Σωφρόνιος ο Σοφός, Πατριάρχης Ιεροσολύμων

Όταν οι Άραβες μπήκαν στην Αγία Πόλη, εκείνος βγήκε μπροστά στον χαλίφη Ομάρ και τον έπεισε να εισέλθει ως προσκυνητής, όχι ως κατακτητής. Λίγο πριν, στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας, οι Άγιοι Ανάργυροι Κύρος και Ιωάννης τον είχαν θεραπεύσει από βαριά πάθηση των ματιών, και εκείνος έγραψε ολόκληρες συλλογές των θαυμάτων τους. Ο Σωφρόνιος γεννήθηκε στη Δαμασκό περί το πεντακόσια ογδόντα από ευσεβείς και επιφανείς γονείς, τον Πλινθά και τη Μυρώ.

Από μικρός αγαπούσε τη σοφία και την παρθενική καθαρότητα, και διέπρεψε στη φιλοσοφία τόσο πολύ ώστε ονομάστηκε σοφιστής. Όμως η εξωτερική γνώση δεν τον γέμιζε, και αναζήτησε την αληθινή φιλοσοφία κοντά στους ασκητές της ερήμου. Έφτασε στους Αγίους Τόπους και μπήκε στη μονή του Οσίου Θεοδοσίου, όπου γνώρισε τον ιερομόναχο Ιωάννη τον Μόσχο.

Εκείνος έγινε για τον λαϊκό τότε Σωφρόνιο αδελφός, σύντροφος, διδάσκαλος και πνευματικός πατέρας μαζί. Οι δύο φίλοι δέθηκαν με αγάπη ιερή και αποφάσισαν να περπατήσουν μαζί τον δρόμο της σωτηρίας. Από τη μονή του Οσίου Θεοδοσίου οι δύο φίλοι ξεκίνησαν για την Αίγυπτο, αναζητώντας τους φιλοσόφους του Αγίου Πνεύματος μέσα στις ερήμους.

Σε μία επίσκεψή τους σε γέροντα ασκητή, εκείνος τους είπε να αφήσουν τον κόσμο και να ζήσουν με προσευχή και ησυχία μέσα στο κελί. Τα λόγια αυτά έκριναν οριστικά την πορεία του Σωφρονίου, που εγκατέλειψε τη μάταιη αναζήτηση της ανθρώπινης γνώσης. Συνέλεξαν παντού τις διηγήσεις των αγίων Πατέρων και τις κατέγραψαν στο περίφημο βιβλίο τους, τον Λειμωνάριο ή Πνευματικό Λειμώνα.

Η έβδομη Οικουμενική Σύνοδος αργότερα επαίνεσε ιδιαιτέρως το έργο τους. Στην Αλεξάνδρεια αρρώστησε βαριά ο Σωφρόνιος και τότε εκάρη μοναχός από τον ίδιο τον διδάσκαλό του. Όταν συνήλθε, βοήθησαν μαζί τον πατριάρχη Ιωάννη τον Ελεήμονα στον αγώνα κατά των μονοφυσιτών.

Με τη μόρφωση και την ευγλωττία τους κέρδισαν χωριά και μοναστήρια στην Ορθοδοξία. Ο πατριάρχης τους τιμούσε ως γνήσιους φίλους και βοηθούς, και κάθε μέρα οι δύο άγιοι φρόντιζαν να μαθαίνουν κάτι καινούργιο για τη σωτηρία της ψυχής. Όταν οι Πέρσες απείλησαν την Αίγυπτο, ο πατριάρχης Ιωάννης ξεκίνησε για την Κωνσταντινούπολη μαζί τους, αλλά πέθανε στον δρόμο, στην πατρίδα του την Κύπρο.

Ο Σωφρόνιος τον τίμησε με θαυμάσιο επιτάφιο λόγο και κατόπιν αναχώρησε για την αρχαία Ρώμη μαζί με τον γέροντά του και δώδεκα άλλους αδελφούς. Στη Ρώμη εκοιμήθη ο Ιωάννης ο Μόσχος, αφήνοντας εντολή στον πνευματικό του γιο να μεταφέρει το λείψανο στο Σινά ή στη μονή του Οσίου Θεοδοσίου. Επειδή οι δρόμοι ήταν κλειστοί από τις επιδρομές, ο Σωφρόνιος ενταφίασε τον διδάσκαλό του στη μονή του Οσίου Θεοδοσίου και έμεινε εκεί.

Στη Βόρεια Αφρική, όπου αργότερα κατέφυγε, συνάντησε τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή και έγινε δάσκαλος και πνευματικός πατέρας του. Ο Μάξιμος τον αποκαλούσε ευλογημένο κύριο και διδάσκαλό του. Χάρη στις διδαχές του Σωφρονίου, ο μεγάλος θεολόγος κατάλαβε βαθύτερα το μυστήριο της ενώσεως των δύο φύσεων στο πρόσωπο του ενσαρκωμένου Λόγου και προετοιμάστηκε για τη μάχη κατά της νέας αιρέσεως, του μονοθελητισμού.

Ο μονοθελητισμός γεννήθηκε από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο και τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Σέργιο, με την ελπίδα να ενώσουν τους διχασμένους χριστιανούς της Αιγύπτου. Παρά την προχωρημένη ηλικία του, ο Σωφρόνιος επέστρεψε στην Αίγυπτο γύρω στα εξακόσια τριάντα τρία, για να αγωνιστεί υπέρ της αληθινής πίστεως. Δίδασκε ότι στον Χριστό υπάρχουν δύο φυσικές ενέργειες και δύο θελήσεις, αφού είναι ταυτόχρονα Θεός τέλειος και άνθρωπος τέλειος.

Πήγε στην Κωνσταντινούπολη και έπεσε στα πόδια του Σεργίου, παρακαλώντας τον να επιστρέψει στο δόγμα της Τέταρτης Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνος. Στη συνέχεια επέστρεψε στα Ιεροσόλυμα, όπου ο Άγιος Μόδεστος είχε ανοικοδομήσει την Εκκλησία μετά την περσική καταστροφή. Μετά την κοίμηση του Μοδέστου, ο κλήρος και ο λαός εξέλεξαν ομόφωνα τον Σωφρόνιο πατριάρχη, το έτος εξακόσια τριάντα τέσσερα.

Εκείνος υπέκυψε στο θέλημα του Θεού και ανέλαβε να στηρίξει την πίστη που κινδύνευε από τις αιρέσεις. Με λόγους, με ύμνους λειτουργικούς και με ποιητική ομορφιά διακόνησε το ποίμνιό του στις δυσκολότερες ώρες. Αμέσως μετά την εκλογή του απέστειλε τη συνοδική του επιστολή προς τον πάπα της Ρώμης και τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

Σε αυτό το λαμπρό κείμενο εξέθεσε ολόκληρη τη διδασκαλία της Εκκλησίας για το πρόσωπο του Χριστού. Ομολογούσε έναν Χριστό, έναν Υιό του Θεού, που ενεργεί κατά τις δύο φύσεις του χωρίς σύγχυση και χωρίς διαίρεση. Ως Θεός θαυματουργεί και ως άνθρωπος πάσχει, χαρίζοντας στους ανθρώπους τη δυνατότητα να ενωθούν με τον Θεό διά της χάριτος.

Συγκάλεσε τοπική σύνοδο στα Ιεροσόλυμα και καταδίκασε τον μονοθελητισμό, στέλνοντας τις αποφάσεις του παντού. Αργότερα η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος επικύρωσε όσα είχε διδάξει. Έγραψε ακόμη πλήθος ύμνων, λόγων και βιογραφιών, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει ο βίος της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας.

Διόρθωσε επίσης το τυπικό της μονής του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου. Οι τρεις κανόνες του για τη Μεγάλη Σαρακοστή σώζονται μέχρι σήμερα στο Τριώδιο, ενώ του αποδίδονται περίπου εννιακόσιοι πενήντα ύμνοι από το Πάσχα ως την Ανάληψη του Κυρίου. Στα τελευταία χρόνια του ξέσπασε η αιφνίδια ορμή του Ισλάμ, όταν ο χαλίφης Ομάρ ένωσε τις αραβικές φυλές και χτύπησε τη χριστιανική αυτοκρατορία.

Η Δαμασκός έπεσε λίγο μετά την εκλογή του Σωφρονίου, και η Βηθλεέμ κατελήφθη γρήγορα από τους εισβολείς. Τα Χριστούγεννα του εξακόσια τριάντα τέσσερα ο πατριάρχης δεν μπόρεσε να μεταβεί στο σπήλαιο, και θρήνησε όπως ο προφήτης Ιερεμίας για την ερήμωση των αγίων τόπων. Μετά από δύο ολόκληρα χρόνια πολιορκίας, οι εξαντλημένοι από την πείνα κάτοικοι αναγκάστηκαν να παραδώσουν την πόλη, στις αρχές του εξακόσια τριάντα οκτώ.

Ο Σωφρόνιος έπεισε τον Ομάρ να εισέλθει στην Αγία Πόλη ως απλός προσκυνητής και να εγγυηθεί την προστασία των ιερών προσκυνημάτων. Είδε όμως τον χαλίφη ντυμένο με ταπεινό ράσο και αναγνώρισε σε αυτό το βδέλυγμα της ερημώσεως. Συντετριμμένος από τη λύπη του και κουρασμένος από τους αγώνες της πίστεως, παρακάλεσε τον Θεό να τον πάρει κοντά Του, και εκοιμήθη στις έντεκα Μαρτίου του εξακόσια τριάντα οκτώ.

Saving as `03_11_Άγιος_Σωφρόνιος_Ιεροσολύμων_Ελληνικά_Καθαρά.