Όσιος Εφραίμ ο Επίσκοπος Περεγιασλάβ

Από τον λαμπρό θρόνο του πρίγκιπα Ιζιάσλαβου, όπου κρατούσε στα χέρια του όλη την οικονομική διαχείριση της αυλής του Κιέβου, ο Εφραίμ έφυγε για να γίνει ταπεινός μοναχός στα σκοτεινά Σπήλαια. Όταν ο οργισμένος ηγεμόνας απείλησε να γκρεμίσει το μοναστήρι και να ρίξει στη φυλακή τους Πατέρες, η Λαύρα σώθηκε μόνο χάρη στη συμβουλή της πριγκίπισσας, που φοβήθηκε την οργή του Θεού. Ο μακάριος Εφραίμ ήταν άνθρωπος ευγενούς καταγωγής και ευνούχος, ιδιαίτερα αγαπητός στον μεγάλο πρίγκιπα του Κιέβου.

Κουρασμένος από τον θόρυβο της κοσμικής ζωής, ζήτησε από τον όσιο Αντώνιο να τον δεχθεί ανάμεσα στους δούλους του Επουράνιου Βασιλέα. Ο όσιος Αντώνιος τού έδωσε σωτήρια νουθεσία και ανέθεσε στον μακάριο Νίκωνα να τον κουρέψει μοναχό και να τον ντύσει με το αγγελικό σχήμα. Ο φθονερός εχθρός όμως δεν άντεξε αυτή τη νίκη του ιερού τάγματος μέσα στο σπήλαιο.

Άναψε την οργή του πρίγκιπα Ιζιάσλαβου, ώστε εκείνος να ζητήσει με σκληρότητα την επιστροφή του οικονόμου του στην αυλή. Ο Νίκων οδηγήθηκε μπροστά στον άρχοντα και ελέγχθηκε, ενώ ο όσιος Αντώνιος με τους αδελφούς εκδιώχθηκαν από το ηγαπημένο σπήλαιο. Με τις πρεσβείες της Παναγίας και τη μεσιτεία της πριγκίπισσας, οι μοναχοί επέστρεψαν σύντομα στη Λαύρα νικητές απέναντι στον δαιμονικό πειρασμό.

Ο όσιος Εφραίμ αφιερώθηκε τότε με μεγαλύτερο ζήλο στην προσευχή, στη νηστεία και στην ολονύκτια αγρυπνία μέσα στο ιερό σπήλαιο. Υπάκουε σε όλα τον γέροντά του Αντώνιο και αγωνιζόταν να μιμηθεί κάθε αρετή του πνευματικού του πατέρα. Καθώς ο όσιος Αντώνιος είχε ταξιδέψει κάποτε από τη Ρωσία στο Άγιον Όρος, έτσι και ο Εφραίμ φλεγόταν από τον πόθο να γνωρίσει τους αγίους τόπους.

Ήθελε να δει με τα μάτια του την ισάγγελη ζωή των αγίων Πατέρων και να εμπνευσθεί από τους ενάρετους κόπους τους. Παρακάλεσε λοιπόν τον γέροντά του να του δώσει την ευλογία για το μεγάλο ταξίδι στην ελληνική γη. Ο όσιος Αντώνιος δεν θέλησε να τον στερήσει από τον μισθό της οδοιπορίας και τον απέλυσε με ευχή, όπως κάποτε ο Νώε άφησε την περιστερά να φέρει πίσω τον κλάδο της ελιάς.

Με δύο φτερά, την ευλογία και την προσευχή του πνευματικού του πατέρα, ο όσιος ξεκίνησε για την Κωνσταντινούπολη. Παντού στον δρόμο επισκεπτόταν κατοικίες ασκητών και έτρεφε την ψυχή του με πνευματικές συνομιλίες. Στη βασιλεύουσα ο όσιος καθυστέρησε αρκετά, καθώς δεν χόρταινε να μαθαίνει από τους ερημίτες και τους αγίους ανθρώπους που συναντούσε.

Όταν τον τράβηξε πίσω η αγάπη της πατρίδας, δεν θέλησε να επιστρέψει στη νοητή του κιβωτό άδειος. Έτσι αντέγραψε με προσοχή το ιερό τυπικό της μονής του Στουδίου και το έφερε ως πνευματικό θησαυρό στο μοναστήρι των Σπηλαίων του Κιέβου. Για τον σκοπό ακριβώς αυτό του είχε στείλει επιστολή και ο μακάριος ηγούμενος Θεοδόσιος εκ μέρους του οσίου Αντωνίου.

Μόλις παρέλαβε το τυπικό, ο όσιος Θεοδόσιος το εφάρμοσε αμέσως στη ζωή της αδελφότητας με μεγάλη χαρά. Ο Εφραίμ έμεινε για λίγο στη Λαύρα μετά την επιστροφή του, υπήρξε όμως υπόδειγμα πολλών αρετών για όλους τους μοναχούς. Όλοι δόξαζαν τον Θεό για την παρουσία ενός τέτοιου ευλογημένου αδελφού ανάμεσά τους.

Εκείνη την εποχή εκοιμήθη ο μακάριος επίσκοπος του Περεγιασλάβ Πέτρος και χρειάσθηκε νέος ποιμένας. Με τη συγκατάθεση όλων και την επιθυμία του μεγάλου πρίγκιπα Βσέβολοντ Γιαροσλάβιτς, ο όσιος Εφραίμ προτάθηκε για τη χηρεύουσα έδρα. Τον χειροτόνησε επίσκοπο ο πανιερότατος μητροπολίτης Κιέβου Ιωάννης γύρω στα χίλια ενενήντα μετά Χριστόν.

Παίρνοντας τον μεγάλο βαθμό της αρχιερωσύνης, ο όσιος έδειξε αμέσως φλογερό ζήλο για την ανέγερση εκκλησιών στην επισκοπή του. Θεωρούσε αυτό το έργο ως το πιο τιμητικό και πολυτιμότερο καθήκον της ζωής του, με σκοπό να πληθύνει τη δόξα του ονόματος του Θεού. Ο Κύριος συνεργούσε φανερά στην προσπάθειά του, ώστε μέσα σε λίγα μόλις χρόνια οικοδομήθηκαν θαυμαστά έργα.

Έχτισε μεγάλο και μεγαλοπρεπή πέτρινο ναό προς τιμή του αρχιστρατήγου Μιχαήλ, τον οποίο και κατέστησε καθεδρικό της επισκοπής. Πάνω από την πύλη της εισόδου ανήγειρε μικρότερο ναό αφιερωμένο στον άγιο Θεόδωρο για την προστασία των εισερχομένων. Μπροστά στις πύλες του πέτρινου ναού έχτισε ακόμη εκκλησία προς τιμή του αγίου Ανδρέα του Πρωτοκλήτου, αποστόλου των Ρώσων.

Στόλισε επίσης την πόλη του Περεγιασλάβ με διάφορα εκκλησιαστικά οικοδομήματα από πέτρα, κάτι που δεν υπήρχε στα μέρη εκείνα. Ο όσιος έχτισε ακόμη ξενώνες για τους φτωχούς και τους ταξιδιώτες, καθώς και δημόσια λουτρά. Όλα αυτά τα λαμπρά κτίσματα καταστράφηκαν αργότερα, όταν ο ασεβής τάταρος ηγεμόνας Μπατού επιτέθηκε στη ρωσική γη ως παιδαγωγία για τις αμαρτίες του λαού.

Ο όσιος Εφραίμ αξιώθηκε ακόμη μεγαλύτερης τιμής κατά τη διάρκεια της αρχιερατικής του διακονίας μέσα στην επισκοπή του. Παρευρέθηκε ο ίδιος στη λαμπρή ανακομιδή των τιμίων λειψάνων του οσίου πατρός μας Θεοδοσίου των Σπηλαίων, γύρω στα χίλια ενενήντα ένα μετά Χριστόν. Έζησε ενάρετα και θεοφιλώς όλες τις ημέρες του ως πιστός ποιμένας του λογικού του ποιμνίου.

Κοιμήθηκε από την πρόσκαιρη ζωή το έτος χίλια ενενήντα οκτώ μετά Χριστόν και η ψυχή του ανήλθε στον αχειροποίητο θρόνο του Δεσπότη Χριστού. Το τίμιο σώμα του τοποθετήθηκε με ευλάβεια μέσα στον μεγάλο ναό που είχε ο ίδιος ανεγείρει στο Περεγιασλάβ. Στον ίδιο τόπο μεταφέρθηκε αργότερα και αναπαύεται στις μακρινές σπηλιές της Λαύρας του οσίου Αντωνίου στο Κίεβο.

Σε αυτόν αποδίδεται και μία διήγηση με εγκώμιο για τον άγιο Νικόλαο τον Θαυματουργό. Η μνήμη του τιμάται από την Εκκλησία και στις είκοσι οκτώ Σεπτεμβρίου, καθώς και τη δεύτερη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Είθε με τις πρεσβείες του αγίου ιεράρχου να αξιωθούμε και εμείς να σταθούμε ενώπιον του θρόνου του Βασιλέως της δόξης, δοξάζοντας μαζί του τον αρχιποίμενα Ιησού Χριστό στους ατελεύτητους αιώνες.