Αγαθόπους και Θεόδουλος, οι Μάρτυρες της Θεσσαλονίκης

Ένα δαχτυλίδι με τον Σταυρό εμφανίστηκε θαυμαστά στο χέρι του νεαρού Θεοδούλου μέσα στον ύπνο του, και με αυτό θεράπευε αρρώστους και οδηγούσε ειδωλολάτρες στον Χριστό. Δίπλα του στεκόταν ο γέροντας διάκονος Αγαθόπους, που μαζί κήρυτταν άφοβα το Ευαγγέλιο μέσα στη μανία του διωγμού του Διοκλητιανού. Οι δύο αυτοί κληρικοί ζούσαν στη Θεσσαλονίκη και υπηρετούσαν με αφοσίωση την Εκκλησία του Χριστού.

Ο Αγαθόπους είχε φτάσει σε προχωρημένη ηλικία και διακρινόταν για τη σωφροσύνη και την ευλάβειά του. Ο Θεόδουλος, αναγνώστης στον ναό, ήταν νέος, ωραίος και προερχόταν από οικογένεια ευσεβών χριστιανών. Είχε τρεις αδελφούς, τον Καπίτωνα, τον Μητρόδωρο και τον Φιλοστόργιο, που ζούσαν με την ίδια ευσέβεια.

Το όραμα του δαχτυλιδιού ήταν σημάδι του μελλοντικού του μαρτυρίου για τον Εσταυρωμένο. Ο νέος φορούσε διαρκώς το δώρο αυτό και όπου συναντούσε ασθενείς, η αρρώστια τους έφευγε αμέσως με τη χάρη του Σταυρού. Πολλοί Έλληνες ειδωλολάτρες, βλέποντας τα θαύματα, πίστεψαν στον Χριστό και βαπτίστηκαν.

Έτσι, πριν ακόμη φτάσει η ώρα του μαρτυρίου, ο Θεόδουλος είχε γίνει φανερό όργανο της θείας χάριτος και δοχείο της δυνάμεως του Σταυρού. Όταν οι αυτοκράτορες Διοκλητιανός και Μαξιμιανός εξαπέλυσαν διωγμό κατά των χριστιανών, διέταγμα έφτασε και στη Θεσσαλονίκη. Σε κάθε πλατεία στήθηκαν όργανα βασανισμού, για να φοβίσουν όσους αρνούνταν να θυσιάσουν στα είδωλα.

Πολλοί πιστοί κρύφτηκαν, άλλοι παραδόθηκαν με γενναιότητα, ενώ μερικοί λύγισαν από τον φόβο και αρνήθηκαν τον Χριστό. Ο Αγαθόπους και ο Θεόδουλος όμως δεν κρύφτηκαν ούτε λιποψύχησαν στην πιο σκληρή ώρα του διωγμού. Έμειναν μέρα και νύχτα μέσα στον οίκο του Θεού, παρακαλώντας για την Εκκλησία και περιμένοντας με ειρήνη την ώρα της ομολογίας τους.

Όταν οι στρατιώτες έμαθαν για τη στάση τους, τους συνέλαβαν και τους έριξαν στη φυλακή. Άρχοντας της πόλης τότε ήταν ο Φαυστίνος, που τους διέταξε να οδηγηθούν στο δικαστήριό του χωρίς καμία αναβολή. Οι δύο άγιοι ξεκίνησαν χαρούμενοι, κρατώντας ο ένας το χέρι του άλλου, σαν να πήγαιναν σε πανηγύρι.

Φώναζαν με τόλμη ότι είναι χριστιανοί και δεν φοβούνται κανέναν θάνατο. Ο λαός τους έβλεπε με θαυμασμό, καθώς προχωρούσαν προς το βήμα του ηγεμόνα με ολόφωτο πρόσωπο και σταθερή καρδιά. Ο Φαυστίνος θέλησε πρώτα να δελεάσει τον νεότερο, ελπίζοντας ότι θα τον λύγιζε ευκολότερα.

Διέταξε να απομακρύνουν τον Αγαθόπουδα και κάλεσε κοντά του τον Θεόδουλο με γλυκά λόγια. Του υποσχέθηκε δώρα, τιμές και ζωή ευτυχισμένη, αρκεί να αρνιόταν τη χριστιανική πίστη και να θυσίαζε στα είδωλα. Ο νέος όμως απάντησε ότι έχει αφήσει από καιρό την πλάνη και λυπάται για τον ίδιο τον δικαστή, που οδηγεί την ψυχή του σε αιώνιο θάνατο.

Παρών ήταν και ο ιερέας του Διός, ο Ξένος, που τον απείλησε με τα φοβερά βασανιστήρια. Ο μάρτυς απάντησε ότι κανένας πόνος δεν θα τον κάμψει και καμία υπόσχεση δεν θα τον αλλάξει. Όταν ο Φαυστίνος του είπε ότι η έντιμη ζωή είναι καλύτερη από τον σκληρό θάνατο, ο Θεόδουλος ομολόγησε την επιθυμία του για την αιώνια ζωή.

Καταφρονούσε με χαρά τη σύντομη ζωή, για να μετάσχει στα ουράνια αγαθά κοντά στον Χριστό. Έλεγε ότι το σώμα του φθείρεται, μα η ψυχή του θα ευφραίνεται αιώνια στη βασιλεία του Θεού. Ο ηγεμόνας έμεινε έκπληκτος από την παρρησία και την ψυχραιμία του νέου ομολογητή και διέταξε να τον απομακρύνουν για λίγο.

Ύστερα κάλεσε τον Αγαθόπουδα και του είπε με δόλο ότι ο Θεόδουλος είχε δεχτεί να θυσιάσει στους θεούς. Ο διάκονος όμως κατάλαβε αμέσως το τέχνασμα και απάντησε ότι θα θυσιάσει με χαρά μόνο στον αληθινό Θεό και στον Υιό του Ιησού Χριστό. Με ήρεμη φωνή ρώτησε τον ηγεμόνα πώς ονομάζει θεούς όσα κατασκευάζουν χέρια ανθρώπων από φθαρτή ύλη.

Τα είδωλα δεν βλέπουν, δεν περπατούν και δεν προστατεύουν ούτε τον εαυτό τους από όσους θέλουν να τα συντρίψουν. Οι ίδιοι οι τεχνίτες τα πωλούν για λίγα νομίσματα και για ευτελή χάλκινα κέρματα στις αγορές. Ο Φαυστίνος, φοβούμενος μήπως οι άλλοι χριστιανοί στηριχθούν από τα λόγια του γέροντα, διέταξε να τους οδηγήσουν αμέσως στη φυλακή.

Καθώς προχωρούσαν, πλήθος λαού τους ακολουθούσε με δάκρυα και παρακλήσεις. Άλλοι λυπούνταν τη νεότητα του Θεοδούλου και άλλοι τα λευκά μαλλιά του Αγαθόπουδα, ζητώντας να αλλάξουν γνώμη. Οι άγιοι όμως προχωρούσαν σιωπηλοί, χωρίς να απαντούν σε καμία πειθώ ή απειλή.

Μέσα στο σκοτεινό κελί προσευχήθηκαν με ταπείνωση και ένωσαν τη ζωή τους με τους κατάδικους που βρίσκονταν εκεί. Τα μεσάνυχτα οι μάρτυρες ενισχύθηκαν με θεϊκές οπτασίες και υμνούσαν τον Χριστό με αγαλλίαση. Έπλυναν με νερό το πρόσωπο και τα χέρια τους και έπεσαν στο έδαφος προσευχόμενοι μαζί.

Δοξολογούσαν τον Θεό που έπλασε τον ορατό κόσμο και θέσπισε την πορεία των ουρανίων σωμάτων προς όφελος των ανθρώπων. Παρακαλούσαν τον Δημιουργό να τους ενισχύσει, ώστε να υπομείνουν γενναία τα βασανιστήρια και να φτάσουν στη βασιλεία των ουρανών. Οι συγκρατούμενοί τους, που είχαν φυλακιστεί για βαριά εγκλήματα, έπεσαν στα πόδια τους ζητώντας μετάνοια και σωτηρία της ψυχής τους.

Έξω από τη φυλακή ο κόσμος γκρέμισε τις πόρτες και μπήκε μέσα, ακούγοντας με κατάνυξη τους λόγους των δούλων του Θεού. Τότε ο Ευψύχιος, ζηλωτής υπηρέτης των ειδώλων, έτρεξε στον στρατηγό και τον προειδοποίησε ότι πολλοί εγκαταλείπουν τη λατρεία των ειδώλων. Ο Φαυστίνος εξοργίστηκε και έστειλε στρατιώτες να φέρουν αμέσως τους δύο ομολογητές μπροστά του.

Όταν παρουσιάστηκαν, ρώτησε τον Θεόδουλο αν αγνοεί πως οι αυτοκράτορες είναι κύριοι ολόκληρης της οικουμένης. Ο μάρτυς απάντησε ότι υπακούει στον Δεσπότη του ουρανού, και απορρίπτει κάθε προσταγή αντίθετη προς τον Δημιουργό των πάντων. Ο ηγεμόνας τον ρώτησε ποιος έπλασε τον ουρανό, και ο άγιος ομολόγησε ότι Δημιουργός των πάντων είναι ο Παντοκράτορας Θεός και ο Υιός του, ο Λόγος του Πατρός.

Όταν ο Φαυστίνος ειρωνεύτηκε τον Σταυρό, ο μάρτυς διηγήθηκε εκούσιο πάθος, την Ανάσταση και την Ανάληψη του Κυρίου. Ο ηγεμόνας πρόσταξε να γυμνώσουν τον νέο και να ετοιμαστούν τα βασανιστήρια, ενώ ο κήρυκας του ζητούσε να θυσιάσει. Ο Θεόδουλος όμως απάντησε ότι του αφαιρούν τα ρούχα, μα δεν θα του αφαιρέσουν ποτέ την πίστη του στον Θεό.

Έφεραν μπροστά του πρώην χριστιανούς που είχαν λυγίσει στα βασανιστήρια και θυσίαζαν στα είδωλα. Ο άγιος λυπήθηκε γι’ αυτούς και είπε στον ηγεμόνα ότι νίκησε μόνο τους αδύναμους, ενώ τους γενναίους στρατιώτες του Χριστού δεν θα κάμψει ποτέ. Τον προκαλούσε να εφεύρει ακόμη πιο σκληρά μέσα, για να φανεί η δύναμη της πίστης.

Ο Φαυστίνος του ζήτησε τότε να παραδώσει τα ιερά βιβλία των χριστιανών στα χέρια του. Ο μάρτυς αρνήθηκε με σταθερότητα και είπε ότι παραδίδει το σώμα του στα βάσανα, μα ποτέ τα ιερά κείμενα στους ασεβείς. Ο ηγεμόνας τον οδήγησε ώς τον τόπο της εκτέλεσης, μήπως φοβηθεί τη γυμνωμένη ρομφαία.

Όταν ο Θεόδουλος είδε το ξίφος υψωμένο πάνω από το κεφάλι του, δεν λύγισε ούτε στιγμή. Ύψωσε τη φωνή του και δόξασε τον Θεό και Πατέρα του Κυρίου Ιησού Χριστού, που καταδέχτηκε να πάθει για τη σωτηρία του κόσμου. Έσκυψε το κεφάλι έτοιμος να δεχτεί τον θάνατο, μα ο ηγεμόνας σταμάτησε την εκτέλεση, μη θέλοντας να τον χαρίσει εύκολα στον στέφανο.

Στράφηκε τότε στον Αγαθόπουδα και τον ρώτησε ποια συγγένεια τον δένει με τον νέο. Ο διάκονος απάντησε ότι δεν είναι συγγενείς εξ αίματος, μα τους ενώνει η πίστη και η ίδια αγάπη προς τον Χριστό. Ο ηγεμόνας τον επέπληξε που γέροντας πια παρασύρεται σαν νέος προς τον θάνατο.

Ο άγιος όμως αποκρίθηκε ότι όσο μεγαλύτερος γίνεται, τόσο περισσότερο οφείλει να αγωνίζεται για τον Θεό του. Παίνεψε μάλιστα τον Θεόδουλο, που μέσα στη νεότητά του στέκεται γενναία στην ομολογία της αληθινής πίστης. Ο Φαυστίνος γύρισε στον νέο και του είπε να μην παρασυρθεί από τα λόγια του γέροντα ώς τον άδικο θάνατο.

Ο Θεόδουλος απάντησε ότι, αν και νέος στα χρόνια, αναγνωρίζει τον ίδιο Θεό και είναι έτοιμος να μαρτυρήσει μαζί με τον σύντροφό του. Με προσταγή του δικαστή τους έδεσαν ξανά και τους οδήγησαν στη φυλακή, ενώ εκείνοι δοξολογούσαν τον Θεό για τη νίκη επί του διαβόλου. Οι φίλοι τους τους περικύκλωσαν με δάκρυα και θρήνους, και ο Θεόδουλος τους ρώτησε με χαμόγελο γιατί κλαίνε.

Τους είπε ότι έπρεπε να θρηνούν για τη δική τους κατάσταση και όχι για τους μάρτυρες που οδεύουν προς το καλύτερο. Ένας στρατιώτης τους αλυσόδεσε με σιδερένιες αλυσίδες και τους έκλεισε σε εσωτερικό κελί, ώστε κανείς να μην τους πλησιάζει. Τη νύχτα προσευχήθηκαν να τους ενισχύσει ο Κύριος ώς το τέλος του αγώνα τους.

Ο φιλάνθρωπος Χριστός τους έστειλε το ίδιο όραμα σε ύπνο και στους δύο, για την επερχόμενη τελείωσή τους. Έβλεπαν τους εαυτούς τους πάνω σε καράβι, που το κλυδώνιζε άγρια θαλασσοταραχή. Ένα μέρος των επιβατών πνίγονταν, άλλοι κολυμπούσαν, ενώ οι ίδιοι σώθηκαν με κυβερνήτη και ντυμένοι λευκά ανέβαιναν σε υψηλό όρος προς τον ουρανό.

Όταν ξύπνησαν, διηγήθηκαν ο ένας στον άλλο το όραμα και θαύμασαν τη συμφωνία του. Κατάλαβαν ότι θα περάσουν μαζί τη θάλασσα του μαρτυρίου και θα φτάσουν στη δόξα του ουρανού. Ευχαρίστησαν με δάκρυα τον καλό Κυβερνήτη της ζωής τους για την αποκάλυψη των στεφάνων τους.

Με το πρωί μπήκε ο φύλακας στο κελί και τους ανήγγειλε ότι ο στρατηγός τους καλεί ξανά. Έκαναν τον σταυρό τους και βγήκαν με τις αλυσίδες, ακολουθώντας τους στρατιώτες προς το βήμα. Πλήθος γνωστών μαζεύτηκε γύρω τους με θρήνους, βλέποντας ότι τους περιμένει βέβαιος θάνατος.

Ο Θεόδουλος γύρισε με φωτεινό πρόσωπο και τους είπε να χαρούν, γιατί οι μάρτυρες αγωνίζονται για τον αληθινό Θεό. Στο τρίτο δικαστήριο δεν απάντησαν τίποτε άλλο παρά μόνο ότι είναι χριστιανοί και έτοιμοι για κάθε μαρτύριο. Ο Φαυστίνος με σκυθρωπό πρόσωπο εξέδωσε την τελική απόφαση να ριχτούν στη θάλασσα.

Οι στρατιώτες τους έδεσαν τα χέρια πίσω και κρέμασαν στον λαιμό τους βαριές πέτρες. Τους ανέβασαν σε καράβι, ενώ φίλοι και συγγενείς συγκεντρώθηκαν στην ακτή με κλάματα και ευλογίες. Ο ηγεμόνας τους ανθρώπινα λυπήθηκε και τους έστειλε τον Φούλβιο με μηνύματα συμβιβασμού.

Τους πρότεινε να ρίξουν λίγο θυμίαμα στους βωμούς και να γλιτώσουν τη ζωή τους. Οι άγιοι όμως δεν δέχτηκαν τίποτε και συνέχισαν να επικαλούνται τον Χριστό μέχρι τέλους. Τότε ετοιμάστηκαν να ρίξουν στη θάλασσα πρώτα τον γέροντα Αγαθόπουδα, που είχε φτάσει ήδη στο τέρμα του δρόμου.

Ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό και φώναξε δυνατά ότι αυτό το δεύτερο βάπτισμα καθαρίζει κάθε αμαρτία τους. Πρόσθεσε ότι έτσι φτάνουν καθαροί κοντά στον Χριστό Ιησού, που τους περιμένει στη βασιλεία του. Με αυτά τα λόγια τον γκρέμισαν στα κύματα, και αμέσως μετά ρίχτηκε και ο νεαρός Θεόδουλος.

Έτσι ολοκλήρωσαν το μαρτυρικό τους αγώνισμα και έλαβαν από το χέρι του Κυρίου τον στέφανο της νίκης. Η θάλασσα δέχτηκε τα σώματα των αγίων και την ίδια ώρα τα έβγαλε στην ακτή χωρίς τις αλυσίδες και τις πέτρες. Συγγενείς και γνωστοί παρέλαβαν τα ιερά λείψανα και τα έθαψαν με τιμή και ευλάβεια.

Μετά από καιρό ο άγιος Θεόδουλος εμφανίστηκε στους δικούς του με ολόφωτο πρόσωπο και λευκή στολή. Παρήγγειλε να μοιραστεί όλη η περιουσία του στους φτωχούς, στα ορφανά και στις χήρες της πόλης. Τελειώθηκαν την πέμπτη ημέρα του μηνός Απριλίου, δοξάζοντας στους ουρανούς τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Η μνήμη τους παραμένει στην Εκκλησία αστείρευτη πηγή παρηγοριάς και θάρρους για κάθε πιστή ψυχή.