Η Παναγία του Μυρσινιδίου και οι ηρωικοί ηγούμενοί της

Πάνω στον γκρεμό που κοιτάζει τις μικρασιατικές ακτές, ένα μοναστήρι κρύβει επιτραχήλιο που αποδίδεται στον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Πέμπτο. Στους σκοτεινούς χρόνους της Κατοχής, ο ηγούμενός του φυγάδευε Άγγλους και Νεοζηλανδούς στρατιώτες μέσα από αφέγγαρες νύχτες του Αιγαίου. Η Ιερά Μονή της Παναγίας του Μυρσινιδίου στέκεται στην άκρη του βράχου, λίγο βορειότερα από τον Βροντάδο της Χίου, και μοιάζει σαν να ακουμπά πάνω στα κύματα.

Απέχει επτά χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα του νησιού και είναι αφιερωμένη στην Παναγία τη Μυρτιδιώτισσα, που τιμάται στις είκοσι τέσσερις Σεπτεμβρίου. Μαζί με τη Νέα Μονή και τη Μονή του Αγίου Μηνά, αποτελεί ένα από τα πιο ιερά προσκυνήματα του νησιού. Ιδρυτής της υπήρξε ο ιερομόναχος Χριστοφόρος Σερέμελης, που γεννήθηκε στον Βροντάδο τον Οκτώβριο του χίλια οκτακόσια σαράντα εννέα.

Από νεαρή ηλικία ένιωσε το χέρι του Θεού να τον οδηγεί στην ασκητική ζωή και με την άδεια του Μητροπολίτη πραγματοποίησε τον διακαή του πόθο. Στην τοποθεσία Παληόπυργος, κάτω από τις υπώρειες του όρους Αίπους, ανήγειρε τον Ιούλιο του χίλια οκτακόσια ογδόντα επτά έναν μικρό ευκτήριο οίκο, όπου εναπόθεσε την εικόνα της Παναγίας. Όταν άρχισαν να συρρέουν μοναχοί για να εγκαταβιώσουν κοντά του, ο Χριστοφόρος έκτισε κελιά και μετέτρεψε τον ευκτήριο οίκο σε κανονική μονή.

Το χίλια οκτακόσια ενενήντα επτά ξεκίνησε την οικοδόμηση του Καθολικού, εργασία που διήρκεσε τρία ολόκληρα χρόνια. Παρά τις δυσκολίες που προκαλούσε η τοπική τουρκική διοίκηση, ο Ναός υψώθηκε σε ωραίο βυζαντινό ρυθμό με θόλο και αφιερώθηκε στη Μυρτιδιώτισσα. Τα εγκαίνια τέλεσε με μεγαλοπρέπεια στις τέσσερις Ιουλίου του χίλια εννιακόσια ο τότε Μητροπολίτης Χίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννης.

Στο διάστημα αυτό ο ιδρυτής χειροτονήθηκε Αρχιμανδρίτης και ανέλαβε την ηγουμενία της μονής με σύνεση, δικαιοσύνη και αυστηρότητα. Η ανδρώα μονή γνώρισε αίγλη και ακμή, ενώ έχαιρε του σεβασμού ολόκληρου του χιακού λαού, που είχε ακόμη νωπές τις μνήμες της σφαγής και ανοιχτές τις πληγές από τον καταστροφικό σεισμό. Παράλληλα με την πνευματική και κοινωνική δράση, ίδρυσε Βιβλιοθήκη με παλαιά και αξιόλογα έγγραφα και βιβλία.

Ως ηγούμενος περιόδευε στα απέναντι μικρασιατικά παράλια για το κήρυγμα του Θείου Λόγου και συγκέντρωνε κάθε πολύτιμο κειμήλιο που του φαινόταν άξιο διάσωσης. Σε μία από τις περιοδείες του απέκτησε το βελούδινο χρυσοκέντητο επιτραχήλιο, που αποδίδεται στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριο τον Πέμπτο και φυλάσσεται μέχρι σήμερα. Με τη φροντίδα του κτίστηκε επίσης μέσα στον περίβολο και άλλος Ναός, αφιερωμένος στον προστάτη του Άγιο Χριστοφόρο, που εγκαινιάστηκε το χίλια εννιακόσια τέσσερα.

Με κτητορική πράξη που συντάχθηκε στη Μητρόπολη Χίου, παραχωρήθηκε στον Χριστοφόρο ο Ναός των Αγίων Αναργύρων στη θέση Κοίλα του χωριού Λαγκάδα ως μετόχι. Στη μονή ανήκει ακόμη ο Ναός του Αγίου Μακαρίου στον Βροντάδο, παλαιότερο μονύδριο αφιερωμένο στους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Είκοσι έξι ολόκληρα χρόνια έζησε ο ιδρυτής μέσα στη μονή του με βίο αγιότητας.

Ο Κύριος της ζωής και του θανάτου τον κάλεσε κοντά Του στις τρεις Μαΐου του χίλια εννιακόσια είκοσι ένα και τάφηκε στη νοτιοδυτική πλευρά του Ναού. Διάδοχό του όρισε ο ίδιος τον Αμβρόσιο Μίχαλο από το χωριό Εγρήγορος, δραστήριο και φιλόπονο, που τον είχε κοντά του από μικρή ηλικία. Ο νέος ηγούμενος προσέλκυσε αμέσως την αγάπη και την εκτίμηση μοναχών και προσκυνητών με το εξαίρετο ήθος του.

Ο Αμβρόσιος προχώρησε σε σημαντικά έργα προόδου, αγοράζοντας από την κοινότητα Βροντάδου τα γύρω δασώδη και χέρσα τμήματα γης. Τα μετέτρεψε από φτωχά και άγονα σε καλλιεργήσιμα και καρποφόρα, ώστε η μονή να εξασφαλίζει έσοδα για τη συντήρηση των μοναχών. Με εισήγηση του ιστοριοδίφη Ανδρέα Πολεμίδη υιοθέτησε ειδικό πρόγραμμα συγκέντρωσης στη Βιβλιοθήκη κάθε γραπτού που αφορούσε τη Χίο.

Ο ίδιος ο Πολεμίδης απέστειλε μεγάλο αριθμό βιβλίων στη μονή, ανάμεσά τους τουρκικά έγγραφα για την ιστορία του νησιού. Φυλάχθηκαν επίσης τόμοι της εφημερίδας Παγχιακή, το Χιακό Γλωσσάριο του Αλέξανδρου Βλαστού, καθώς και το χρονικό της πυρπόλησης της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη. Σύμφωνα με την άποψη του Πολεμίδη, στα τέλη της δεκαετίας του πενήντα η Βιβλιοθήκη φύλασσε επιμελώς ταξινομημένους χιλιάδες τόμους μέσα σε καλοφτιαγμένες προθήκες.

Στα οδυνηρά χρόνια της γερμανικής κατοχής, ο ηγούμενος Αμβρόσιος έδωσε τη μεγάλη του μάχη για την ανακούφιση της πείνας και της δυστυχίας του λαού. Με τα πενιχρά μέσα της μονής μοιραζόταν νυχθημερόν ό,τι μπορούσε με τις εξαθλιωμένες οικογένειες που κατέφευγαν εκεί. Πολλοί άνθρωποι, κυνηγημένοι από την απειλή του θανάτου, ζητούσαν τη βοήθεια του Αμβροσίου για να περάσουν στις απέναντι μικρασιατικές ακτές.

Ο τολμηρός ηγούμενος ανέλαβε τον αγώνα της διαπεραίωσης πολλών κατοίκων με μικρές βάρκες μέσα στις αφέγγαρες νύχτες. Από εκεί οι φυγάδες διασκορπίζονταν σε πόλεις της Μέσης Ανατολής, της Κύπρου και της Αιγύπτου για να βρουν συμμαχική προστασία. Σε συνεργασία με ασύρματο που εγκατέστησε στον Βροντάδο ομάδα κατασκοπείας, ερχόταν σε επαφή με το αρχηγείο της Μέσης Ανατολής.

Αψηφούσε τον κίνδυνο από το γερμανικό φυλάκιο, που είχε στηθεί πολύ κοντά στον όρμο της Βρύσης του Πασά. Στη μονή κρύφτηκαν και κατόπιν φυγαδεύτηκαν σύμμαχοι αξιωματικοί και στρατιώτες, Άγγλοι και Νεοζηλανδοί, για να ενωθούν με τις στρατιωτικές τους βάσεις. Οι πολύτιμες υπηρεσίες του γενναίου πατριώτη προκάλεσαν τον θαυμασμό των συμμάχων, που τίμησαν τη μονή με επαίνους και τιμητικά έγγραφα.

Ανάμεσα στους τιμώντες ξεχωρίζουν η Νεοζηλανδική Κυβέρνηση, ο Άγγλος Στρατάρχης Αλεξάντερ και πολλές αντιστασιακές οργανώσεις, ελληνικές και ξένες. Οι απομακρυσμένες ακτές του Μυρσινιδίου και του Μηλιγγά έγιναν σιωπηλοί μάρτυρες εκείνων των μεγάλων και ηρωικών στιγμών. Τον Αμβρόσιο, που εκοιμήθη το χίλια εννιακόσια σαράντα οκτώ και ενταφιάστηκε στην είσοδο του Καθολικού, διαδέχθηκε ο ιερομόναχος και μετέπειτα Αρχιμανδρίτης Χριστοφόρος Γεραζούνης.

Ο τρίτος κατά σειρά ηγούμενος, που έφερε το όνομα του ιδρυτή, αποδείχθηκε άξιος συνεχιστής του έργου των προκατόχων του και θεματοφύλακας των ιερών. Διαφύλαξε και αύξησε το κύρος και την ακτινοβολία της μονής, όπου κάθε μέρα συνέρρεαν πλήθη ευσεβών προσκυνητών. Το μοναστηριακό συγκρότημα συμπληρώνεται από την τράπεζα, το μαγειρείο, τον ξενώνα και τους βοηθητικούς χώρους, ενώ έξω από τον περίβολο βρίσκεται το νεκροταφείο.

Πάνω στον βράχο υψώνεται μαρμάρινος Σταυρός ορατός από τη θάλασσα και δίπλα του κυματίζει η γαλανόλευκη. Τα διερχόμενα εμπορικά πλοία χαιρετούν με τους συριγμούς τους τη μονή με τους δύο γαλάζιους τρούλους που υψώνονται μέσα στα πράσινα φυλλώματα. Στο σκευοφυλάκιο φυλάσσονται ιερά λείψανα του Αγίου Χαραλάμπους, της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου του Χιοπολίτου, του Αγίου Γεωργίου του Νεομάρτυρος.

Σώζονται ακόμη τεμάχιο Τιμίου Ξύλου και τα παράσημα και διπλώματα με τα οποία τιμήθηκε ο ηγούμενος Αμβρόσιος Μίχαλος. Στον μικρό όρμο που σχηματίζεται κάτω από τον βράχο φτάνουν την εποχή της αλιείας οι επαγγελματίες ψαράδες με τα καΐκια τους για ευλογία. Πολύ γραφική είναι η εικόνα του ιερέα, που με τα μαύρα ράσα και το πετραχήλι του να ανεμίζει στην αύρα ψάλλει τον αγιασμό.

Κρατά το σιδερένιο δοχείο στο χέρι μαζί με το Ευαγγέλιο και τον βασιλικό, καθώς στέκεται πάνω στο κατάστρωμα του καϊκιού. Οι ιερές ακολουθίες της μονής τελούνται σύμφωνα με το Τυπικό του Αγίου Σάββα, το οποίο εισήγαγε ο ιδρυτής Χριστοφόρος Σερέμελης. Η μεγάλη πανήγυρη γίνεται στις είκοσι τέσσερις Σεπτεμβρίου, εορτή της ευρέσεως της εικόνας της Παναγίας μέσα στις μυρσινιές στα Κύθηρα.

Τελείται πανηγυρικός εσπερινός με αγρυπνία την παραμονή και αρχιερατική θεία λειτουργία την ημέρα της εορτής. Πανηγυρίζονται ακόμη τα εννιάμερα της Παναγίας στις είκοσι τρεις Αυγούστου, η Ζωοδόχος Πηγή την Παρασκευή της Διακαινησίμου, οι Άγιοι Πάντες και ο Άγιος Χριστοφόρος στις εννέα Μαΐου. Μετά την κοίμηση του τελευταίου ηγουμένου Χριστοφόρου Γεραζούνη το χίλια εννιακόσια ενενήντα τέσσερα, η μονή αγωνίζεται να ανακτήσει την παλιά της αίγλη.