Η Δακρυρροούσα Εικόνα της Παναγίας του Σημείου στο Νόβγκοροντ

Ένα βέλος εχθρικού στρατού καρφώθηκε κάποτε πάνω στο εικονογραφημένο πρόσωπο της Θεοτόκου στα τείχη του Νόβγκοροντ. Από τα μάτια της άρχισαν να κυλούν δάκρυα, και η εικόνα έστρεψε μόνη της το βλέμμα προς την πολιορκημένη πόλη. Το θαυμαστό αυτό γεγονός συνέβη το έτος χίλια εκατόν εβδομήντα μετά Χριστόν και έμεινε χαραγμένο στη μνήμη της ρωσικής Εκκλησίας.

Η εικόνα της Παναγίας του Σημείου παρουσιάζει τη Θεοτόκο με τα χέρια υψωμένα σε στάση προσευχής, ενώ ο θείος Βρέφος εικονίζεται μέσα σε φωτεινό κύκλο στους κόλπους της. Πρόκειται για έναν από τους αρχαιότερους εικονογραφικούς τύπους της Μητέρας του Κυρίου που γνωρίζει η χριστιανική παράδοση. Στο μαυσωλείο της αγίας Αγνής στη Ρώμη σώζεται παράσταση της Θεοτόκου με υψωμένα χέρια και τον Χριστό να κάθεται στα γόνατά της.

Η παράσταση αυτή αποδίδεται στον τέταρτο αιώνα και μαρτυρεί την παλαιότητα του τύπου. Υπάρχει επίσης η αρχαία βυζαντινή εικόνα της Παναγίας Νικοποιού του έκτου αιώνα. Σε εκείνη η Θεοτόκος κάθεται σε θρόνο και κρατά οβάλ ασπίδα με την εικόνα του Σωτήρος Εμμανουήλ.

Στη Ρωσία οι εικόνες αυτού του τύπου εμφανίστηκαν τον ενδέκατο και δωδέκατο αιώνα και πήραν την ονομασία τους από το θαύμα του Νόβγκοροντ. Εκείνη τη χρονιά οι ενωμένες δυνάμεις των ρώσων ηγεμόνων έφτασαν μπροστά στα τείχη της Μεγάλης πόλεως του Νόβγκοροντ. Επικεφαλής τους βρισκόταν ο υιός του πρίγκιπα Ανδρέα Μπογκολιούμπσκι του Σούζνταλ, ο οποίος επιθυμούσε να υποτάξει την πόλη.

Οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ συνειδητοποίησαν πως καμία ανθρώπινη βοήθεια δεν μπορούσε πλέον να τους σώσει από τη συμφορά. Η μόνη τους ελπίδα παρέμενε η επέμβαση του ίδιου του Θεού και της Παναγίας στη φοβερή εκείνη ώρα. Μέρα και νύχτα προσεύχονταν θερμά και ικέτευαν τον Κύριο να μην εγκαταλείψει την πόλη τους στα χέρια των εχθρών.

Την τρίτη νύχτα ο επίσκοπος Ηλίας του Νόβγκοροντ άκουσε μια θαυμαστή φωνή που του έδινε σαφή εντολή. Η φωνή τον προέτρεπε να μεταφέρει την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου από τον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Ο ναός αυτός βρισκόταν στην οδό Ιλίνα και φύλασσε για χρόνια το ιερό κειμήλιο της πόλης.

Η εντολή ζητούσε επίσης να περιφέρουν την εικόνα γύρω από τα τείχη και να ζητήσουν τη σκέπη της. Ο επίσκοπος υπάκουσε αμέσως στο θεϊκό μήνυμα και ετοίμασε τη μεγάλη ιερή πομπή της πόλης. Όταν οι ιερείς και ο λαός μετέφεραν την εικόνα πάνω στα τείχη, οι εχθροί εξαπέλυσαν βροχή από βέλη εναντίον της πομπής.

Ένα από εκείνα τα βέλη χτύπησε το ιερό πρόσωπο της Θεοτόκου με ασέβεια και θρασύτητα. Τότε από τα μάτια της εικόνας άρχισαν να κυλούν πραγματικά δάκρυα μπροστά στους έκπληκτους και τρομαγμένους υπερασπιστές. Η ίδια η εικόνα έστρεψε το πρόσωπό της προς την πόλη, σαν να την προστάτευε μητρικά.

Μετά από εκείνο το θείο σημείο, ένας ανέκφραστος και υπερφυσικός τρόμος έπεσε ξαφνικά πάνω στις τάξεις των εχθρών. Οι στρατιώτες έχασαν τα λογικά τους και άρχισαν να χτυπούν με τα όπλα τους ο ένας τον άλλο. Οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ πήραν θάρρος από τον Κύριο και τη φανερή προστασία της Παναγίας.

Όρμησαν χωρίς φόβο εναντίον τους και κέρδισαν μια λαμπρή και ολοκληρωτική νίκη στη μάχη. Σε ανάμνηση της θαυμαστής επεμβάσεως της Βασίλισσας των Ουρανών, ο αρχιεπίσκοπος Ηλίας θέσπισε επίσημη εορτή. Η ρωσική Εκκλησία τιμά μέχρι σήμερα τη μνήμη της Παναγίας του Σημείου με μεγάλη ευλάβεια.

Ο αγιορείτης ιερομόναχος Παχώμιος ο Λογοθέτης συνέθεσε δύο κανόνες για την εορτή. Σε ορισμένες εικόνες της Παναγίας του Σημείου από το Νόβγκοροντ απεικονίζονται και τα θαυμαστά γεγονότα του δωδέκατου αιώνα. Οι αγιογράφοι θέλησαν έτσι να διασώσουν τη μνήμη της επεμβάσεως της Θεοτόκου στις δύσκολες στιγμές της πόλης.

Η θαυματουργή εικόνα παρέμεινε για εκατόν ογδόντα έξι ολόκληρα χρόνια στον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην οδό Ιλίνα. Αργότερα μεταφέρθηκε σε νέο ναό, τον οποίο έκτισαν προς τιμήν της εικόνας της Παναγίας του Σημείου. Ο ναός αυτός έγινε γρήγορα το καθολικό της ομώνυμης ιεράς μονής του Νόβγκοροντ.

Σε ολόκληρη τη ρωσική γη είναι γνωστά αμέτρητα αντίγραφα της θαυματουργής εικόνας του Σημείου. Πολλά από αυτά δοξάστηκαν με δικά τους θαύματα μέσα στους τοπικούς ναούς όπου φυλάσσονταν με ευλάβεια. Έτσι έλαβαν στη συνέχεια ονομασίες που έδειχναν τον τόπο στον οποίο φανερώθηκε η θεϊκή χάρη.

Ανάμεσα στα πιο γνωστά αντίγραφα ξεχωρίζουν οι εικόνες του Ντιονισίεβο Γκλούσετς και του Αμπαλάκ. Σημαντικές θεωρούνται επίσης η εικόνα του Κουρσκ και εκείνη του Σεραφείμ Πονετάεφ που τιμώνται ιδιαίτερα. Όλες αυτές οι εικόνες μαρτυρούν τη συνεχή και μητρική παρουσία της Παναγίας στην ιστορία του πιστού ρωσικού λαού.