Ο Πιόνιος της Σμύρνης και η ομολογία της Σαβίνας

Την παραμονή του μαρτυρίου του, ο πρεσβύτερος Πιόνιος πέρασε τρεις πλεκτές αλυσίδες στον λαιμό του, στον λαιμό της Σαβίνας και του Ασκληπιάδη. Έτσι φανέρωνε καθαρά πως δέχονταν τη φυλακή και τον θάνατο, παρά να αγγίξουν τα ειδωλόθυτα. Ζούσε στη Σμύρνη, την πλούσια εμπορική πόλη στα ανατολικά παράλια του Αιγαίου, όπου ο απόστολος Ιωάννης ο Θεολόγος είχε στερεώσει την Εκκλησία.

Τη μνήμη του γιορτάζουμε στις έντεκα Μαρτίου, μαζί με τους συναθλητές του Λίμνο, Σαβίνα, Μακεδονία και Ασκληπιάδη. Έπεσαν στα χέρια των διωκτών στα χρόνια του αυτοκράτορα Δεκίου, όταν ο διωγμός εναντίον των Χριστιανών έγινε σκληρός σε όλη την αυτοκρατορία. Ο Πιόνιος είχε προαισθανθεί ότι η σύλληψη θα γινόταν στις είκοσι τρεις Φεβρουαρίου, την επέτειο του μαρτυρίου του αγίου Πολυκάρπου.

Η ημέρα εκείνη ήταν μεγάλη γιορτή για όλη τη χριστιανική κοινότητα της Σμύρνης. Γι’ αυτό ετοιμάστηκε με νηστεία, προσευχή και απόλυτη ψυχική ησυχία, χωρίς ταραχή ή φόβο. Ήθελε από την αρχή να δείξει στους συντρόφους του πως ο δρόμος της ομολογίας είχε ήδη επιλεγεί ελεύθερα και συνειδητά μέσα του.

Την επομένη οι στρατιώτες τους έσυραν στην αγορά, όπου είχε μαζευτεί τεράστιο πλήθος, Έλληνες και Ιουδαίοι μαζί. Ο Πολέμων, ο επιστάτης των θυσιών, τους πίεζε να αγγίξουν τους βωμούς και να φάνε από τα απαγορευμένα κρέατα. Ο Πιόνιος στάθηκε με γαλήνη στη μέση και απευθύνθηκε στους συμπολίτες του με λόγο σταθερό και καθαρό.

Έλεγξε τους ειδωλολάτρες που γελούσαν με όσους Χριστιανούς υποχωρούσαν από φόβο, και θύμισε στους Ιουδαίους τα λόγια του Σολομώντα. Έλεγε ότι κανείς δεν ωφελείται όταν χαίρεται για την πτώση του συνανθρώπου του και ότι αυτή η χαρά δείχνει σκληρή καρδιά. Παρέπεμψε ακόμη και στον Όμηρο, για να δείξει πως ακόμη και οι ποιητές των εθνικών καταδικάζουν τη χαιρεκακία απέναντι σε ανθρώπους που οδεύουν στον θάνατο.

Ο Πολέμων προσπάθησε ξανά να τον μεταπείσει με ήρεμο τόνο και με υποσχέσεις πολιτικής ασφάλειας. Ο Πιόνιος του απάντησε χωρίς θυμό ότι θα προτιμούσε να τους έπειθε όλους να γίνουν Χριστιανοί. Οι παριστάμενοι γέλασαν, λέγοντας ότι κάτι τέτοιο σήμαινε να καούν ζωντανοί από τις αρχές.

Ο μάρτυρας απάντησε ήρεμα πως πολύ χειρότερο πράγμα είναι να καίγεται κάποιος αιώνια μετά τον θάνατο. Δίπλα του στεκόταν η Σαβίνα, η οποία χαμογέλασε ακούγοντας τα λόγια αυτά με εσωτερική χαρά. Όταν ο Πολέμων τη φοβέρισε ότι θα την έκλειναν σε οίκο ανηθίκων, εκείνη απάντησε ότι ο άγιος Θεός θα φροντίσει για την προστασία της.

Πριν την ανακρίνουν, ο Πιόνιος της ψιθύρισε να δηλώσει το όνομα Θεοδότη και όχι το πραγματικό της. Έτσι ήθελε να την προστατεύσει από την παλιά της κυρία, μια διεφθαρμένη Ελληνίδα ονόματι Πολίττα. Εκείνη η γυναίκα είχε άλλοτε δέσει τη Σαβίνα και την είχε πετάξει στα έρημα βουνά, για να την αναγκάσει να αρνηθεί τον Χριστό.

Οι αδελφοί της κοινότητας τη βοηθούσαν κρυφά με τροφή, ρούχα και θερμή φροντίδα, και τη φιλοξενούσαν συχνά στο σπίτι του ίδιου του Πιονίου. Από εκεί ακριβώς συνελήφθη μαζί με τους άλλους ομολογητές την κρίσιμη εκείνη ημέρα. Ο Ασκληπιάδης ομολόγησε επίσης με σταθερή φωνή ότι λατρεύει τον Χριστό ως αληθινό Θεό και Σωτήρα.

Οι δικαστές τότε τους έριξαν όλους στη φυλακή, σκληρή και υγρή, μαζί με τους άλλους πιστούς. Εκεί συνάντησαν τον πρεσβύτερο Λίμνο της Εκκλησίας της Σμύρνης και τη Μακεδονία από το χωριό Καρίνη, κρατουμένους ομολογητές. Στη φυλακή πολλοί πιστοί έσπευδαν να επισκεφθούν τους ομολογητές και να τους προσφέρουν τροφή, χρήματα ή ρούχα.

Οι άγιοι όμως αρνούνταν με ευγένεια κάθε δώρο, για να μη συνηθίσουν την παρηγοριά της σάρκας μέσα στον αγώνα. Οι δεσμοφύλακες οργίζονταν, γιατί κρατούσαν συνήθως για τον εαυτό τους ένα μέρος από όσα δέχονταν οι κρατούμενοι. Ύστερα από λίγες ημέρες οι μάρτυρες οδηγήθηκαν ξανά στην αγορά, για να πιεσθούν δημόσια να θυσιάσουν στα είδωλα.

Στον δρόμο τους χτυπούσαν, τους έβριζαν και τους περιγελούσαν με κάθε τρόπο, αλλά οι όσιες ψυχές έμεναν σταθερές. Κάποιος ρώτησε σαρκαστικά τη Σαβίνα γιατί δεν πέθανε στη γενέτειρά της, και εκείνη απάντησε με απορία ποια ήταν αλήθεια η γενέτειρά της. Ο Τερέντιος, ο υπεύθυνος των μονομαχιών, απείλησε τον Ασκληπιάδη ότι θα τον έριχνε στα θηρία στους αγώνες του γιου του.

Ο μάρτυρας απάντησε ψύχραιμα ότι δεν τον φοβίζει διόλου μια τέτοια κατάληξη. Όταν επέστρεψαν στη φυλακή, οι κρατούμενοι ενίσχυσαν με τα λόγια τους όσους είχαν λυγίσει από τον φόβο των βασανιστηρίων. Ο Πιόνιος έκλαιγε πικρά για τους πεσμένους αδελφούς και τους καλούσε σε ειλικρινή μετάνοια και επιστροφή στον Χριστό.

Έπειτα από λίγο καιρό έφθασε στη Σμύρνη ο ανθύπατος Κοϋντιλιανός και κάθισε επίσημα στο βήμα. Κάλεσε σε ανάκριση τον Πιόνιο και διέταξε να τον γυμνώσουν και να τον κρεμάσουν σε ξύλο μαρτυρίου. Σιδερένια άγκιστρα ξέσχισαν τις σάρκες του, ενώ οι δήμιοι τον ρωτούσαν γιατί βιαζόταν τόσο για τον θάνατο.

Εκείνος αποκρίθηκε με γαλήνη ότι δεν τρέχει προς τον θάνατο, αλλά προς την αληθινή και αιώνια ζωή. Στο τέλος ο ανθύπατος εξέδωσε την απόφαση να σταυρωθεί και να καεί ζωντανός ως ομολογητής της πίστεως. Στο αμφιθέατρο ο Πιόνιος γδύθηκε μόνος του και ευχαρίστησε τον Θεό για την καθαρότητα που του δώρισε ως το τέλος.

Πλάγιασε ο ίδιος πάνω στο ξύλο σαν επάνω σε κλίνη και άφησε τους στρατιώτες να καρφώσουν τα μέλη του. Όταν προσπάθησαν να τον μεταπείσουν προσφέροντας γιατρούς και θεραπεία, εκείνος είπε ότι θέλει να κοιμηθεί καθαρός για την κοινή ανάσταση. Ύψωσαν τον σταυρό, στοίβαξαν γύρω ξύλα και άναψαν φωτιά γύρω από το σώμα του.

Έκλεισε τα μάτια του και προσευχόταν ήσυχα μέσα στις φλόγες χωρίς ταραχή. Όλοι νόμισαν στην αρχή ότι είχε ήδη παραδώσει την ψυχή του στον Θεό. Όμως, όταν η φωτιά άρχισε να καταλαγιάζει, εκείνος άνοιξε τα μάτια, χαμογέλασε και ψέλλισε ένα ταπεινό «αμήν».

Πρόσθεσε ακόμη τα λόγια του Κυρίου, «δέξαι το πνεύμα μου», και έτσι παρέδωσε την ψυχή του στον Χριστό. Όταν έσβησε τελείως η πυρά, βρήκαν το σώμα του εντελώς ακέραιο, χωρίς να έχει καεί ούτε μια τρίχα από τα μαλλιά του. Το πρόσωπό του έλαμπε με θεϊκή χάρη, σαν να καθρέφτιζε τη χαρά της ψυχής που μπήκε στη βασιλεία του Θεού.

Ο μαρτυρικός του θάνατος έγινε στις έντεκα Μαρτίου του διακοσιοστού πεντηκοστού έτους, στη Σμύρνη, στα χρόνια του ανθυπάτου Κοϋντιλιανού. Για τους υπόλοιπους συμμάρτυρές του δεν διασώθηκαν λεπτομέρειες των βασάνων τους, μαρτυρούν όμως οι παραδόσεις την κοινή τους ομολογία. Ο ίδιος ο Πιόνιος, πριν από το μαρτύριό του, είχε διασώσει με κόπο το αρχαίο κείμενο του μαρτυρίου του αγίου Πολυκάρπου.

Σε όραμα μάλιστα ο Πολύκαρπος του είχε υποδείξει να αναζητήσει το παλαιό αντίγραφο, που είχε σχεδόν φθαρεί από τον χρόνο. Έτσι ο πρεσβύτερος της Σμύρνης δοξάζει αιώνια την Αγία Τριάδα, μαζί με τη Σαβίνα και τους υπόλοιπους ομολογητές του Χριστού.