αναργύρων και να μη γίνει ποτέ ανακομιδή των λειψάνων του. Δώρισε το σπιτάκι του στον ναό της Αγίας Σοφίας, όπου είχε ζήσει τις πρώτες πνευματικές εμπειρίες κοντά στον πατέρα του.

Η κοίμησή του τη Μεγάλη Παρασκευή του χίλια οκτακόσια εικοσιοκτώ προκάλεσε βαθιά οδύνη στον λαό της Άρτας. Όλοι έτρεξαν στην εξόδιο ακολουθία, όπου χοροστάτησε ο σεβασμιώτατος μητροπολίτης Άρτης Νεόφυτος. Ο Νεόφυτος εκφώνησε λόγο απλό και συγκινητικό, αναφέροντας τις αρετές και την ασκητική ζωή του οσίου Θεοχάρους.

Προέτρεψε τους πιστούς να μιμηθούν τον τρόπο του και ευχήθηκε στον εαυτό του να αξιωθεί τέτοιας ευλογημένης ημέρας. Πραγματικά την επόμενη χρονιά, τη Μεγάλη Παρασκευή του χίλια οκτακόσια εικοσιεννέα, εξεδήμησε προς Κύριον και ο σεμνός αυτός ιεράρχης. Κατά τη νεκρική πομπή συνέβησαν εξαίσια θαύματα, καθώς οι σβησμένες λαμπάδες του νεκροκρέβατου άναψαν από μόνες τους.

Άρρητη ευωδία σκόρπισε το άγιο σκήνωμα, πλημμυρίζοντας τον ναό των Αγίων Αναργύρων και το μικρό σπιτάκι του οσίου. Άλλη μαρτυρία αναφέρει ότι κατά την ακολουθία άναψαν αυτόματα τα κεριά του πολυελαίου, πιστοποιώντας από τον Θεό την αγία ζωή του. Ο όσιος ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο των Αγίων Αναργύρων, μπροστά από την είσοδο της νότιας πλευράς του ιερού ναού.

Κατά το χίλια οκτακόσια εξήντα έξι ο ηγούμενος Κορνήλιος ανακαίνισε το μονύδριο και βρήκε κρυμμένη την χαριτόβρυτη κάρα του. Σεβόμενος την επιθυμία του οσίου, την κάλυψε όπως αρχικά ήταν, και ο τόπος της ταφής παραμένει μέχρι σήμερα ανέγγιχτος. Ο Απόστολος συνέχισε να ζει σύμφωνα με τις υποθήκες του μεγαλύτερου αδελφού του, μοναχικά και φιλάνθρωπα.

Καθημερινά συμπαραστεκόταν στους πάσχοντες συνανθρώπους και η ελεημοσύνη του προς όλους ήταν υποδειγματική και ακατάπαυστη. Κοντά του οι κατατρεγμένοι, τα ορφανά και οι φτωχοί της πόλεως έβρισκαν παρηγοριά, στοργή και ελπίδα. Δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια έζησε μετά την κοίμηση του αυταδέλφου του Θεοχάρη, κοντά στον άλλο αδελφό τους Κωνσταντίνο.

Όταν προαισθάνθηκε το τέλος του, παρακάλεσε τον αδελφό να ταφεί χωρίς τιμές στο κοιμητήριο της Αγίας Σοφίας. Παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο κατά το έτος χίλια οκτακόσια σαράντα πέντε, και ενταφιάστηκε πίσω από το ιερό Βήμα του ναού. Τρεις ημέρες μετά την ταφή, ευσεβείς γυναίκες πήγαν να καλλωπίσουν τον τάφο και αντίκρισαν ένα απρόσμενο θέαμα.

Είχε φυτρώσει στο μέσον του τάφου ένα πρωτοφανές θαυμάσιο άνθος που εξέπεμπε άρρητη ευωδία προς όλους. Το γεγονός αυτό φανέρωσε από τον Θεό την αγιότητα του οσίου Αποστόλου και βεβαίωσε την πνευματική αξία του. Η μνήμη των δύο αυταδέλφων παρέμεινε ανεξάλειπτη στους κατοίκους της πόλεως της Άρτας από την ίδια την ημέρα της κοιμήσεώς τους.

Με τις ενέργειες του αείμνηστου ιερέως Σταύρου Παπαχρήστου καθιερώθηκε επίσημα ο εορτασμός τους από την τοπική Εκκλησία. Σήμερα η μνήμη τους τελείται πάνδημα και μεγαλόπρεπα την Κυριακή των Μυροφόρων στον ιερό ναό της Αγίας Σοφίας Άρτας.