Ιωάννης της Κλίμακος, ο Σιναΐτης οδηγός

Δεκαέξι μόλις ετών άφησε τη μόρφωση και τις ανέσεις, για να ανέβει στο όρος Σινά και να παραδοθεί στην υπακοή του αββά Μαρτυρίου. Σαράντα χρόνια αργότερα, μέσα σε μια σπηλιά κοντά στη Θολά, οι λυγμοί του είχαν μεταβάλει εκείνον τον τόπο σε προθάλαμο του ουρανού. Με τέτοιες εικόνες αρχίζει η ιστορία αυτού του ανθρώπου, που έγινε φωτεινός αστέρας ολόκληρης της Ανατολής.

Η καταγωγή του και η πατρίδα του μένουν άγνωστες, καθώς ο ίδιος επέλεξε από νωρίς να ζει ως ξένος του κόσμου. Πιστεύεται ότι γεννήθηκε στο δεύτερο μισό του έκτου αιώνα, ίσως στη Συρία, μέσα σε εύπορη και ευσεβή οικογένεια. Έλαβε στέρεη μόρφωση, όμως η αγάπη για τον Θεό τον τράβηξε μακριά από κάθε εγκόσμια απόλαυση.

Στο ιερό βουνό, όπου ο Κύριος φανέρωσε άλλοτε τη δόξα Του στον Μωυσή, ο νεαρός ασκητής προσφέρθηκε με καρδιά αναμμένη ως ευωδιαστή θυσία. Παραδόθηκε ψυχή και σώματι στον γέροντά του, αρνήθηκε κάθε εμπιστοσύνη στον εαυτό του και υπέταξε το θέλημά του με τέλεια απλότητα. Έτσι έθεσε τον πρώτο λίθο μιας πορείας που θα τον οδηγούσε στα ύψη της αρετής.

Παρά την άριστη υποταγή του, ο Μαρτύριος τον κράτησε τέσσερα ολόκληρα χρόνια ως δόκιμο και τον έκειρε μοναχό μόλις στα είκοσί του. Παρόντες εκείνη την ημέρα προφήτεψαν την μελλοντική του δόξα, αναγνωρίζοντας μέσα στον νεαρό μοναχό τον μελλοντικό ηγούμενο του Σινά. Όταν επισκέφθηκαν τον ξακουστό Ιωάννη τον Σαββαΐτη, εκείνος έπλυνε τα πόδια του μαθητή χωρίς καν να γνωρίζει ποιος ήταν, οδηγημένος από τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος.

Την ίδια προφητεία επιβεβαίωσε λίγο αργότερα και ο μέγας Αναστάσιος ο Σιναΐτης, καθώς υποδέχθηκε τον γέροντα και τον υποτακτικό. Για δεκαεννέα χρόνια ο Ιωάννης βάδιζε τον δρόμο της μακαρίας υπακοής, ελεύθερος από κάθε εσωτερική σύγκρουση. Η ευχή του πνευματικού πατέρα τον προστάτευε σαν ασφαλές πλοίο που πλέει προς το λιμάνι της απάθειας.

Όταν κάποτε χρειάστηκε να καθίσει σε τράπεζα κοσμικών, προτίμησε να φάει λίγο και να φανεί κενόδοξος, παρά να γλιστρήσει στη γαστριμαργία. Η διάκρισή του φανερωνόταν παντού, διότι μέσα στις δύο κακίες προτιμούσε πάντοτε εκείνη που έβλαπτε λιγότερο. Έτσι η ψυχή του ωρίμαζε με σιωπή, ησυχία και διαρκή προσευχή, χωρίς να καυχηθεί ποτέ για τις αρετές του.

Μετά την κοίμηση του Μαρτυρίου, ο Ιωάννης διάλεξε τη μοναξιά της ερήμου ως νέο στάδιο της ανάβασής του. Δεν εμπιστεύθηκε όμως τη δική του κρίση, αλλά συμβουλεύθηκε τον γέροντα Γεώργιο τον Ασηλαΐτη, ο οποίος τον μύησε στην ησυχαστική ζωή. Διάλεξε για κατοικία τη Θολά, έναν έρημο τόπο πέντε μίλια μακριά από το μεγάλο μοναστήρι, όπου ζούσαν και άλλοι ασκητές.

Έμεινε εκεί σαράντα ολόκληρα χρόνια, λιωμένος από τον θείο έρωτα, χωρίς να φροντίζει για το σώμα του. Έτρωγε ό,τι επιτρέπει ο μοναχικός κανόνας, σε ποσότητες όμως μικρές, για να μη γίνει αιχμάλωτος της κενοδοξίας. Με τη μόνωση και τη σιωπή νέκρωσε τον πόθο της συγκέντρωσης και κάθε φιλαργυρία, που οδηγεί στην ειδωλολατρία.

Νίκησε την ακηδία και τη ραθυμία με τη συνεχή μνήμη του θανάτου και της αιώνιας ζωής. Γνώριζε μόνο μια λύπη, εκείνη που φέρνει χαρά και τρέχει στον δρόμο της μετάνοιας. Με την κατάκριση του εαυτού του απέκτησε τη βασίλισσα των αρετών, την αγία και πολύτιμη ταπείνωση.

Ο Κύριος του χάρισε εκείνη τη χάρη που μόνο η πείρα γνωρίζει να ονομάσει. Επειδή το κελί του βρισκόταν κοντά σε άλλους, αποσυρόταν συχνά σε μια απομακρυσμένη σπηλιά στους πρόποδες του βουνού. Εκεί τα δάκρυα έτρεχαν σαν πλούσια πηγή, χωρίς κόπο, και μεταμόρφωναν το σώμα του σε ένδυμα νυμφικό.

Κάθε ημέρα τη ζούσε σαν γιορτή, με αδιάλειπτη προσευχή στην καρδιά, η οποία στεκόταν φρούριο απόρθητο μπροστά στους λογισμούς. Κάποτε ένιωθε αρπαγμένος στο πνεύμα, ανάμεσα στους αγγελικούς χορούς, χωρίς να ξέρει αν βρισκόταν στο σώμα του ή έξω από αυτό. Άλλοτε έλαμπε από φως, σαν να είχε καθαριστεί από πύρινη φλόγα.

Κοιμόταν όσο χρειαζόταν για να μένει νηφάλιος ο νους του στην προσευχή. Πριν να γείρει για ύπνο, προσευχόταν ή κατέγραφε τους καρπούς των μελετών του πάνω στις θεόπνευστες Γραφές. Κάποτε ο Θεός του έστειλε έναν νέο μοναχό, τον Μωυσή, ο οποίος με τη μεσιτεία άλλων ασκητών έγινε δεκτός ως υποτακτικός.

Μια ημέρα, καθώς ο Μωυσής κοιμόταν κάτω από έναν τεράστιο βράχο, ο γέροντας είδε από το κελί του τον κίνδυνο. Άρχισε να προσεύχεται με δύναμη, και ο μαθητής σώθηκε ακούγοντας ξαφνικά τη φωνή του πατέρα του. Η προσευχή του Ιωάννη θεράπευσε και πληγές ορατές και αόρατες, ελευθερώνοντας έναν αδελφό από τον δαίμονα της πορνείας.

Κάποτε μάλιστα κατέβασε βροχή σε καιρό μεγάλης ξηρασίας, για να ποτιστεί η διψασμένη γη. Όμως κυρίως η χάρη φανερωνόταν μέσα από το χάρισμα της πνευματικής διδασκαλίας, καθώς δίδασκε από προσωπική πείρα. Δεν δίσταζε να μιλά για τις παγίδες των παθών και για τον πόλεμο εναντίον του άρχοντα του κόσμου τούτου.

Η διδασκαλία του προκάλεσε όμως τον φθόνο μερικών, που τον συκοφάντησαν ως φλύαρο και αλαζόνα. Αν και η συνείδησή του ήταν ειρηνική, δεν θέλησε να απολογηθεί ούτε να δικαιωθεί ενώπιον των κατηγόρων του. Σταμάτησε τη διδασκαλία για έναν ολόκληρο χρόνο, προτιμώντας μια ελαφριά αδικία από το να τραφεί η κακία των άλλων.

Όλη η έρημος ωφελήθηκε από τη σιωπή του και από τη βαθιά ταπείνωση που έδειξε. Όταν οι ίδιοι οι συκοφάντες μετανόησαν και τον παρακάλεσαν, δέχθηκε ξανά να υποδέχεται επισκέπτες. Έτσι η δοκιμασία της σιωπής μεταβλήθηκε σε νέα πηγή χάριτος για όλη την αδελφότητα.

Γεμάτος αρετές πράξης και θεωρίας, ο Ιωάννης έλαμπε σαν αστέρι στη χερσόνησο του Σινά. Όμως ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του ακόμη αρχάριο και διψούσε να συναντήσει νέες εικόνες της αγγελικής βιοτής. Επισκέφθηκε λοιπόν πολλά κοινόβια στην Αίγυπτο, ιδιαίτερα στα μέρη της Αλεξάνδρειας, που ήταν αληθινός επίγειος ουρανός.

Εκεί θαύμασε την αγάπη των αδελφών, την απουσία αργολογίας και την προσπάθειά τους να μην πληγώσουν τη συνείδηση κανενός. Σε ένα μετόχι, που λεγόταν φυλακή, μοναχοί που είχαν αμαρτήσει βαριά αγωνίζονταν με εξωφρενική άσκηση και βαθιά μετάνοια. Επέστρεψε στο Σινά γεμάτος εμπειρίες, και ο Θεός τού όρισε να ποιμάνει εκείνο τον νέο Ισραήλ.

Έγινε ηγούμενος στα εβδομήντα πέντε του χρόνια, και κατά την ενθρόνισή του φάνηκε ανάμεσα σε εξακόσιους προσκυνητές μορφή με λευκό χιτώνα. Ήταν ο προφήτης Μωυσής, που έδινε διαταγές στους διακονητές και ευλογούσε την τράπεζα. Έτσι ο Θεός φανέρωσε ότι ο νέος Μωυσής είχε δεχθεί νόμο πνευματικό για να καθοδηγήσει τους αδελφούς.

Με πρόσωπο λαμπρό από τη χάρη, έγινε ποιμένας, ιατρός και διδάσκαλος όλων. Όταν ο ηγούμενος της Ραϊθούς, που έφερε το ίδιο όνομα, του ζήτησε ένα γραπτό εγχειρίδιο σωτηρίας, ο Ιωάννης υπάκουσε ταπεινά. Έγραψε τότε την περίφημη Κλίμακα, με τριάντα βαθμίδες πνευματικής ανάβασης, ίσες με τα έτη του Κυρίου πριν αρχίσει το έργο Του.

Ξεκινά από την απάρνηση του κόσμου και καταλήγει στην ένωση πίστης, ελπίδας και αγάπης ενώπιον του Θεού. Δεν θέτει ξερούς κανόνες, αλλά μέσα από πρακτικές συμβουλές, διεισδυτικά αποφθέγματα και ζωντανές εικόνες οδηγεί την ψυχή στον πόλεμο των λογισμών. Ο λόγος του είναι σύντομος, πυκνός και κοφτερός σαν δίστομο μαχαίρι, που φτάνει ως τις ρίζες της υποκρισίας και του εγωισμό.

Μοιάζει με ευαγγέλιο πρακτικής εφαρμογής, που οδηγεί τον αναγνώστη μέχρι την πύλη του ουρανού. Στο τέλος της ζωής του εμπιστεύθηκε τη διοίκηση της μονής στον αδελφό του Γεώργιο, που είχε ζήσει επίσης ως ησυχαστής. Στο κρεβάτι του αποχωρισμού ο Γεώργιος έκλαιγε και παραπονιόταν ότι μένει μόνος να ποιμάνει την αδελφότητα.

Ο όσιος τον παρηγόρησε υποσχόμενος ότι θα τον ακολουθούσε σύντομα κοντά στον Κύριο. Πράγματι, δέκα μήνες μετά την κοίμηση του Ιωάννη, ο Γεώργιος ακολούθησε τον αδελφό του στη χαρά του Νυμφίου. Έπειτα θα αποθηκεύσω το κείμενο και θα προχωρήσω στη μηχανική επικύρωση.

03_30_Άγιος_Ιωάννης_της_Κλίμακος_Ελληνικά_Καθαρά.