Χρίστος και Πανάγος, τα δύο λουλούδια της Ηλείας

Στη Γαστούνη και στην Ανδραβίδα, μέσα στη δεύτερη σκλαβιά των Τούρκων, δύο παιδιά εξωμοτών γονιών κράτησαν σφιχτά την πίστη του Χριστού. Ο ένας έγινε σεβαστός άρχοντας της Γαστούνης την εποχή των Ενετών, ο άλλος ιερέας έγγαμος στην Πάτρα. Οι ρίζες τους έβγαιναν από την αρχαία γη της Ήλιδας, σ' έναν τόπο γεμάτο πληγές και υποταγή.

Οι γονείς τους είχαν λυγίσει κάποτε στις πιέσεις των κατακτητών και άλλαξαν δυστυχώς την πίστη τους από φόβο. Τα δύο αγόρια όμως, ο Πανάγος και ο Χρίστος, ακολούθησαν εντελώς διαφορετικό δρόμο μέσα στη ζωή τους. Έτρεφαν την ψυχή τους με τον φόβο του Θεού και με τις εντολές του ιερού Ευαγγελίου.

Οι συμπατριώτες τους τους ξεχώριζαν για την αρετή τους και τους έδειχναν μεγάλη εκτίμηση και αγάπη. Ο Πανάγος μάλιστα ψηφίστηκε πολλές φορές συνοδικός της Γαστούνης κατά τα χρόνια της Ενετοκρατίας. Ο Χρίστος είχε χαρακτήρα διαφορετικό και απέφευγε τα πολιτικά ζητήματα και τις φασαρίες του κόσμου.

Επιθυμούσε διακαώς να γίνει έγγαμος ιερέας, ώστε ο νους της ψυχής του να μένει καθαρός. Δεν ήθελε να θολώνεται από τις απάτες και τις ματαιότητες της κοσμικής ζωής. Έτσι έφτασε αργότερα στην Πάτρα, όπου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος του Κυρίου με πολλή ευλάβεια.

Το χίλια επτακόσια δεκαπέντε μετά Χριστόν η Πελοπόννησος ξαναπέρασε στα χέρια των Τούρκων μετά τα τριάντα χρόνια των Βενετών. Οι κατακτητές άρχισαν λεηλασίες και σφαγές σε όσους δεν δέχονταν να προσκυνήσουν τον Αλλάχ. Ερήμωσε ο τόπος και πολλοί αναζητούσαν δρόμο φυγής, ενώ οι υπόλοιποι έγιναν ραγιάδες των βαρβάρων.

Κάποια μέρα ο Πανάγος κλήθηκε από τον Τούρκο διοικητή Οσμάν, ο οποίος του ζήτησε να αρνηθεί την ευσέβεια. Ο άγιος του απάντησε χωρίς κανέναν φόβο, με παρρησία και θάρρος της ψυχής του. Του είπε πως ανατράφηκε χριστιανός και πως ο Χριστός ήταν για εκείνον πνοή, καύχημα και αγαλλίαση.

Ο πασάς δεν τον πίεσε άλλο εκείνη τη φορά, καθώς τον αγαπούσε ειλικρινά ως άνθρωπο. Τον συμβούλεψε να αναχωρήσει σε άλλον τόπο μέχρι να σταματήσει ο διωγμός της πίστεως. Του πρότεινε μάλιστα να τον ακολουθήσει στην Κέρκυρα, για να γλιτώσει από τον επερχόμενο κίνδυνο.

Ο Πανάγος έβαλε στον νου του να φύγει για το νησί, όμως αρρώστησε βαριά εκείνες τις ημέρες. Όταν ανέκτησε τις δυνάμεις του, κλήθηκε εκ νέου να παρουσιαστεί ενώπιον των αρχόντων και να αποκριθεί. Ή θα αρνιόταν την πίστη του ή θα έχανε την περιουσία και τη ζωή του από το ξίφος του δημίου.

Βαδίζοντας με συνοδεία στρατιωτών, ο Πανάγος προσευχόταν κρυφά μέσα στην καρδιά του στον Κύριο. Έφτασε μπροστά στον Μουράτ αγά και ομολόγησε απερίφραστα την πίστη του στον Χριστό με δύναμη ψυχής. Περιγέλασε μάλιστα τα φλυαρίσματα του Μωάμεθ και τα παραμύθια της θρησκείας των κατακτητών.

Ο δικαστής εξέδωσε αμέσως απόφαση να τον αποκεφαλίσουν στον τόπο της εκτελέσεως. Ο άγιος αυτοθελήτως ακολούθησε τον δήμιο με χαρά πολλή και ψυχή γαλήνια. Αποκεφαλίστηκε την πρώτη ημέρα του Μαρτίου του χίλια επτακόσια δεκαέξι μετά Χριστόν.

Για δύο ολόκληρες ημέρες το άγιο λείψανό του παρέμεινε ριγμένο εκεί στο χώμα. Οι Τούρκοι το άφησαν επίτηδες, για να το κατασπαράξουν τα σκυλιά και τα όρνεα του τόπου. Δεν ήθελαν με κανέναν τρόπο να το πάρουν οι ευσεβείς χριστιανοί και να το ενταφιάσουν.

Όμως, κατά θεία ευδοκία, το σώμα του μάρτυρα δεν έπαθε το παραμικρό. Ακόμη και τα άγρια ζώα σεβάστηκαν την ιερότητα του λειψάνου εκείνου. Εξαγριωμένοι οι δήμιοι απέκοψαν το κεφάλι του, το έψησαν και το πέταξαν στα σκυλιά.

Ούτε όμως εκείνα δεν άγγιξαν το ιερό κεφάλι του μάρτυρα. Τότε θαύμασαν και οι ενάντιοι και επέτρεψαν στους χριστιανούς να το παραλάβουν. Έτσι το ενταφίασαν με τιμή μέσα στον ναό του αγίου Νικολάου της Γαστούνης.

Ο άλλος νεομάρτυρας, ο θαυμάσιος ιερέας Χρίστος, συνελήφθη και αυτός από τους Τούρκους της περιοχής. Παρέμενε σιδηροδέσμιος στη φυλακή, μέχρι που τον κάλεσε μπροστά του ο τύραννος δικαστής. Εκείνος τον προέτρεπε να μη χάσει τη γλυκύτατη ζωή, τα δύο μικρά παιδιά του και τη γυναίκα του.

Ο μέλλων μάρτυρας δεν ενέδωσε ούτε πτοήθηκε από τις απειλές των αλλόπιστων εξεταστών. Έμεινε αμετακίνητος στην πίστη του και ομολόγησε με θάρρος τον Χριστό. Ο τύραννος όμως πρόσταξε με θυμό να τον δείρουν, για να σωφρονιστεί δήθεν και να μη μιλά με αυθάδεια.

Τον έριξαν πάλι στη φυλακή, ελπίζοντας πως θα κάμψουν την αντοχή του με τον χρόνο. Όμως εκείνος έμενε ακλόνητος και προσευχόταν αδιάλειπτα στον Κύριο της ζωής του. Τότε επιστράτευσαν και τη γυναίκα του, η οποία τον επισκέφθηκε στη φυλακή.

Με θερμά και ασταμάτητα παρακάλια προσπαθούσε να μεταπείσει τον ιερέα σύζυγό της. Τελικά ο Χρίστος υποχώρησε για μια στιγμή και της υποσχέθηκε να πράξει την επόμενη ημέρα κατά τη συμβουλή της. Η απροσδόκητη αυτή απάντηση διαδόθηκε αμέσως σε ολόκληρη την πόλη της Ανδραβίδας.

Γέμισε χαρά τους αλλόπιστους και μεγάλη στενοχώρια τους πιστούς χριστιανούς της περιοχής. Ο Μουράτ θέλησε να επιδείξει τη δύναμή του και πρόσταξε όλους τους ιερείς της πόλεως. Τους ζήτησε να καταθέσουν αν υπάρχουν ακόμη αρνητές της πίστεως ανάμεσα στους κατοίκους.

Εκείνοι όμως αποκρίθηκαν με τόλμη πως δεν γνωρίζουν κανέναν τέτοιον άνθρωπο. Θύμωσε τότε ο τύραννος και πρόσταξε να εγκλειστούν όλοι στην ίδια φυλακή με τον Χρίστο. Ο γεροντότερος των κληρικών στιγμάτισε με σκληρά λόγια την απόφαση του ιερέα ενώπιον όλων.

Ο Χρίστος αναστέναξε από τα βάθη της καρδιάς του και μετανόησε ειλικρινά για τη στιγμιαία αδυναμία του. Οι συμπρεσβύτεροί του χάρηκαν, δόξασαν τον αρχηγό της πίστεως Ιησού και τον ενίσχυσαν για το μαρτύριο. Ο ιερέας πέρασε ολόκληρη εκείνη τη νύχτα με ευχές, ψαλμωδίες και άφθονα δάκρυα μετανοίας.

Το πρωί οι βάρβαροι περίμεναν με μεγάλη χαρά την αναμενόμενη πτώση του δέσμιου ιερέα. Όμως ο Χρίστος, μπροστά στον Μουράτ, ευχαρίστησε δυνατά τον Χριστό και βασιλέα της κτίσεως. Είπε πως ο Κύριος δεν τον άφησε να πέσει στην απώλεια, αλλά του έστειλε σωτήριους οδηγούς.

Κοίταξε προς τους ουρανούς και φώναξε πως δεν θα αρνιόταν ποτέ τον Χριστό του. Στράφηκε προς τους δημίους και ομολόγησε πως ήταν και είναι χριστιανός για πάντα. Σέβεται, είπε, τον Χριστό μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα της Τριάδος.

Οι λόγοι του αγίου τάραξαν δυνατά τους ασεβείς, που πρόσταξαν χωρίς καθυστέρηση τον αποκεφαλισμό του. Ο γνήσιος ιερεύς του Κυρίου έκλινε ταπεινά το γόνυ και φονεύθηκε με το ξίφος. Το ιερό λείψανό του παρέμεινε άταφο για τέσσερις ολόκληρες ημέρες στον τόπο της εκτελέσεως.

Τελικά, με έγκριση των φονιάδων του, οι χριστιανοί παρέλαβαν το σώμα του ευλαβικά. Το ενταφίασαν στον ίδιο ναό του αγίου Νικολάου, στον τάφο όπου είχαν θάψει και τον Πανάγο. Ο θαυμάσιος Χρίστος έλαβε το στεφάνι του μαρτυρίου στις εννέα του μηνός Μαρτίου.

Μαρτύρησε τον ίδιο χρόνο που είχε μαρτυρήσει και ο συναθλητής του Πανάγος, το χίλια επτακόσια δεκαέξι. Έτσι τα δύο λουλούδια της Ηλείας έγιναν καύχημα της Ορθοδοξίας και έπαινος της Εκκλησίας. Οι δύο νεομάρτυρες ενώθηκαν στον ίδιο τάφο, όπως είχαν ενωθεί στην ίδια πίστη και ομολογία.

Η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη τους κάθε χρόνο στις εννέα του Μαρτίου. Η ακολουθία τους συμψάλλεται με την ακολουθία των αγίων τεσσαράκοντα μαρτύρων της Σεβαστείας. Από τη Γαστούνη και την Ανδραβίδα τα ονόματά τους ακούγονται μέχρι σήμερα ως φως ομολογίας.

Δοξάζουν τον Χριστό και διδάσκουν πως καμιά σκλαβιά δεν μπορεί να σβήσει την πίστη της καρδιάς.