Μάξιμος και Δομέτιος, τα βασιλόπαιδα της Νιτρίας

Δύο νεαρά βασιλόπαιδα εγκατέλειψαν τα ανάκτορα και τις τιμές του αυτοκρατορικού τους πατέρα για να ζήσουν σε ένα φτωχικό λιθόκτιστο κελλάκι στην έρημο της Νιτρίας. Εκεί, μέσα στη σιωπή και την αδιάλειπτη προσευχή, έφθασαν σε τέτοια αγιότητα ώστε από το στόμα τους έβγαινε λαμπάδα φωτιάς που έφθανε ως τον ουρανό. Ο απόστολος Παύλος μεταφέρει στους Θεσσαλονικείς την επιθυμία του Θεού για την πνευματική μας τελείωση και προτρέπει νύχτα και μέρα να προσευχόμαστε αδιάλειπτα.

Με τη συνεχή προσευχή ο νους υψώνεται και επικοινωνεί με το θείο, από όπου τρυγά το νέκταρ της ψυχικής αγαλλίασης. Η προσευχή ζωογονεί, ενώνει τη γη με τον ουρανό και αγιάζει όσους την αγαπούν με όλη τους την ψυχή. Αυτόν τον δρόμο ακολούθησαν με σπάνιο ζήλο οι δύο αυτάδελφοι όσιοι Μάξιμος και Δομέτιος, βλαστοί ευθαλέστατοι αρχοντικής ρίζας.

Ανατράφηκαν με όλες τις ανέσεις και την ευμάρεια που τους χάριζε η αυτοκρατορική θέση του πατέρα τους. Το εντυπωσιακό παρουσιαστικό και η καλοπέραση που ήταν χαραγμένη στο πρόσωπό τους δεν φανέρωναν το ταπεινό αγωνιστικό φρόνημα της καρδιάς τους. Η όψη τους ξεγελούσε και έκρυβε τα πολύτιμα διαμάντια της αποταγής του κόσμου και της αγάπης του Θεού.

Με πόθο για τη μοναχική ζωή πλησίασαν κάποτε τον Αββά Μακάριο, ζητώντας να τους δεχθεί ως μαθητές και συνασκητές του στην έρημο. Το έμπειρο μάτι του καθηγητού της ερήμου αυτή τη φορά ξεγελάστηκε από την αρχοντική όψη των δύο νεαρών αδελφών. Σκέφθηκε ότι αυτοί, ως καλοαναθρεμμένοι νέοι, δεν θα άντεχαν τη σκληρή δοκιμασία της ερήμου και τις στερήσεις της.

Δεν τους απέπεμψε όμως, υπακούοντας σε έναν λογισμό που του έλεγε να μην τους σκανδαλίσει με την απόρριψη. Σκέφθηκε πως, αν δεν αντέξουν, θα φύγουν μόνοι τους χωρίς πικρία και χωρίς να πληγωθεί η ψυχή τους. Έτσι τους υπέδειξε ένα μέρος για να χτίσουν ένα λιθόκτιστο κελλάκι κοντά σε ένα έλος της περιοχής.

Τους εφοδίασε με έναν πέλεκυ, με ένα σακούλι γεμάτο ψωμιά και αλάτι, και τους έδωσε τις πρώτες οδηγίες. Τους έδειξε πώς να πλέκουν ζεμπίλια από τις βάγιες του έλους και πώς να τα παραδίδουν στους φύλακες. Εκείνοι θα τα πωλούσαν αργότερα και έτσι θα εξασφάλιζαν τον επιούσιο άρτο που χρειάζονταν για την επιβίωσή τους.

Με αυτόν τον τρόπο ξεκίνησε ο αγώνας τους στην έρημο, κάτω από την πατρική σκέπη του μεγάλου ασκητή. Για τρία ολόκληρα χρόνια οι νεαροί αγωνίστηκαν υπεράνθρωπα και έφθασαν σε μέτρα αρετής πάρα πολύ υψηλά. Δεν έδωσαν όμως σημείο ζωής στον Αββά Μακάριο, αφού πήγαιναν μόνο στην εκκλησιά για να μεταλάβουν σιωπώντας.

Τη μυστική τους αρετή την ήξερε μόνο ο αγωνοθέτης και στεφοδότης Χριστός, που έβλεπε την καρδιά τους. Μετά από θερμή προσευχή ο Αββάς Μακάριος ξεκίνησε να τους επισκεφθεί, ώστε να γνωρίσει την κρυφή τους πρόοδο. Όταν έφθασε στο κελλί τους, τον υποδέχθηκαν και τον ασπάστηκαν με σιωπή, χωρίς να πουν ούτε μία λέξη.

Ο μικρότερος, με νεύμα του μεγαλύτερου, συνέχισε ήσυχα την πλοκή των ζεμπιλιών του χωρίς να διακόψει το έργο. Μετά την ενάτη παρέθεσαν λιτό φαγητό και τρία παξιμάδια για δείπνο, καλώντας τον πάλι σιωπηλά στο τραπέζι. Η σιωπή τους τον είχε μαγνητίσει και έφερνε στον νου του τον σοφό Σειραχίδη, που λέει ότι ο σοφός σιωπά.

Στη διερευνητική του επιθυμία να γνωρίσει τον εσωτερικό τους κόσμο, απάντησε καταφατικά πως θα έμενε μαζί τους τη νύχτα. Εκείνοι τότε έστρωσαν ένα ψαθί για τον επισκέπτη και ένα άλλο στην άλλη άκρη της φτωχικής καλύβας τους. Μόλις πλάγιασαν, ο Αββάς Μακάριος προσευχήθηκε στον Θεό να του αποκαλύψει την κρυφή πνευματική εργασία των δύο αδελφών.

Τότε άνοιξε η στέγη και έγινε φως ολόγυρα, σαν να ήταν μέρα μέσα στη μικρή τους καλύβα. Οι δύο αδελφοί δεν έβλεπαν το φως και, πιστεύοντας ότι ο Γέροντας κοιμήθηκε, σηκώθηκαν για προσευχή. Άπλωσαν τα χέρια τους στον ουρανό και άρχισαν να προσεύχονται με κατάνυξη και θέρμη ψυχής.

Έβλεπε τότε ο καθηγητής της ερήμου μύγες να προσπαθούν να πλησιάσουν τον μικρότερο αδελφό μέσα στη νύχτα. Έναν Άγγελο Κυρίου τον περιτείχιζε όμως, κρατώντας πύρινη ρομφαία και διώχνοντας τις επιθέσεις του πονηρού. Τον μεγαλύτερο αδελφό δεν τον πλησίαζαν καθόλου, γιατί είχε φθάσει ήδη στην τελειότητα της απάθειας.

Το πρωί ξεκίνησαν όλοι μαζί την ορθρινή προσευχή και το θαύμα συνεχίστηκε με νέα δωρεά. Σε κάθε στίχο του ψαλτηρίου που έλεγαν, έβλεπε λαμπάδα φωτιάς να βγαίνει από το στόμα τους έως τον ουρανό. Ύστερα από λίγες ημέρες κοιμήθηκε ο μεγάλος αδελφός τον ύπνο των δικαίων, και μετά από τρεις ημέρες ακολούθησε και ο μικρότερος.

Το μοναστήρι στον τόπο τους ονομάζεται σήμερα Μονή των Ρωμιών, προς τιμή των νεαρών βασιλόπαιδων εραστών της νοεράς προσευχής.