Δαμασκηνός ο Στουδίτης, ο φωτεινός Ιεράρχης της σκλαβιάς

Μέσα στο πνευματικό σκοτάδι της Τουρκοκρατίας, ένας λόγιος Επίσκοπος έγραψε το βιβλίο «Θησαυρός», που τυπώθηκε πενήντα μία φορές και στήριξε ολόκληρο το σκλαβωμένο Γένος. Ο ίδιος δίδαξε τον μετέπειτα Πατριάρχη Ιερεμία τον Τρανό και συνέταξε την επίσημη απάντηση της Ορθοδοξίας στους Λουθηρανούς της Τυβίγγης. Πρόκειται για τον Άγιο Δαμασκηνό τον Στουδίτη, Επίσκοπο Λητής και Ρεντίνης, μια από τις λαμπρότερες μορφές του δέκατου έκτου αιώνα.

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη γύρω στο χίλια πεντακόσια είκοσι μετά Χριστόν και έλαβε εκεί άριστη μόρφωση από τα νεανικά του χρόνια. Το κοσμικό του όνομα ίσως ήταν Δημήτριος, αλλά οι πληροφορίες παραμένουν ανεπιβεβαίωτες σε αυτό το σημείο. Νέος ακόμη μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, όπου εντάχθηκε στην ξακουστή Αδελφότητα των Στουδιτών πριν από το χίλια πεντακόσια σαράντα έξι.

Εκεί έλαβε το μοναχικό όνομα Δαμασκηνός και την προσωνυμία Στουδίτης, που τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή. Ως υποδιάκονος σπούδασε στην περίφημη Πατριαρχική Ακαδημία και ανέπτυξε σπάνιο κήρυκα λόγο. Οι ομιλίες του γέμιζαν ψυχές με ωφέλεια και αργότερα αποτέλεσαν το υλικό του πολυδιαβασμένου βιβλίου του.

Μεταξύ των ετών χίλια πεντακόσια πενήντα και χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ ο Άγιος δραστηριοποιήθηκε στην περιοχή των Τρικάλων ως διδάσκαλος. Πιθανότατα υπηρέτησε στην εκεί Σχολή, ενώ πριν το χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ έλαβε το χάρισμα της Ιερωσύνης. Την ίδια περίοδο ταξίδεψε ως τη Βενετία, για να τυπώσει εκεί τον περιζήτητο «Θησαυρό» του.

Το χίλια πεντακόσια εξήντα, μέσα στον ιστορικό Ναό των Αρχαγγέλων της Θεσσαλονίκης, τη γνωστή Ροτόντα, χειροτονήθηκε Επίσκοπος. Τη χειροτονία τέλεσε ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Θεωνάς, διαφορετικό πρόσωπο από τον ομώνυμο γνωστό Άγιο της Εκκλησίας. Παρότι έφερε μόνο τον βαθμό του Επισκόπου, ο Δαμασκηνός διέπρεψε με τον σπάνιο συνδυασμό λαμπρής παιδείας και βαθιάς ταπεινοφροσύνης.

Ο Γερμανός θεολόγος Στέφαν Γκέρλαχ, αν και εχθρικός προς την Ορθοδοξία, καταθέτει σημαντική μαρτυρία για τον Ιεράρχη. Τον κατατάσσει μεταξύ των τριών πιο μορφωμένων Ορθοδόξων Κληρικών της εποχής και τον επαινεί ξεχωριστά. Σημειώνει την ιδιαίτερη μετριοφροσύνη του, την ολιγάρκειά του και το πλήθος των αρετών που τον στόλιζαν στην καθημερινή ζωή.

Χάρη στα πνευματικά του χαρίσματα ο Άγιος απέλαυε της εμπιστοσύνης των Πατριαρχών για σημαντικότατες αποστολές ως Έξαρχος. Το χίλια πεντακόσια εξήντα επτά εστάλη στο Άγιον Όρος, ενώ ανάμεσα στα έτη χίλια πεντακόσια εξήντα πέντε και εβδομήντα δύο εργάστηκε στη Μικρά Ρωσία. Εκεί, στη σημερινή Ουκρανία, συνετέλεσε αποφασιστικά στην απόκρουση της αιρετικής ρωμαιοκαθολικής προπαγάνδας που πίεζε τους Ορθοδόξους.

Αργότερα, στην Πατριαρχία του Ιερεμίου του Δευτέρου, του επονομαζόμενου Τρανού, ο Άγιος βρέθηκε ξανά σε κορυφαία θέση. Ο ίδιος ο Πατριάρχης υπήρξε μαθητής του και του εμπιστευόταν τις πιο λεπτές υποθέσεις της Εκκλησίας εκείνη την περίοδο. Έτσι ο Δαμασκηνός συμμετείχε στη σύνταξη της επίσημης δογματικής απαντήσεως προς τους Λουθηρανούς Προτεστάντες της Τυβίγγης.

Διετέλεσε επίσης τοποτηρητής του Οικουμενικού Θρόνου επί αρκετούς μήνες, όσο ο Πατριάρχης απουσίαζε από τη Βασιλεύουσα. Το χίλια πεντακόσια εβδομήντα τέσσερα προβιβάσθηκε σε Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Άρτης και Έξαρχο πάσης Αιτωλίας. Υπηρέτησε τον νέο του θρόνο επί δύο περίπου έτη, μέχρι το χίλια πεντακόσια εβδομήντα έξι, οπότε επέστρεψε ως λόγιος στο Πατριαρχείο.

Λίγο αργότερα, το σωτήριο έτος χίλια πεντακόσια εβδομήντα επτά, ο Άγιος εκοιμήθη εν Κυρίω και ετάφη στη μητροπολιτική του περιφέρεια. Ο τάφος του βρίσκεται είτε στη Ναύπακτο είτε στην Άρτα, χωρίς να διασώζεται ακριβέστερη πληροφορία για το σημείο. Σωζόμενο επίγραμμα τον χαρακτηρίζει ως τη σοφία των Ελλήνων και θρηνεί τον θάνατό του ως μεγάλη απώλεια.

Λέει ότι ο βαρύς αιώνας αφαίρεσε από τους Έλληνες τη σοφία και άφησε ορφανούς όλους τους φιλέλληνες. Στα συγγράμματά του ξεχωρίζει ο «Θησαυρός», που εκδόθηκε περίπου πενήντα μία φορές μέχρι το χίλια εννιακόσια είκοσι έξι. Έγραψε ακόμη Κανόνες προς τιμή του Νεομάρτυρος Νικολάου, ποιήματα στην Παναγία σε ομηρική γλώσσα και Παραίνεση προς Μοναχούς.

Συνέταξε επίσης συγγράμματα ζωολογίας και μετεωρολογίας, που πιστοποιούν την ευρύτατη παιδεία του σε πολλούς τομείς. Παρότι κατείχε άριστα την ομηρική και την αττική διάλεκτο, ο Άγιος έγραφε και σε απλή Ελληνική γλώσσα για τον λαό. Ο «Θησαυρός» του μεταφράστηκε στα τουρκικά, στα σερβικά και στα ρωσικά, και θεωρείται ότι στη Βουλγαρία απέτρεψε τον εκτουρκισμό των Ορθοδόξων.

Filename: `11_27_Άγιος_Δαμασκηνός_Στουδίτης_Ελληνικά_Καθαρά.